Trang văn nghệ trường VHQĐ Nguyễn Văn Trỗi

Ảnh tư liệu nhân ngày 30-4

2010-05-01T22:35:00.010+07:00

Đố ai đong được mối tình

2010-03-14T20:07:00.003+07:00

Sáng tác của thầy giáo- Nhạc sỹ Hồng Tuyến

45 Năm vững bước trưởng thành

2010-03-14T20:02:00.003+07:00

Sáng tác mới của Thầy giáo - Nhạc sỹ Hồng Tuyến

Người anh hùng sống mãi HUỲNH KIM TRUNG

2010-03-14T18:52:00.007+07:00

Chuyện của người đồng nghiệp

2008-10-27T09:57:00.003+07:00

Đào Duy

Cho tới bây giờ tôi cũng không biết số phận của người đàn bà ấy ra sao? Còn hay mất và nếu còn thì chị lưu lạc nơi đâu. Người đàn bà ấy tên Quyết tôi vẫn thường gọi chị Quyết.

Ba mươi năm xa quê đời lính đưa tôi xiêu bạt: Từ Nghệ An nắng gió cháy da tới mảnh đất Trung Lào muỗi vắt, phỉ Vàng Pao rình rập. Ba bốn năm phơi mình rèn luyện trong lò sỹ quan trên mảnh đất Sơn Tây sỏi đá. Ra trường quân hàm trung úy, mấy tháng ăn đợi nằm chờ ở nhà khách bộ tư lệnh hải quân. Buồn, tôi theo thằng bạn rủ rê đi Thái Nguyên buôn chè kiếm tiền tiêu vặt.

Cầm quyết định về vùng 5 hải quân. Ra tới Phú Quốc tôi nói với tay trợ lý cán bộ: “ Nơi nào xa nhất , khó khăn nhất thì cho tôi đi!”

Chả phải lý tưởng hay trách nhiệm gì đó cao siêu, tính tôi nó vậy. Từ bé tôi đã thích phiêu lưu, ưa mạo hiểm, khám phá và cấm biết sợ cái gì.

Trong danh sách mấy sỹ quan mới ra trường BTL hải quân bổ sung cho “vùng”, tôi là người có mặt sớm nhất: đúng ngày, đúng tháng trong tờ giấy điều động.

Trưởng phòng tổ chức cán bộ ấn tượng trước khuôn mặt rắn rỏi, tác phong nhanh nhẹn và ý thức kỷ luật cộng với tấm bằng tốt nghiệp sỹ quan loại giỏi ông ưu tiên giữ tôi lại công tác tại BTL vùng.

Tôi thuyết phục tay trợ lý cán bộ tác động với ông trưởng phòng chấp thuận yêu cầu của tôi.

Thời điểm ấy bộ tư lệnh vùng cũng đang đau đầu cần tìm một sỹ quan trẻ có năng lực trám vào vị trí phó trạm Rada trên đảo Kokong ( Đảo này của Campuchia nằm sát biên giới Thai Lan năm 89 ta đã trả lại cho họ) đây là vị trí tiền tiêu quan trọng trong cuộc chiến biên giới tây nam chống Ponpot, nên đề nghị của tôi được bộ tư lệnh vùng chấp nhận.

Cầm tờ quyết định còn thơm mùi mực dấu: “Trung úy Trần Văn K giữ chức trạm phó trạm ra đa hải quân trên đảo Kokong”. Tôi lên đường ngay theo chuyến tàu chở hàng tết của đơn vị ra đảo.

Năm năm sau khi ra trường tất cả háo hức, nhiệt huyết tuổi trẻ hầu như tôi gửi lại hòn đảo Kokong xa xôi. Năm năm nhiều vùng đất, vùng biển đảo phía tây nam tôi đã tới. Suốt quãng đời sau này bao nhiêu hạng người tôi đã gặp và tôi cũng chẳng nhớ bao nhiêu đàn bà con gái đã bước qua cuộc đời mình … nhưng thật lạ, chả hiểu sao mỗi khi buồn cô quạnh bên ly rượu ngoái cổ lại quá khứ, chiêm nghiệm đời mình về mối quan hệ giữa đàn ông và đàn bà thì hình ảnh người đàn bà ấy - chị Quyết, ba mươi năm rồi vẫn ám ảnh đeo bám tôi cho tới mãi hôm nay.

Ra quân, lĩnh một cục lương thượng úy chấp nhận làm lại từ đầu. Chạy vạy may mắn tôi xin được chân nhân viên kỹ thuật của một sân bay phía Nam. Lương tháng chả nhiều, chả ít tùng tiệm đủ sống. Công việc nhàn và phù hợp. Tặc lưỡi, thôi tuổi tác cho tới nay đã ngoại tứ tuần như thế cũng là được, chả mong gì hơn, an phận.

Câu chuyện tôi đang kể với các bạn là của người đồng nghiệp cùng cơ quan. K tâm sự với tôi “Nói sợ anh chả tin nhưng sự thật là như vậy”.

Cái sự thật mà tôi sắp kể tiếp với các bạn đây là mối quan hệ giữa K và người đàn bà tên Quyết, tôi muốn chia xẻ cùng các bạn để chúng ta hiểu thêm một góc khuất, một nỗi khổ đau khác, lặng lẽ, âm thầm không gì có thể đo đếm được của thân phận người đàn bà trong chiến tranh.

Quê tôi là đất phật, có Chùa Hương nổi tiếng. Tôi có người anh trai năm 1971 đi lính. Cùng đi đợt ấy trong làng gần nhà có anh Hướng trạc tuổi anh tôi, nếu còn sống năm nay anh khoảng 60 tuổi. Anh hy sinh khi cuộc chiến cận kề ngày cuối cùng trên mảnh đất Tây Nguyên. Vợ anh là chị Quyết.

Chị Quyết là người thiên hạ về làm dâu làng tôi. Tướng chị to cao phốp pháp da trắng nõn nà, ngực chị nở nang, chả biết nở cỡ nào nhưng tôi thấy chiếc áo nào của chị cũng rách, mà chỉ rách độc ở hai cái đầu chỏm trên ngực áo. Cặp mông chị to, chắc nổi phồng lên sau làn vải mỏng. Mỗi khi chị gánh lúa bọn trai làng choai choai mắt lấm la, lấm lét nhìn, rồi vội vã quay đi vươn cổ nuốt đi thứ nước nong nóng, sền sệt trong miệng tiết ra khi nhìn cặp mông chị nhún nhảy trên đường làng.

Nhà Chị ở gần nhà tôi, gần như ngày nào chị cũng sang chơi, chị thường giúp mẹ tôi những việc trong nhà như xay lúa, sàng sảy, giã gạo … có hôm trời mưa, lắm khi dở giời gió mùa đông bắc chợt về chị ngủ lại với mẹ tôi.

Mẹ tôi thương chị coi chị như con gái trong nhà. Cũng là phận gái nên bà hiểu và thông cảm cho cảnh nàng dâu mẹ chồng, chồng chị biền biệt, con cái chưa có nhìn chị nghĩ tủi phận xót xa như chính đời mình đã từng trải qua.

Có hôm chị sang chơi, thấy mặt chị hây hây, người nóng hầm hập như phải cảm. Chị mượn mẹ tôi cái quạt mo, phành phạch quạt lấy, quạt để. Mẹ tôi nhìn chị rồi thở dài “ Ôi dào! Cảm cúm gì ” bà nghĩ trong bụng, rồi chạy vội ra sau nhà vơ nắm rau Răm rửa qua quýt, cho vào cối giã, thêm tí muối, lọc lấy bát nước đem vào nhà bắt chị uống. Cụ nói: Uống đi con, uống đi cho đỡ “bốc hỏa”.

Bà nhìn chị nhăn mặt cố nuốt từng ngụm rồi ngao ngán lắc đầu “con gái hừng hực thế kia, vò võ xa chồng … rõ khổ ông trời, ông phật có thấu cho không.” Bất giác bà nhớ tới thời xuân sắc của mình vụt lóe lên như ánh sao băng nhưng nó đã qua từ lâu, từ lâu lắm rồi.

Chồng đi biền biệt, bốn, năm năm chả thư từ tin tức, nỗi chờ mong như niềm tin đặt nơi vô vọng. Việc đồng áng quần quật nhà chồng, từng ấy thứ cả tinh thần lẫn vật chất đổ xuống trái tim, xuống thân xác chị. Nhưng lạ thay nhu cầu bản năng vẫn cứ tràn ứ và lan tỏa, phô bày ra trên cơ thể, trên làn da, mớ tóc, trong cặp mắt long lanh, trong làn môi mọng đỏ, những thèm muốn khát khao dù có kiềm chế thế nào nó vẫn rực cháy trong cơ thể đang độ xuân thì của chị.

Những tháng năm làm dâu của chị không suôn sẻ. Mâu thuẫn nàng dâu mẹ chồng đẩy hai mẹ con chị xa nhau, tới độ hai mẹ con không còn muốn nhìn mặt nhau nữa. Chị bỏ nhà sang xin phép mẹ tôi ở nhờ. Thương chị, mẹ tôi thu xếp cho chị cái chõng tre kê dưới bếp.

Nhà tôi có dãy nhà trên năm gian và khu nhà bếp. Hai dãy nhà cách nhau qua một cái sân gạch lớn .

Chị quý tôi, cậu con trai khỏe mạnh, khôi ngô đang tuổi lớn. Vào những buổi tối, buổi trưa nông nhàn chị hay đọc cho tôi nghe những chuyện tình cảm, phần nhiều là chuyện chép tay lưu truyền dấm dúi trong đám thanh niên lúc bấy giờ như: Lan và Điệp, Vụ án thành Pari …

Tôi còn nhớ một đêm đói quá giữa khuya tôi lần mò xuống bếp tìm khoai ăn. Quê tôi có giống khoai nước, củ như khoai sọ, sau khi luộc chín chắt hết nước rồi vùi nồi vào đống tro, sáng hôm sau lấy ăn thì không gì tuyệt hơn. Bóc củ khoai chín nóng hổi vỏ đã se khô lại, thịt khoai màu vàng nghệ vừa dẻo, vừa bùi, vừa thơm cái anh khoai chiên trong món lẩu dê Sài Gòn mà tôi đã từng thưởng thức chả ăn thua gì, chỉ đáng hàng con cháu.

Đêm trăng suông, hắt thứ ánh sáng đùng đục, yếu ớt qua bậu cửa đủ để tôi tìm thấy nồi khoai vùi còn nóng trong đống tro. Bỗng tôi nghe phành phạch, nhè nhẹ của tiếng quạt mo từ cái chõng tre phát ra. Nhìn về hướng đó trai tim bé bỏng của tôi như nghẹn lại. Trong chiếc màn màu cháo lòng tôi nhận ra hình dáng chị không một mảnh vải trên thân.

Dường như đắn đo dằng xé ghê gớm lắm trong sự đấu tranh giữa lý trí và bản năng tiếng chị dại đi ngắt quãng:

- Làm … gì … khuya … thế em?

Tôi ngồi bất động, thở hổn hển không nói lên lời. Bóng đêm dấu đi khuôn mặt đỏ, nóng bỏng như củ khoai tôi cầm trên tay rồi luống cuống tôi để tuột rơi, tôi cũng chẳng muốn tìm và cơn đói cũng theo củ khoai “rơi” đâu mất, lúc này chả ai còn đủ tâm trí đâu để nghĩ tới chuyện khác.

- Lại đây chị bảo, giọng chị chị khe khẽ.

Tôi run rẩy tiến dần về phía cái chõng tre nơi chị đang nằm, rồi len lén ngồi nơi mép chõng. Bỗng chị ngôi bật dậy, chị ôm lấy tôi dúi đầu tôi vào cặp ngực nóng hổi chắc nịch của mình. Tôi run lên từng chập như người sốt rét rừng rồi như người bị chứng nhồi máu cơ tim, tôi lả đi mộng mị chả còn biết gì nữa.

Từ đêm ấy trở đi tôi như trở thành một người khác, ngẩn ngơ như kẻ bị thần linh rút hết trí khôn, vật vã, phờ phạc … Linh cảm người mẹ mách bảo, mẹ tôi lờ mờ nhận ra điều gì đó không ổn xảy ra đối với tôi và rồi một đêm bà theo rõi và phát hiện ra mối quan hệ cuả chúng tôi. Bà ngồi vật xuống bậu cửa khóc. Một lúc lâu tiếng khóc của bà tắt hẳn thay vào đó là tiếng guốc thập thõm gõ trên nền sân gạch như báo hiệu có người thứ ba biết chuyện của chúng tôi.

Sáng hôm sau mẹ tôi dậy sớm xuống bếp tìm chị thì chỉ còn lại chiếc quạt mo nằm trơ trọi trên chiếc chõng tre.

Từ đó cho tới bây giờ dân làng cũng như gia đình tôi không biết chị đi đâu, về đâu biệt vô tăm tích.

Mấy chục năm xa quê, vài năm một lần, thậm chí có khi cả chục năm tôi mới có dịp về quê, thăm lại chốn xưa. Vật đổi sao rời, quá khứ đau buồn của một thời đã trở thành dĩ vãng. Mẹ tôi đã mất từ lâu ,người làng chẳng còn ai nhớ, ai biết tới chị. Chỉ duy nhất có một người còn nhớ, người đó giờ cũng tha hương biền biệt nơi “đất khách” như chính cuộc đời chị vậy.

T/p Hồ Chí Minh – 10/2008

Nhật ký ông chồng 'đau khổ'

2008-10-09T09:03:00.001+07:00

Ngày… tháng… năm…
Tiếng quét dọn rầm rầm và tiếng bát đũa loảng xoảng, trời, "mụ" ấy đã thức. Chẳng nhìn cũng biết mặt mụ đang sưng lên, vì đêm qua mình về khuya. Cơ khổ, mới chỉ vài chai với anh em. Thân xác này đã hiến hết cho vợ con. Ôi, sao tôi không đập đầu vào gối chết quách đi.
Vừa đánh răng vừa liếc ra bàn, mụ đã dọn xong món cơm rang khủng khiếp, cùng đĩa cải chua thừa tối qua. Đáng đời chưa? Không ăn thì đay nghiến: "Đêm qua đi với con nào?", mà ăn thì nước mắt trộn cơm. Làm người đã khổ, làm chồng còn khổ hơn. Hơ! Cái em rót bia quán "Tím" xinh ghê. Suỵt!

Ngày… tháng… năm…
Ngồi ở cơ quan mà cứ như trên đống lửa. Tối nay anh em lại réo, phải nghĩ ra cơ sự gì đây. Những lý do như hội thảo, thăm bạn và sinh nhật sếp mình đã bịa nhiều, xài nữa mụ nghi mất. A, phải rồi, đi bác sĩ, cớ này chưa áp dụng bao giờ.
"Alô, em à? Anh thấy đau đầu, chắc không sao, em nhỉ?... Phải khám à?... Kệ, khám làm gì… chết là cùng… Sao, anh không chủ quan, nhưng anh thích về nhà... Thôi, nhưng nếu em cương quyết thì anh đi, nhưng lão bác sĩ này ở xa lại đông khách, anh lại phải về khuya, đừng lo".
Xong, thoát. Ôi, thực ra mụ cũng dễ thương, chỉ có tội nói hơi nhiều và nấu đi nấu lại món thịt kho giả cầy và món gà rang mặn. Ơ, em sinh viên thực tập vừa mới lướt qua, chân dài quá! Trời ơi, tôi già rồi. Tôi chết mất.

Ngày… tháng… năm…
Mình dắt xe ra khỏi nhà như một lão ở đợ. Ghi-đông là cặp sách cho con, yên sau là túi quần áo đi sửa, đằng trước là hai bịch xà bông. Còn đâu hình ảnh chàng trai dũng mãnh, chuyên gia vi tính, người đàn ông hào hoa sáu năm trước. Thôi, hình tượng mình có lẽ đã chết hẳn rồi. Gia đình đúng là cối xay, nghiền tất cả thú vui tuổi trẻ thành món cháo bèo nhèo.
Hôm nay mụ biệt phái mình đi sửa bếp gas. Không ngày nào mụ không giao một "nhiệm vụ bất khả thi", mặc dù mình không phải là "Tôm-cờ-ru-dơ", còn mụ tất nhiên chẳng phải là "Ni-kon-kit-man". Hôm thì phải mua chai nước mắm năm ngàn (trong khi toàn quốc đều bán sáu), hôm thì phải mua ký thịt bò mà về cân được cân mốt. Thôi để tôi đụng xe cho bà vừa lòng.
Gặp thằng bạn ở đầu ngã tư, nó giúi cho tờ thiệp cưới. Thế là mình sắp toi hai trăm, còn nó sắp toi cả cuộc đời. Mình muốn cản nó, rồi lại cười gằn: "Em dại thì cho em chết, anh hơi sức nào mà lo".

Ngày… tháng… năm…
Gặp chai kem dưỡng da, tần ngần rồi quyết định mua cho mụ. Của đáng tội, chả mấy khi dám xài cho bản thân. Nhưng để cẩn thận mình phải bóc giá tiền đi và ""khai" rẻ hai chục ngàn mới an toàn tuyệt đối.
Hôm qua, có một em mới về phòng. Sao mà trẻ trung xinh xắn thế. Mình phải làm mặt "ngầu" cho oai, chứ trong lòng buồn bã quá, già rồi còn gì. À không, không già. Để tuần sau ta sẽ mời em đi ăn kem. Đúng đắn nhất thế giới. Ôi, cái kính của tôi đâu rồi?
Thằng bạn tặng hai vé xem biểu diễn thời trang. Tối nay đi coi với mụ. Phải nhớ đến phần áo tắm cần giữ bộ mặt cau có và dửng dưng. Nếu không thì lộ hết. Suỵt! Bên kia đường mới khai trương một thẩm mỹ viện, ra vào toàn loại nhiều mỡ ít nạc. Các bà ơi, tập làm gì, mát-xa làm gì. Cứ phóng xe, hò hét chồng con như mụ nhà tôi thì da thịt săn chắc ngay thôi.
Chủ nhật phải đưa mụ và con bé đi sở thú. Chả hiểu sao mụ lại thích thiên nga, con bé thích gấu, còn mình chỉ thích đười ươi. Có lẽ bởi nom nó có vẻ vô tư và khỏe mạnh. Ơ, em vừa đi qua mặc áo hai dây. Nếu mụ mà mặc thì khá hơn, bởi vai trắng và tròn.
Ôi đàn ông, ôi lũ chồng, đứng núi này trông núi nọ. Phó phòng vừa biếu chai rượu. Thử nhấp một ngụm xem. Khà! Ngon. Nhìn ảnh vợ con trên bàn, sao mà lung linh. Hình như mụ ấy đang cười.

ngày..tháng.. năm
Hôm nay mình nói với mụ:
- Em ơi anh thèm ăn phở quá
Mụ trả lời
- Ừ thì anh thích phở bao nhiêu cũng được
Mụ cũng dễ thương ghê đấy chứ
Nhưng....
- Nhưng cơm canh em đã nấu sẵn rồi, anh vào ăn với em 3 bát xong rồi tự nhiên.
Hic..hic..Ba bát cơm thì mình no căn bụng mất, sức mình chỉ hai bát thôi...Đành vậy, bỏ ý định ăn phở thôi

ngày..tháng.. năm...
(Duy Đông k9)

Hóm... hí!

2008-10-09T09:00:00.002+07:00

Phái đoàn chị em hậu phương đi thăm các thương bệnh binh ở Quân y viện. Đến bên giường bệnh một chiến sĩ, một cô hỏi:
- Nhiệm vụ của anh là gì vậy?
- Giao liên.
- Vậy thì cho em hôn lên "đôi hài vạn dặm" của anh.
Nói xong, cô hôn lên bàn chân của anh lính. Rồi cô sang giường bên cạnh:
- Còn anh?
- Sĩ quan tham mưu.
- Ôi, cho em hôn "bộ tổng tham mưu" của anh!
Hôn lên trán chàng sĩ quan xong, bước sang giường kế tiếp cô nhẹ nhàng hỏi:
- Còn anh, hãy nói cho em biết anh thuộc binh chủng nào?
Cậu lính trẻ hoảng hốt, co đầu gối lên, lắp bắp:
- Em xin chị... em ở bên... pháo binh !!!!!
(Source: Duy Đông k9).

Vệ sinh... đúng chỗ

2008-09-20T05:53:00.002+07:00

Sau năm 1975, các WC của các trường đại học chưa là các hố xí tự hoại như bây giờ. Đó chỉ là những hố xí xổm, vì vậy bác lao công phải rất vất vả mới dọn sạch được khu WC.
Vì các sinh viên hay đi vệ sinh bừa bãi chính vì thế bác lao công viết lên tường mấy câu thơ để nhắc nhở như sau:

Giải quyết đúng chỗ
Thả giấy vào bồ
Giật hát hai ô
Nhưng vẫn không được nên bác viết thêm hai câu nữa:
Thả cho đúng lỗ mới tài
Thả chưa đúng lỗ ấy tài còn non

Hôm sau thấy trên tường xuất hiện hai câu:
Còn non thì mặc còn non!
Ném trật vài hòn thì đã làm sao.
Bác lao công lại tiếp:
Làm sao là nghĩa thế nào!
Ném trật không vào là mất vệ sinh.
Rồi lại hai câu nữa:

Vệ sinh thì mặc vệ sinh!
Kĩ thuật trung bình chỉ có thế thôi.
Tức giận bác lao công viết:

Thế thôi thì hãy lên đồi
Giải quyết xong rồi thì hãy xuống đây.
Từ đó bác lao công không còn phải dọn dẹp khổ sở nữa:

Lên đồi nhớ tìm chỗ ngồi
Ngồi không đúng chỗ nó chồi vào mông.

(Duy Đông - cựu học viên k10 Học viện KTQS)

KỶ NIỆM VỀ MỘT BÀI CA

2008-09-17T06:34:00.001+07:00

Đào Duy

Nằm trằn trọc trên giường, bài hát “Những ánh sao đêm” của nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu trong chương trình ca nhạc tối trên Tivi cứ mãi ám ảnh tôi.

Lời bài hát đụng chạm tới một kỷ niệm của tôi hơn bốn mươi năm về trước.

Năm 1962 lúc đó tôi học lớp hai. Lũ trẻ chúng tôi khi ấy mỗi một mùa trong năm chúng tôi đều có những trò chơi riêng, toàn những trò chơi dân dã mà giờ đây không còn, đã “tuyệt chủng” có chăng chỉ còn tra trong “sách đỏ” mới thấy.

Mùa đông, mùa của trò súng diêm, súng diêm là trò chơi có tính “công nghệ” hớp hồn tất cả lũ trẻ trong xóm chúng tôi.

Sau khi thập thò ở trại mộc cuối phố kiếm được tấm “phôi” gỗ 3x15x20 là tuyệt vời. Về nhà tìm một chiếc đinh to, đập bẹt một đầu để làm đục. Sau hai ba ngày kỳ cạch cuối cùng khẩu súng gỗ cũng được hình thành.

Chúng tôi mặc sức sáng tạo. Khẩu súng thằng bạn tôi làm giống y khẩu “Pạckhọoc” trong phim tàu. Nhưng chỉ những tay nào hào hoa, giàu trí tưởng tượng thì mới sáng tạo ra. Còn tôi, tôi cứ làm theo mẫu mã cổ điển đơn giản có đủ báng, nòng và một cái lỗ để cho “đầu van” vào sau khi ho sặc sụa và mắt cay xè vì lúi húi ở cái lò than dùi cho xong cái lỗ trong nòng súng.

Khâu quan trọng nhất của khẩu súng là cái “đầu van”. Về cái “đầu van” này mà có lần tôi xuýt bị một trận đòn tuốt xác nếu sự việc vỡ lở ra.

Hồi đó nhà tôi ở là một ngôi biệt thự được xây từ thời Pháp. Bộ tư lệnh quân khu phân cho bốn gia đình. Tầng trên có gia đình tôi và gia đình bác Tường ( Bác nguyên là đại tá chính ủy sư 320, 308 khi đánh Quảng trị năm 1972 sau đó bác được điều về làm phó tổng thanh tra quân đội. Bác mất 19/8/1981 )

Bác Tường ở một mình. Gia đình bác ở xa nên bác chỉ nhận một phòng lớn đủ ở khi có bác gái và con cháu thỉnh thoảng lên thăm. Còn lại gia đình tôi “chiếm hết”.

Tầng dưới là gia đình bác chính ủy và gia đình bác tư lệnh phó hậu cần quân khu.

Bác Tường coi tôi như con vì tôi cùng tuổi lít nhít như lũ con của bác. Có kẹo bánh ngon hay thứ gì lạ khi bác đi dự tiệc hay đi công tác về bác đều dành cho tôi nên tôi với bác “thân nhau” như hai người bạn vậy.

Một lần sang phòng bác chơi tôi thấy trên bàn của bác có một chiếc xăm sao vàng còn mới, có lẽ bác đem ra chuẩn bị thay vào chiếc xe đạp thống nhất của mình. Mắt tôi sáng rực lên khi nhìn thấy chiếc đầu van vàng óng cắm trên chiếc xăm xe. Tôi như kẻ đói năm Ất Dậu đứng trước tô cháo gà bốc khói nghi ngút. Trong đầu tôi “ ước gì mình có được chiếc đầu van kia? Khẩu súng đã hoàn tất chỉ còn thiếu mỗi mình nó!”.

Thế là chẳng nói chẳng rằng tôi chạy về nhà xách chiếc kéo cắt chỉ của mẹ len lén sang phòng bác rồi mắm môi mắm lợi cắt nghiến ngay cái đầu van phóng vội về nhà giấu xuống gậm giường rồi ở tịt nhà không sang phòng bác nữa.

Một lúc sau tôi thấy tiếng bác gọi ngoài cửa:

Duy ơi sang bác bảo!.

Biết không thể trốn được vì chỉ có mỗi mình tôi ở nhà. Tôi đành lủi thủi đi qua phòng bác coi như không có chuyện gì xảy ra.

Vừa sang tới nơi bác đã hỏi:

- Đang chơi với bác sao lại bỏ về? bác bận sửa chiếc xe đạp không có ai tiếp chuyện buồn hả?

Vòng vèo một hồi rồi bác hỏi:

- Cháu có cất hộ bác cái “đầu van” xe không?

Tôi lí nhí trả lời:

- Không ạ!

- Lạ nhỉ! Chỉ có hai bác cháu mà cái “đầu van” bị ai cắt mất? có lẽ trong khu nhà của chúng ta có kẻ trộm chăng? Cháu ngồi đây bác đi báo công an để các chú ấy điều tra, phen này thế nào các chú ấy cũng tìm ra thủ phạm, các chú ấy mà bắt được thì chỉ có nước tù mọt xương.

Bác còn “tra tấn” tôi thêm:

- Không khéo các chú ấy còn thông báo với nhà trường và bị đuổi học nữa.

Tôi sợ đến vãi tè ra quần, thế là tôi khóc toáng lên và tuồn tuột khai hết sự tình.

Bác lấy khăn lau nước mắt cho tôi và giảng giải một hồi về việc làm sai trái của mình rồi động viên tôi bằng mấy viên kẹo.

Thế là bác đành bỏ giở việc thay chiếc xăm xe mới, cẩn thận dựng lại chiếc xe vào góc phòng rồi nói với tôi: “ yên tâm bác sẽ không cho bố mẹ cháu biết chuyện này đâu”.

Bài học “sư phạm” ấy của bác đã theo tôi đi suốt cuộc đời. Sau này khi lớn lên có gia đình và có con tôi đã vận dụng những kiến thức ấy để giáo dục thằng con tôi.

Cũng những năm ấy tôi có thằng bạn thân học cùng lớp, tên nó là Đạt ngồi ngay sát bên tôi ở dãy bàn trên cùng. Bố Đạt làm nghề sửa chữa xe đạp, nhà Đạt ở gần trường. Hôm đó trong giờ học Đạt quay sang khoe với tôi. Hắn rút từ trong túi quần ra một cái bao diêm rồi cẩn thận mở ra, bên trong là cái gói giấy, tờ giấy gói được xé từ quyển sổ tay, trong lớp giấy là một chiếc “đầu van” Pháp mới cứng. Mắt nhìn chiếc “đầu van” trong miệng tôi nước bọt không biết ở đâu tuôn ra lắm thế.

Đối với Đạt chiếc “đầu van” thật đơn giản còn với tôi là cả một ước mơ lớn lao. Suốt trong giờ học đầu óc tôi chỉ vẩn vơ nghĩ tới chiếc “đầu van” và tự nhiên tôi nghĩ ra “trò”. Tôi nhẹ nhàng thò tay vào túi quần của hắn. Đạt không hề biết gì. “Khua khoắng” một hồi tôi bỗng thấy một vật gì mềm mềm cỡ bằng đầu ngón tay. Không phải! Cái đầu van cứng mà phải nằm trong bao diêm? Thế là tôi bỏ qua cái vật mềm mềm bằng đầu ngón tay ấy. Đây rồi! nó nằm đây! Đạt vẫn không hề hay biết. Tôi nhẹ nhàng lấy bao diêm ra, mục đích của tôi muốn dấu đi để trêu Đạt.

Thấy công việc trót lọt hoàn hảo quá mà thằng bạn không hề hay biết.

Thế là lòng tham và sự thèm muốn dâng tràn trong đầu óc thiển cận của tôi. Tôi không còn đủ ý chí để cưỡng lại cám dỗ vật chất nữa.

Giờ ra chơi tôi phóng một mạch về nhà và vội vã quay trở lại trường. Nhưng không kịp, 30 phút nghỉ giữa giờ không đủ thời gian cho tôi từ trường về nhà và quay trở lại lớp, khi tới các lớp đã vào tiết học mới.

Vừa tới gần cửa lớp tôi đã nghe thấy tiếng khóc thảm thiết từ trong vọng ra. Tiếng khóc nghèn nghẹt bởi nước mắt, nước mũi tràn ứ trong cuống họng. Giọng Đạt méo xẹo: “Cô ơi! Em bị mất cái đầu van Pháp rồi! chỉ có nó thôi! em chỉ cho một mình nó biết! hu hu u u…”

- Thưa cô em vào muộn!

Cả lớp dồn hết ánh mắt nghi ngờ về phía cửa lớp nơi tôi đang đứng. Lúc này giọng Đạt lại ùng ục vống lên: “Trả tao cái đầu van! Cô ơi! Chỉ có nó! Hu hu u u …”

- Duy em đi đâu bây giờ mới vào?

Ngập ngừng một lúc tôi mới cất được lên lời:

- Dạ thưa cô … thưa cô … em bị đau bụng nên giờ ra chơi tranh thủ về nhà giải quyết .

Không hiểu sao tôi lại trơn tru trả lời cô không một chút ngượng ngập như thế?

Chuyện đau bụng của tôi đã có “tiền sử”, nên tôi đem ra làm vũ khí để hù dọa cô, dọa luôn cả lũ bạn trong lớp chăng?

Số là thế này: Có một lần tôi bị đau bụng, chả biết giờ ra chơi tôi ăn phải cái quái gì? Thịt bò khô hay ốc mút hay táo dầm, khế dầm … hay gì gì chẳng biết nữa của ông già người tầu bán ở đầu chợ “Baty” ngay sát cổng trường mà khi vào lớp tôi bị đau bụng ghê gớm.

Đáng lẽ ra thì tôi cũng cố nhịn được cho tới lúc tan trường. Nhưng khổ cho tôi, tôi lại ngồi ngay bàn đầu, xúi quẩy hôm ấy lại vớ phải mấy đứa trực nhật chết tiệt “lười” không chịu giặt giẻ lau bảng. Khi cô xóa bảng bụi phấn bay mù mịt. Tôi lại có tật viêm mũi dị ứng nên tôi nhảy mũi, hắt xì hơi liên tục.

Thế có chết không! các bác tính đau bụng đi cầu mà hắt xì hơi thì coi như “hết thuốc”. Thế là bao nhiêu sản phẩm “đầu tôm và xương cá” tôi cho ra bằng hết. Nửa lớp phía trên bọn bạn dạt hết về phía sau, đứa thì bịt mũi, đứa thì vơ vội lấy tập vở che lên miệng. Đến độ cô giáo cũng phải vọt ra ngoài cửa lớp tay cầm tập giáo án quạt lia lịa. Thế là cô buộc phải cho tôi về và cứ thế sản phẩm theo ống quần rơi xuống đường theo tôi tới tận nhà.

Có lẽ do ám ảnh bởi “tỳ vết” cũ của tôi nên sau khi vãn hồi trật tự cô tuyên bố sự việc sau giờ học sẽ giải quyết. Rồi lớp học lại đâu vào đấy cho tới hết buổi.

Khi ra về tôi và Đạt lại chuyện trò bình thường như không hề có chuyện gì xảy ra. Đạt còn nói với tôi “tao còn mấy cái đầu van nữa, cái đó chưa tốt, mai tao cho mày xem chiếc khác còn oách hơn nhiều”.

Sau giờ học cô giáo chắc cũng vội về đón con nên cũng chả thiết gì tới việc giải quyết vụ việc lặt vặt con trẻ. Bọn bạn trong lớp cũng cuống cuồng vì bố mẹ đang chờ trước cổng trường. Sự việc của tôi trôi về quá khứ chả còn ai nhắc tới nữa.

Yêu biết bao tuổi thơ, tuổi của tình cảm bộc phát dễ quên và cũng dễ bỏ qua, chả bao giờ để bụng, chả thù dai hay ghen ghét tị hiềm ai, vô tư khoáng đạt những tình cảm đó thật đẹp và hồn nhiên biết bao. Khi lớn lên tôi chỉ thấy tiếc. Sao người lớn chúng ta không còn giữ được sự hồn nhiên, vô tư như thế!!!

Ngay chiều hôm đó về đến nhà tôi vội chui vào gậm giường lôi chiếc bao diêm có cái đâu van ra để lắp vào súng. Chiếc đầu van được bọc trong tờ giấy xé từ cuốn sổ tay phủ kín chữ còn nguyên màu mực tím. Khi tôi vuốt thẳng tờ giấy ra thì thật ngạc nhiên, các bác có biết gì không? Đó là lời của bài hát “những ánh sao đêm” mà đài phát thanh mới phổ biến trong phần học hát chiều chủ nhật.

Mấy bà chị trong khu tôi như vớ được vàng. Không hiểu sao chiều chủ nhật trong phần phổ biến ca khúc mới lại chả “bà” nào chịu tham gia. Mấy ngày sau nghe lại bài ca thấy hay quá nên tiếc hùi hụi.

Vớ được lời bài ca tôi đưa mấy “mẹ” chổng mông lên hí húi chép vào sổ tay rồi nghêu ngao như nhà có đám.

Sổ tay của các “mẹ” ấy ghi linh ta, linh tinh. Có lần tôi đọc trộm mà chả hiểu gì. Từ nhật ký tới lưu bút và bài hát thậm chí cả “lịch” nữa: “ Hôm nay thứ bảy: bạn gặp niềm vui. Thứ hai: cẩn thận! bạn trai trong lớp đang để ý bạn … Thứ năm: buồn vô cớ …” Toàn là những câu vớ vẩn.

Khi tôi hỏi thì các “mẹ” ấy giải thích “chuyện của người lớn, của đàn bà con gái, trẻ con không được biết”.

Mà cũng lạ hồi đó “mẹ” nào trong khu tôi cũng có một cuốn sổ tay như thế, nó như phong trào vậy giờ nghĩ lại mới biết các “mẹ” ngày xưa lãng mạn thật.

Còn với Đạt sáng hôm sau gặp nhau ở lớp hắn than vãn với tôi.

Hôm qua đi học về tao bị bà chị quật cho một trận vì tội “ẩu” dám xé sổ tay của bà ấy mà lại nhằm đúng cái tờ bài hát “những ánh sao đêm” bà ấy mới chép chưa kịp thuộc. Tao ra sức cãi, nhưng cái lý cứ đuối dần. Vì có lần tao bị bà ấy bắt quả tang xé giấy khen của bà ấy làm giấy đi cầu. Sáng hôm sau bà ấy phát hiện vứt trong sọt đựng giấy ở “toalet”. Tao bị “bà ấy” mách bà già tao, rồi bà già tao lại đi mách với ông già tao – hắn dài dòng. Thế là ông già giã cho một trận “thừa sống thiếu chết” nên tao đành phải thừa nhận

Tôi quay đi không dám nhìn thẳng vào khuôn mặt “đau khổ” của thằng bạn, lòng đầy ân hận. Trên đời này lắm cái oái oăm, nhiều khi niềm vui của thằng này lại là nỗi khổ của thằng khác. Tôi cứ day dứt.

…

Sau này nghe nói khi lớn lên Đạt đi bộ đội và “hy sinh tại chiến trường phía nam” theo như thông báo hết sức “vô trách nhiệm” của cơ quan chính sách.

Hòa bình, gia đình Đạt nhiều năm ngược xuôi Nam Bắc, lặn lội “thầy bà” mà chả tìm thấy xác.

Mỗi khi nghe ca khúc “Những ánh sao đêm” tôi lại nhớ tới Đạt, nhớ tới sự “ly kỳ” của lời một bài ca đối với riêng tôi. Tôi lẩm bẩm lời bài hát trên giường và miên man nỗi nhớ… nhớ thằng bạn tuổi ấu thơ giờ không biết “lăn lóc” nơi đâu?

T/p Hồ Chí Minh ngày thương binh liệt sỹ-27/7/08

Chuỵên của những người lính Thành cổ

2008-09-12T12:05:00.001+07:00

Ngày giỗ bạn
Doanh là bạn học cùng trang lứa Trường Thiếu sinh quân Nguyễn Văn Trỗi thời kháng Mỹ. Tốt nghiệp, bạn vào học khóa 15 Cơ khí Bách khoa rồi nhập ngũ ngày 6/9/1971. Lẽ ra chưa phải đi đợt này vì bố mẹ đang tại ngũ, nhưng lúc “nước sôi lửa bỏng” thì mẹ nào ngăn con. Doanh cùng các bạn sinh viên tăng cường cho Sư đoàn 325 của Tư lệnh Lê Kích và Chính uỷ Nguyễn Công Trang, chi viện ngay cho Quảng Trị. 81 ngày đêm kiên gan bám giữ Thành cổ và đúng ngày cuối cùng, 16/9/1972, Doanh đã anh dũng hy sinh. Vậy bạn đi đã 36 năm, ngày ấy mới vừa 19!
Từng đến dự đám giỗ của nhiều LS nhưng đây là lần đầu thắp hương cho Doanh. Mẹ Doanh, bà Lê Mai, làm sớm 1 ngày để con cháu về đông đủ. Căn hộ trong khu tập thể Viện 108 hôm nay xanh rờn màu áo lính. Ngồi cạnh mẹ là anh em lính Trỗi: Thế Vinh, Tuấn Kiệt, Công Chính, Việt Dũng… góc kia là bạn cùng sư đoàn: Lê Bình (cựu sinh viên Thủy lợi), Lê Xuân Tường (Xây dựng), Nguyễn Đức Minh (Bách khoa), Lê Minh (Tổng hợp)... Mẹ cứ tiếc: “Hôm nay vắng thằng Dũng (giáo viên Bách khoa) và thằng Toàn (Trưởng ban Tổ chức Tỉnh uỷ Hưng Yên), chứ giỗ Doanh năm nào cũng có”.
Cùng thắp những nén nhang cho Doanh. Trên ban thờ cạnh bằng “Tổ quốc ghi công” là kỷ niệm chương “Bảo vệ thị xã – Thành cổ Quảng Trị 1972” và “35 năm CCB sinh viên xếp bút nghiên lên đường chiến đấu”. Khói nhang cay sè. Chuyện qua lại mới biết tình cờ mà Tường “cận” tìm được gia đình Doanh. Chả cùng làm việc với Hải rồi anh em tâm sự mới biết Hải là em dâu của bạn cùng sư đoàn. Từ đó, Tường báo tin cho đồng đội ở E95 và năm nào giỗ Doanh anh em lính E95, F325 thời Quảng Trị cũng kéo đến chật nhà. Anh em gọi bà Lê Mai là “mẹ của trung đoàn”.
Râm ran chuyện chiến đấu, chuyện “Mùa hè đỏ lửa”… Trận mạc ác liệt, Lê Bình chỉ gặp Doanh 1 lần khi đi lấy gạo. Còn Tường thì nhớ lại: “Bố Doanh là bạn chiến đấu với Trung đoàn trưởng Lý Long Quân nên xin phép cho Doanh vào sau. Đầu tháng 7/1972, E95 vào Thành cổ thì tháng sau Doanh mới có mặt. Những ngày cuối, bom đạn càng ác liệt, anh em hy sinh nhiều. Tối tối đổi quân ở bờ sông Thạch Hãn mà cánh rút ra lần nào cũng ít hơn cánh vào Thành. Chiến đấu ác liệt, rồi E95 chỉ giữ được mỏm sông bờ nam cuối cùng. Đêm 16/9, được lệnh rút thì Doanh hy sinh khi vượt sông Thạch Hãn. Chuyện này Toàn nắm khá kĩ, tôi cho ông máy để liên lạc”.
Hàng chục năm trôi qua sau nhiều lần kì công tìm kiếm nhưng chả còn hy vọng tìm được hài cốt Doanh, mẹ Mai lấy về bọc đất đúng ở bờ nam sông Thạch Hãn nơi con hy sinh, coi đó là hài cốt rồi làm thủ tục đưa vào NTLS phường Đình Công, Thanh Trì, Hà Nội. Hôm đón Doanh về, mẹ lấy cái áo bông Doanh mặc hồi thiếu sinh quân hoá cho bạn. Tuấn Kiệt rân rấn nước mắt vừa đốt vừa kể: “Thời ở trường, 2 thằng đã mặc chung cái áo này…”.

Chuyện của nhân chứng sống
Có số máy của CCB Toàn, tôi nhấn số: “Xin phép nói chuyện với anh Toàn, Sư 325!”. “Vâng, tôi Toàn đây!”, rồi anh bắt đầu…
“Trịnh Thúc Doanh vào sau trong đợt đổi quân và được phân về cùng hầm với tôi và Phú. Doanh hiền lành, trẻ măng; tôi còn nhớ, mặt có ít tàn nhang. Doanh kể gia cảnh có bố đang làm việc tại Viện quân y 108... Ngày ấy ác liệt, đạn pháo, đạn đại liên từ máy bay L19 bắn rát 24/24 không ngóc đầu khỏi hầm. Thậm chí mót tiểu cứ đái ra tay rồi hất ra ngoài. Mưa nhiều, hầm ngập toàn bùn trộn lẫn máu nên hôi hám. Lúc vào Thành cổ, Doanh mang theo hộp sữa đặc (chắc của mẹ gói cho trước khi đi). Đói quá, mấy tên lấy thông nòng AK khui hộp rồi thay nhau tu. Sữa quá đặc nên khát nước, cứ thế vục nước sông mà uống. Vậy là cả bọn đau bụng đi ngoài, có đứa khó chịu đánh rắm ra cả quần(!).
Anh em E95 kiên cường giữ được mỏm cuối cùng phía bờ sông, 3 phía còn lại quân địch dần thít chặt vòng vây. Đêm 16/9 được lệnh rút, anh em từng tốp lao ra phía bờ sông. Lúc đó đã muộn. Trời tối đen. Trong nhóm, Doanh chạy trước, tôi và Phú chạy sau. Tới sát bờ thấy Doanh đã nhảy tòm xuống sông. Thật bất ngờ lúc ấy có quả đạn pháo bắn đúng vào chỗ Doanh vừa xuống. Nghe nổ, theo bản năng chúng tôi lăn mấy vòng, khi thấy yên mới nhảy xuống tìm. Hai đứa chỉ dám gọi khe khẽ “Doanh ơi!” vì địch ngay sát. Quờ quạng bơi quanh bờ mà chả thấy. Ranh giới giữa sự sống và cái chết gần nhau gang tấc, không còn thời gian, 2 thằng phải bơi vội sang sông. Thật may khi qua sông không bị quả đạn pháo nào. Sang đến nơi mới thấy pháo sáng rực trời. Cả ngày hôm sau tôi nằm trong hầm ngập nước ở Nhan Biều ngủ li bì. Có lẽ Doanh trúng đạn rồi bị cuốn trôi theo dòng. Khi ấy đang là mùa nước…”.
Trong tôi chợt văng vẳng câu thơ “Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ/ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm…”.

Bức phù điêu “Lửa luỹ thành”
Tường “cận” là tay hay chuyện và nhớ nhiều. Sau khi rút khỏi Thành cổ, đơn vị về đóng ở Cửa Việt. Tháng 3/1973 ngừng bắn, Tường lang thang mấy chục cây số đi tìm bạn. Một lần tới C trinh sát F325, Tường gặp Quách Ngọc Lâm (sinh viên Đại học Mỹ thuật, cùng là lính trinh sát với Lê Minh) đang kì cụi gõ, đục vào mảnh đuya-ra cưa từ tấm ghi làm đường băng sân bay dã chiến. Thấy lạ, Tường hỏi:
- Cậu làm gì vậy?
- Đang làm phù điêu “Lửa luỹ thành”.
Nói rồi Lâm cho Tường xem bức phác thảo gắn trên vách hầm. “Tôi ấn tượng thực sự tới hàng chục năm sau. Phác thảo với 2 màu chủ đạo: đỏ rực và da cam”, Tường nói. Ở trung tâm là hình ảnh 3 chiến sĩ quần áo nhầu nát, máu me bê bết; người thì quấn băng trên đầu, người bị thương đang được bạn cõng trên lưng. Nhưng trong tay họ người đang nắm chắc quả lựu đạn chày, người đang dương B40 lên ngắm. Ba anh em tựa vai nhau, lưng dựa vào bờ tường Thành cổ. Bức tường nham nhở vết đạn nhưng rõ từng viên gạch. Lâm diễn giải: “Quân địch mạnh hơn đang bao vây, hòng tiêu diệt những chiến sĩ trẻ. (Tuy không thể hiện hình ảnh kẻ địch, nhưng nhìn nét mặt đằng đằng sát khí của những người lính sẽ thấy). Mắt các chiến sĩ ngời lên ánh lửa, họ sẵn sàng đánh trả. Quanh bờ tường có những đống lửa. Phía sau, bầu trời cũng bừng lên màu lửa…”.
Tường tâm sự: “Thật lạ thiếu thốn, gian khổ như thế mà Lâm kiếm đâu ra cả mầu nước! Lạ hơn giữa cái sống cái chết gần nhau trong gang tấc không làm mất đi sự sáng tạo nghệ thuật! Rồi Lâm tặng phù điều này cho Hồ Tú Bảo, lính trinh sát, nay là giáo sư, tiến sĩ đang làm việc ở Nhật.
Ngày ấy, F325 được gọi là Sư đoàn Ái Tử, E95 gọi là Thành Quảng, còn E101 là Triệu Phong... Sau này cánh CCB sinh viên F325 về thăm và tặng Bộ chỉ huy quân sự huyện Triệu Phong, đơn vị đóng ngay sân bay Ái Tử, bức phù điêu bằng đồng, kích thước 60cm; nhưng có đưa thêm hình tượng o du lích đang cầm khẩu AK”.
Thầm nghĩ, giá có nhà tài trợ cùng nhà điêu khắc nào thực hiện được ý tưởng đưa bức phù điêu ra 1 vị trí ở Thành cổ thì chắc chắn sẽ là biểu tượng cho CCB sinh viên Hà Nội trong những ngày chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị thân yêu! Lúc chia tay, Tường còn nói: “Ngày mai là ngày nhiều bạn hy sinh…”.

NGUYỄN SƠN TƯỚNG VĂN NGHỆ

2008-09-03T08:55:00.000+07:00

Ngày 1/10 năm nay kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Lưỡng quốc Tướng quân Nguyễn Sơn - Hồng Thủy. Với vị tướng này mỗi người có một tình cảm ở một góc độ khác nhau. Riêng tôi được gần gũi với Tướng Trần Độ nên ghi nhận nhiều chuyện thú vị về Nguyễn Sơn - vị tướng thuở khai quốc công thần.
(Kiến Quốc ghi)

Lần đầu gặp Nguyễn Sơn
Khoảng đầu năm 1946, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp gọi ông Trần Độ lên giao nhiệm vụ chuẩn bị tài liệu về “Công tác chính trị trong quân đội”. Từ bé đến giờ có bao giờ được nghe nói về “Công tác chính trị”, nay nhận nhiệm vụ này, ông hết sức ngỡ ngàng. Ông Giáp đưa cho 2 cuốn sách chữ Hán: “Công tác chính trị trong đại đội” và “Công tác chính trị viên đại đội” của Bát Lộ quân Trung Quốc (mỗi cuốn 20-30 trang) để nghiên cứu. Ông Độ cho người dịch, in và cấp ngay cho các đơn vị.
Thời gian này, Nguyễn Sơn mới từ Trung Quốc về. Một lần, ông Sơn đến thăm thì được ông Độ mang sách ra khoe: “Tôi vừa cho in xong 2 cuốn sách viết về Công tác chính trị trong quân đội Trung Quốc. Anh xem giùm!”. Cầm 2 cuốn sách lên tay, ông Sơn cười: “Đây là tài liệu dùng cho cấp chiến thuật. Cũng rất cần cho bộ đội, nhất là khi chưa có tài liệu huấn luyện. Ngày ở bên ấy, tớ từng chỉ huy cấp chiến lược, cỡ tập đoàn quân. Lúc mình cưỡi ngựa thì mấy tay viết cuốn sách này, có khi, chỉ là lính chạy bộ…”. Trước một vị đàn anh từng trải và đầy tài năng trong đầu người cán bộ trẻ từ đấy nảy nở tình cảm quý mến, trân trọng.

Nguyễn Sơn ở Khu Bốn
Quãng năm 1947, theo phân công của Cục Chính trị, Trần Độ đưa một số văn nghệ sĩ đi thực tế. Đợt này có các nhà văn Nguyễn Công Hoan, Nguyễn Tuân, các họa sĩ Mai Văn Hiến, Dương Bích Liên… Biết tiếng Tư lệnh Khu Bốn là người hiểu biết văn hóa, văn nghệ, nên các văn nghệ sĩ đề nghị cho gặp mặt đàm đạo. Ông Độ mang giấy giới thiệu đến liên hệ và được ông Sơn đồng ý. Ông Sơn rất vui khi gặp lại nhà văn Nguyễn Công Hoan, vốn là bạn học từ ngày còn ở trường Sư phạm Hà Nội. Thấy ông Độ ngồi nán lại, ông Sơn ngạc nhiên:
- Cậu còn ngồi lại đây làm gì?
- Tôi muốn được nghe các anh nói chuyện. – Trần Độ trả lời.
- Cậu thì biết quái gì về văn hóa, văn nghệ mà đòi ở lại nghe?
- Thấy các anh nói chuyện hay quá, cho tôi nghe để còn học tập.
Được sự đồng ý, ông Độ ở lại và lập tức bị cuốn vào những câu chuyện đầy hấp dẫn của các bậc trưởng lão tài ba, từ văn thơ đến hội họa, từ tác phẩm này đến nhân vật kia, từ Gô-gôn, Sếch-xpia, đến Lê-ô-na Da Vin-xi, cả Truyện Kiều, rồi sang cả lĩnh vực chèo, tuồng…
Cũng dịp này, Khu Bốn tổ chức “Đại hội tập” (sau này gọi là hội thao) mà Nguyễn Sơn là người đầu tiên đưa loại hình huấn luyện này áp dụng trong quân đội. Ông Sơn tỏ ra rất tỉ mỉ, nắm vững cách tổ chức và chủ động điều hành, xử lý các tình huống (kể cả phòng chống máy bay địch…).
Các buổi tối thường tổ chức văn nghệ. Các đơn vị tập các tiết mục rồi đăng kí biểu diễn. Vì không chuyên nghiệp nên mỗi lúc chuyển lang lớp phải mất thời gian bố trí lại phông màn. Thấy sân khấu trống, ông Sơn liền lên nói chuyện. Xuất khẩu thành thơ, ông thao thao về cuộc kháng chiến trường kì, về văn hóa văn nghệ… Thỉnh thoảng quay lại giở phông lên xem, thấy chưa chuẩn bị xong, ông quay xuống: “Vẫn chưa xong, xin ban tổ chức cho nói tiếp!”. Kết thúc đêm văn nghệ, trên đường về cùng chị chủ nhà, ông Độ hỏi:
- Chị xem văn nghệ có thấy hay không?
- Hay quá, bác ạ!
- Thế tiết mục nào hay nhất?
- Tiết mục ông Sơn nói chuyện.

Lần gặp cuối cùng
… Năm 1950, Thiếu tướng Nguyễn Sơn trở về Trung Quốc nhận nhiệm vụ mới. Cũng dịp này ông Trần Độ nhận lệnh đưa một trung đoàn của đại đoàn 312 sang Quảng Tây huấn luyện và nhận vũ khí. Khi đến cửa khẩu Cao Bằng, lại gặp ông Sơn. Mừng quá! Từ biên giới, đoàn được đón tiếp rất nồng hậu. (Sau mới biết Tư lệnh quân khu là bằng hữu với ông Sơn). Ông Sơn gọi ông Độ lên ngồi cùng xe Jeep về tận Nam Ninh. Dọc đường ông Độ lo lắng: “Tôi không biết tiếng Hoa, anh kiếm giúp cho một phiên dịch!”. Vừa nghe, Nguyễn Sơn nói ngay: “Khỏi phải kiếm đâu xa, để tớ phiên dịch cho”.
Tại Bộ tư lệnh quân khu, trước khi vào họp, ông Sơn hỏi cần những gì. Ông Độ trình bày những vấn đề chính cần bạn giúp đỡ. Vào cuộc họp, thấy Tướng Sơn nói một thôi một hồi. Lúc sau, ông Sơn quay lại bảo có mấy việc thế này, ghi lại rồi cứ thế mà triển khai.
Khi chia tay ông Sơn đi Bắc Kinh, ông Trần Độ hỏi:
- Anh sẽ làm gì khi về Trung Quốc?
- Có nhiều việc, nhưng nhất định tớ sẽ xây dựng một đoàn kinh kịch và đi biểu diễn khắp thế giới. Ngày ở bên đó, mình đã cùng anh em tổ chức những đêm biểu diễn ở Căn cứ Diên An. Kinh kịch của họ hay lắm!
- Vâng, anh nhớ về Việt Nam biểu diễn!
Ông Sơn tư lự… Không ngờ đây là lần cuối được gần vị tướng mà Trần Độ hết sức hâm mộ. Năm 1956, Tướng Sơn bị ốm. Tháng 10 năm ấy, ông về nước và ít ngày sau thì ra đi.

Ảnh tư liệu gia đình:
Ban chỉ huy Khu Bốn năm 1948. (Từ trái qua: Chính uỷ Vương Thừa Vũ, Tư lệnh Nguyễn Sơn và Khu phó kiêm Tham mưu trưởng Đào Chính Nam).

NGHỀ NGHIỆP Ở XỨ TA

2008-07-17T15:48:00.002+07:00

Cuộc sống thay đổi có những nghề truyền thống trong dân gian được lưu truyền sáng tạo và người đời gìn giữ mãi. Như nghề mộc, nghề gốm, nghề sơn mài, nghề thợ may, nghề làm bún, nghề làm giò chả, thậm chí cả nghề cô đầu, nghề tẩm quất…Có những nghề mai một dần theo năm tháng như nghề vẽ truyền thần, nghề làm guốc mộc, nghề làm mắm rươi, mắm cáy ( vì rươi, cáy ngày dần tuyệt chủng)… có những nghề phát sinh theo từng thời kỳ và cũng chết khi giai đoạn lịch sử đó chấm hết như nghề nhuộm răng đen đầu thế kỷ, nghề chạy xe tay, nghề bơm bút bi, nghề hàn dép nhựa, nghề khắc bút máy, nghề làm và sửa chữa dép cao su …

Thời bao cấp đói kém ở miền bắc phát sinh ra cái nghề bơm bút bi, nghề hàn dép nhựa. Ngày ấy ra đường thấy tay nào túi ngực nhòe nhoẹt xanh đỏ là biết ngay tay ấy không giáo sư, trí thức thì chí ít cũng gánh sinh viên, học sinh. Bút bi có thể bơm dùng nhiều lần cho tới khi hở “bạc” mới thôi, bút đã hở “bạc” rồi thì chỉ có vứt, vì nếu không túi thầy, túi cô … có tài thánh cũng không thể giặt sạch được loại mực tự chế của cái anh bút bi này. Đầu những năm 1960 tôi có ông anh đem từ Đức về cái bút bi nhìn thấy “khiếp”, mấy chú trong khu tập thể có hiểu biết còn gọi nó là bút “nguyên tử”.
Nghề hàn dép nhựa, đôi dép “khéo đi” có thể xài được vài năm, đứt quai hả?hàn! lại tốt Mòn đế hả?hàn! kéo lê thêm được dăm bảy tháng. Mà đồ nghề tác nghiệp của mấy bác thợ này có quái gì đâu ngoài lưỡi dao cùn, cái bếp dầu và dăm ba miếng nhựa phế thải.Có những đôi dép nguyên thủy màu trắng như dép tiền phong ( của này hiếm dân sổ A, sổ B mới có tiêu chuẩn, ngoài ra phải lùng ngoài chợ đen ) khi thanh lý bán ve chai thì hình hài của nó chỗ nâu, chỗ vàng vì được hàn bằng nhiều nguyên liệu khác nhau trông vui mắt. Bà ve chai dứt khoát đánh giá đôi dép cũ tôi bán là hàng nhựa tái sinh nên đòi giảm giá còn tôi thì ngược lại vì đôi dép của tôi nguyên thủy là nhựa tiền phong cơ mà. Nhưng rồi lý lẽ thuộc về kẻ nắm “khìn” trong túi nên tôi đành hập hực cầm đôi ba hào tiền lẻ bà ve chai hào phóng dúi cho. Dép làm bằng nhựa tái sinh mùa đông cứng như guốc gỗ đi thì kêu lộp cà lộp cộp còn quai thì cứng quèo cứa vào chân như lưỡi dao cùn của lão thợ cạo ngoài phố đau điếng nhưng vẫn thấy oai vì dù sao cũng thuộc đẳng cấp khác, có dép nhựa đi.
Nghề sửa và bán dép cao su, tôi dám chắc không 100% thì cũng 99% trong túi quần sau của cánh lính ta bao giờ cũng có một cái rút dép làm bằng sắt lấy từ đai kiện hàng. Vì thời anh em ta đa số chỉ thuần chủng đôi dép cao su bạn đường. Tôi nhớ có một lần học ở ĐHKTQS trốn về HN nhân chiều thứ bảy, lính binh nhì, binh nhất thì làm quái gì có tiền nên bọn tôi phải “lụi” vé nhảy tầu. Thường tôi hay “tiếp đất” ở ga đầu cầu cho chắc ăn vì đoạn này mới qua cầu Long Biên nên tàu chạy chậm. Lần ấy không hiểu sao qua cầu rồi mà tốc độ tàu chạy lại cao hơn thường lệ. Kệ! tôi quyết định nhảy. Hai mắt dáo giác quan sát phía trước. Tôi buông người chạy đà theo hướng tàu chạy, nhưng tốc độ tàu và đà chạy của tôi không đồng bộ thế là chân nọ đá chân kia tôi ngã quay đơ, lăn long lóc như cái bao tải hàng trên sân ga vắng ( tàu không đỗ ga này ) trong ánh sáng vàng vàng èo uột của một vài ngọn đèn trên sân ga Long Biên trong một chiều đông chạng vạng. Nằm cong queo dưới đất định thần nghe ngóng “cơ quan đoàn thể” xem có chỗ nào bị “sứt mẻ” gì không, bỗng tôi thấy tiếng bước chân thình thịch chạy về phía tôi. Bỏ mẹ rồi! nhảy tàu trốn vé chứng cứ pháp lý lù lù ra đấy có mà cãi “giời”, bị phạt là may không khéo còn bị làm mồi cho lũ muỗi đói ở “bót” Hàng Đậu đêm nay cũng nên, tôi nghĩ trong đầu và nằm im giả như bị thương nặng lắm hy vọng nỗi thương cảm lay động trái tim tay nhân viên kiểm vé nào đó đang chạy lại phía tôi kia. Khi tới sát bên tôi hắn cúi xuống nhìn rồi như chưa thật tin vào mắt mình hắn còn đá đá vào mông tôi mấy cái đau điếng như kiểm tra xem nó là cái giống gì rồi hắn vội vã quay đi miệng làu bàu chửi: “ Mẹ nó chứ!, không khéo bao hàng trốn thuế của mình thuế vụ nó thu bố nó rồi cũng nên, thằng cha bộ đội chết tiệt làm mình tưởng bao đồ của bạn hàng vứt xuống mất hết cả thời gian”.
Nhẹ cả người nhưng vừa bực, vừa tức, vừa cám cảnh cho cái tình người thời “đói kém”. Cũng may người ngợm chẳng hề hấn gì chỉ toạc tý đầu gối quần tôi lồm cồm vừa phủi quần áo vừa đứng dậy.
Quái! Lại văng mẹ nó đi đâu mất toi chiếc dép cao su tầu vừa được phát quân trang đợt vừa rồi? Đôi dép mà tôi nâng niu gìn giữ còn hơn giữ “mả tổ”. Ở mũi hai chiếc dép tôi đã cẩn thận dùng dao khoét một miếng để đánh dấu cho khỏi lộn với dép của những thằng khác trong phòng. Tiếc ngẩn ngơ, tôi lần mò tìm hết đoạn đường ke xem có rơi đâu không, gần hai chục phút công toi. Thế là tôi thất thểu chân dép, chân không đi bộ xuống phía đầu cầu. Đang đi tự dưng tôi thấy cồm cộm nơi bắp vế, dừng lại kéo ống quần lên xem sao, thật kinh ngạc, các bác có biết gì không? tôi thấy chiếc dép cao su mà tôi tưởng đã mất chả hiểu sao lại tuột lên tới tận bắp vế nó ôm chặt lấy bắp chân tôi như con Koala (gấu túi) ở xứ Úc châu ôm chặt lấy thân cây bạch đàn. Mừng như vớ được vàng, chả hiểu lý cú ra làm sao? Mãi sau này tôi mới biết nguyên do. Số là tôi bị chứng phong thấp, hay đổ mồ hôi chân nên giầy dép tôi đi lúc nào cũng ướt nhẹp nhất là vào mùa hanh khô cộng với tính lười cố hữu, mùa đông có khi cả tuần tôi mới rửa chân một lần mồ hôi cộng với bụi ghét ở chân tạo ra một dung dịch nhờn nhờn, dinh dính và cực trơn, tôi thề! nó còn trơn hơn cả loại dầu nhớt mà hãng BP hay quảng cáo trên tivi. Khi ngã bị vướng thế quái nào mà chiếc dép lại trượt lên tới tận “trển” chả trách tôi không phát hiện ra. Nói các bác đừng cười đi dép còn đỡ chứ tôi mà đi giầy ngủ trưa tháo chân ra trong phòng chật nhét tới tám thằng thì cứ gọi là cóc chết phải lạy bằng cụ, bọn bạn tôi nó chửi tôi như hát hay vì cái tội chân thối tra tấn lỗ mũi chúng nó.
Dông dài một tí với các bác về một kỷ niệm của tôi với đôi dép cao su vì nó liên quan tới nghề dép.
Khi còn bé trên đường đi học về tôi có thể lang thang nhiều giờ liền bên các giá vẽ truyền thần trên con phố bên cạnh nhà hát “nhớn” ( Hải Phòng ) ( Chắc bác Phúc Chiến còn lạ quái gì mấy cửa hiệu này) để ngắm tài của các bác thợ. Tranh truyền thần chủ yếu khách hàng muốn giữ lại những hình ảnh của các bậc sinh thành trưởng lão đã quá cố để trên bàn thờ khi giỗ chạp cho con cháu biết hình hài khi nhớ về ông bà tổ tiên mình. hoặc một vài bức hình đẹp quá vãng của một thời trai trẻ muốn phóng to để nơi phòng khách. Ngày ấy không có phương tiện gì, tất thẩy phải nhờ đến truyền thần. Truyền thần có cái hay rất bền theo năm tháng và tha hồ “sáng tạo”, ở xứ ta độ ẩm lớn ảnh xử lý bằng hóa chất sau thời gian sẽ bị mốc ẩm băng hoại nhưng truyền thần thì không. Thời Pháp thỉnh thoảng có những bức ảnh lụa trên dưới bảy mươi năm mà nước ảnh vẫn sáng, lạ thật! không lẽ công nghệ ngày xưa tốt hơn?
Bố vợ tôi ngày còn họcThăng Long trọ hoc trên căn ghác xép cùng với họa sỹ Tô Ngọc Vân, ông già vợ học được nghề vẽ của danh họa này. Vào những năm cuối thập kỷ sáu mươi đầu bảy mươi cụ mở tiệm chuyên vẽ truyền thần, nhờ có năng khiếu, lại có chút ít cơ bản về nghề cộng với những thúc bách của đời sống tiệm của ông trở nên nổi tiếng.
Có một chuyện thế này, có tay công an trung úy trưởng phường ( Thời ấy là trưởng khu quân hàm trung úy công an là hiếm lắm ) tình cờ đi qua cửa hiệu của bố vợ tôi thấy hay hay hắn đứng lại xem và hình như buột phát từ đâu đó trong sâu thẳm trái tim, hắn bỗng nhớ tới người cha quá cố của mình khi mà ngày giỗ của cụ gần kề thế là đường đột một ý nghĩ lóe lên hắn đề nghị bố vợ tôi vẽ cho hắn một bức chân dung người cha của mình, ông già vợ tôi vui vẻ nhận lời với một đề nghị:
- Ông cho xin một tấm hình của cụ nhà để làm mẫu.
Một thoáng băn khoăn tay công an đáp:
- Nói thật với cụ đến tôi đây cái ảnh lý lịch trong hồ sơ, cơ quan cũng phải thuê thợ về chụp cho rồi trích quỹ thanh toán huống hồ ông bố tôi mất đã lâu khi sinh thời lại nghèo kiết xác bốn đời rau cám thì làm gì có tiền mà dám chụp ảnh, giả sử có tiền đi chăng nữa thì cũng chả ai nhiêu khê lội bộ mấy chục cây số từ quê ra tình để chụp lấy cái hình rồi về có khác nào chuyện tấm cám ngày xưa hơn nữa chuyện này mà vỡ lở ra dân trong làng họ biết, họ chửi cho cái thói học đòi thì cứ gọi là mọt kiếp.
Rồi hắn tiếp:
- Cụ cứ vẽ cho tôi một ông già khoảng sáu bảy mươi là được.
- Thế anh có nét gì giống cụ nhà không? Bố vợ tôi hỏi.
- Không quan trọng cụ ạ, vì trong làng, trong họ nhà tôi bây giờ cũng chả còn có ai tường tận hình hài bố tôi, người thì nói là ông cụ cao to có tí râu ở cằm, người thì “đặc tả” cụ nhà ít tóc lắm, mặt mũi lại nhẵn nhụi, kẻ thì lại bảo cụ tôi có mái tóc quăn quăn, giông giống cánh tây đen đi càn vào làng năm loạn … Chả biết đâu mà lần thôi cụ cứ vẽ như yêu cầu của tôi.
Sự việc đẩy ông già vợ tôi vào thế kẹt. Một quan chức to trong ngành cảnh sát, chối từ thì có mà đem vạ vào thân mà vẽ không đúng ý, phật lòng hắn thì cũng toi. Rồi ông già tôi lẩm bẩm “chó giống cha, gà giống mẹ” còn người thì … phải có nét gì đó của cả mẹ, cả cha chứ rồi ông già tôi quyết định rất nhanh cụ tế nhị quan sát hắn thật kỹ như cố nhớ những nét đặc trưng lạnh lùng mang tính nghề nghiệp trên khuôn mặt khắc khổ của tay công an rồi cụ nói:
- Thôi được tôi sẽ cố xem sao, anh có thể về hai ngày nữa mời anh tới. Tay công an giơ bàn tay cứng như sắt chụp lấy bàn tay cả đời chỉ quen với cây bút, cây cọ của ông cụ nhà tôi với lời cảm ơn.
Hai ngày sau đúng hẹn mới tám giờ sáng đã thấy tay công an thập thò cửa tiệm, chưa có khách bố vợ tôi pha ấm trà ngon và với tay lấy bó thuốc cuộn ra mời.
- Cảm ơn cụ, tôi có thuốc đây rồi.
Nói đoạn hắn rút trong túi ra bao Tam Đảo mới bóc chìa về phía chủ nhà. Hút hết điếu thuốc và chiêu xong tuần trà ông già tôi mới chậm rãi đi vào trong nhà khi ra trên tay cụ là một tấm hình khổ 20X25 được bọc giấy bóng cẩn thận. Tay công an giơ cả hai tay ra đón như giật lấy tấm hình từ ông già tôi và vội vàng mở tấm giấy bóng. Hắn nghiêng đầu quan sát, đưa ra xa, rồi lại kéo vào gần ngắm nghía tấm ảnh một lúc lâu rồi bỗng hắn vỗ đùi đen đét và la toáng lên.
- Đẹp! đẹp quá.
- Giống! giống thật.
- Mẹ tiên sư nó chứ, đứa nào giám mở mồm ra bảo đây không phải là bố ông, ông mà tức lên chỉ nhoằng một chữ ký thằng đó cứ gọi là đi tù mọt xác.
Cơn hưng phấn đang độ cao trào bỗng dưng như quả bóng xì hơi hắn chùng xuống im lặng đến thẫn thờ. Nhìn thái độ của tay công an ông già tôi băn khoăn, chờ một tí ông già tôi mới ngập ngừng hỏi.
- Có điều gì không ổn cần sửa lại ông cứ cho một “nhời”.
- Không chê vào đâu được cụ ạ, cảm ơn cụ, tuyệt lắm! nhưng có điều tôi thấy không ổn là ở chỗ bộ comple , cái cavat đỏ, chiếc mũ phớt nỉ đen, chiếc ghế xalon tàu chạm trổ rồng phượng lại còn thêm bên cạch lọ hoa huệ tây nữa chứ ( Có lẽ bức họa “ thiếu nữ bên hoa huệ” của Tô Ngọc Vân ám ảnh bố tôi chăng?) nó Âu Mỹ quá, thế này là ra anh tư sản mất rồi, trật lập trường quan điểm giai cấp thời buổi này là gay lắm không khéo là bỏ bố, mất chức về vườn như chơi. Nói dại chẳng may có thằng nào trong ban tổ chức cán bộ công an tỉnh nó mà nhìn thấy tấm hình này của cụ tôi âm thầm cho trinh sát về tận làng thẩm tra lại lý lịch thì bỏ mẹ, rồi nó vu toáng lên là tôi khai man thành phần thì có phải là chết không, cái chức của tôi bao nhiêu thằng đang nhăm nhe dòm ngó chúng nó “ma mưu, quỷ kế” lắm, sểnh một tí là toi liền. Cụ làm ơn “bỏ” hộ ông già tôi cái mũ phớt, “cởi” bớt bộ comple cùng cái cavat đỏ … cụ cứ cho ông già tôi mặc áo thâm, quần chùng khăn xếp ngồi chõng tre bên cạnh có cái điếu bát thuốc lào là chuẩn, cho nó đúng với gốc tích bần cố nông cố hữu của họ hàng nhà tôi.
Ngày hôm sau quay lại, lần này thì hắn thực sự cảm phục về tài nghệ và chữ tín trong nghề nghiệp của bố vợ tôi, hai tay hắn kính cẩn đón nhận tấm hình sau khi xem lại thật kỹ. Bố vợ tôi thấy hắn người bỗng nhiên cứng đơ ra, miệng ngáp ngáp liên tục như người ốm bị thiếu oxi. Có phải không? Không phải! vì nước da hắn trông vẫn đỏ đắn lắm Hay là hắn cố nuốt những cảm xúc đang dâng trào vào tận đâu đó trong cõi sâu tâm hồn, hắn kiên quyết chế ngự tình cảm không để nó ào ạt tuôn trào mãnh liệt như hôm trước nữa chăng? Ý nghĩ đó cứ vẩn vơ trong đầu bố vợ tôi.
- Đội ơn cụ! Xin được cảm ơn cụ, cho tôi xin được gửi tiền công
Bố vợ tôi không nói im lặng đến máy giây cuối cùng cụ mới chậm rãi:
- Nhìn cảm xúc của anh khi thấy anh ngắm tấm hình người “cha” với vẻ mãn nguyện và đầy lòng kính trọng thực sự tôi thấy mình là người hạnh phúc chả kém gì anh, chỉ ngần ấy thôi là đủ, đó chính là tiền công mà anh đã trả cho tôi rồi, tâm và nghề giới chúng tôi là vậy, thân tặng anh tấm hình và nhân đây cho tôi xin được nhờ anh thắp nén nhang nhân ngày giỗ sắp tới của cụ, chào anh, thôi anh về đi kẻo nhỡ việc nhà nước.
- Ấy chết! Cụ định hối lộ nhà chức trách à? Không được! tôi có thể ngay bây giờ ký lệnh bắt giam cụ vì hành vi trên, cụ phải nhận tiền! nếu không …!!!
Nói đoạn tay công an rút ví để lại trên bàn bố vợ tôi bốn tờ “cần cẩu” màu xanh - số tiền đó bắng 1/3 tháng lương trung úy của hắn rồi hai tay ôm chặt lấy tấm hình tất tả hướng về phía trụ sở công an khu như chỉ sợ bố tôi đổi ý đòi lại.
…
Có nhiều chuyện, tôi được nghe từ ông, bà, bố, mẹ … có những chuyện của chính tôi liên can tới những nghề ở xứ ta mà tôi đã kể ở trên vì đã quá dài xin khất các bác vào một dịp khác. Kính chào.

“Tếu táo” những ngày “khô hạn” giữa mùa mưa SG - 2008
Đào Duy

CẢM NHẬN

2008-07-16T09:40:00.003+07:00

Cuộc sống hôm nay cởi mở hơn nhưng cũng phúc tạp đa chiều hơn. Anh em chúng ta có hơn nghìn người thì cũng có nghìn lối nghĩ về nó, thế nào là chuẩn mực cho cuộc sống hôm nay chắc khó có câu trả lời…

Có một người bạn hỏi tôi : “ Thằng A lên tướng, mày có tự hào không ?”. Tôi đã trả lời là không, nhưng tôi mừng cho nó, thì người bạn kia cho tôi là cố chấp hẹp hòi…Thật buồn khi tôi không thể chiều theo ý nghĩ khác và càng không thể tranh luận để giải thoát cho mình cái "mũ" vừa được ban tặng. Nhân chuyện này tôi xin kể về một trong những người bạn Trỗi của tôi mà tôi thấy…

***

Hắn trên tôi một khóa, ngày ở trường Trỗi tôi biết, vì Hắn ngổ ngáo có tiếng. Cuối 1975 từ chiến trường ra ôn thi đại học, tôi lại gặp Hắn. Cùng là lính Trỗi nên tôi và Hắn thân nhau rất tự nhiên. Chúng tôi có nhiều điểm tương đồng của lính Trỗi nhưng cũng có nhiều khác biệt. Hắn vẫn như xưa, vẫn nghịch ngợm nổi tiếng trong đám học viên con em cán bộ. Tôi thì ngược lại, cái danh hiệu Đảng viên làm tôi thuần hơn, ít trèo tường bỏ học hơn .

Gần một năm trời ôn thi tại Lạng Sơn, chúng tôi sống như trong trại giam, chủ nhật một tiểu đội chỉ được 2 "vé" ra chơi thị xã. Mỗi lần như thế, hắn thương cái thằng Đảng viên trong tôi nên đều nhường vé cho tôi, còn hắn thì đi theo “lối nhỏ”. Chuyện ra phố khó khăn vậy mà chẳng ngày nào hắn và lũ em K9 vắng mặt ở cái thị xã nhỏ này. Chẳng mấy ai không biết lũ chúng tôi, từ các cô mậu dịch viên xinh đẹp trong cửa hàng giải khát đến bà bán chè chén vỉa hè..v.v. quan hệ của chúng tôi rộng lắm, ai cũng ngưỡng mộ đám lính quân hàm “sơ mít” con ông “cốp” nhất là các em gái Lạng Sơn.

Một lần tôi và hắn trèo tường ra thị xã chơi buổi tối, khi chuẩn bị về hắn rủ tôi đến nhà một người quen.

Muộn rồi về thôi! Tôi giục hắn

Hôm nay tao có hẹn, muộn một chút! việc "chó" gì! Hắn động viên tôi. Mà Hắn vẫn thường xuyên đi về muộn như thế có mấy ai biết nên tôi cũng yên tâm.

Chúng tôi đi vào một căn nhà nhỏ trong con hẻm trên phố Kỳ Lừa. Từ khe cửa tôi thấy một cô bé tóc đuôi sam, má đỏ hồng đang học bài, khi chúng tôi vào cô bé mừng ra mặt, như đã chờ đợi từ lâu.

Xinh thật! Hắn quen từ bao giờ vậy? Hóa ra bấy lâu nay tôi cứ tưởng mình biết rõ về Hắn. Tôi biết Hắn quen nhiều cô gái trong thị xã này, có nhiều cô mê hắn như điếu đổ mỗi khi Hắn đàn hát, giọng Hắn khàn khàn rất quyến rũ . Riêng cô bé xinh đẹp này thì tôi không biết. Phải nói thật lúc bấy giờ nỗi lo bị kỷ luật tan biến hết. Tôi ngồi ngắm cô bé, cô bé nghe Hắn nói chuyện và sau đó Hắn giảng một bài toán vật lý lớp 9 cho cô bé. . .

Trên đường về tôi bảo : "mày giảng không hiệu quả đâu, tao thấy nó có nghe đâu mà mày cứ thao thao ...”

Tao biết, chính vì thế tao mới rủ mày đi. Hắn trả lời tôi như vậy đấy! Tôi hơi bực và lại bị bất ngờ vì chẳng bao giờ nghĩ Hắn lại đàng hoàng thế .

Nó thích, mày thích thì việc gì mà sợ, ngữ mày mà còn sợ mang tiếng “đểu” à. Hắn im lặng không cãi làm tôi ân hận. Suốt dọc đường về chúng tôi chẳng nói với nhau câu nào, thậm chí lúc vượt tường thành cổ (Trường VHQĐ nằm trong thành cổ) chúng tôi làm những đông tác công kênh nhau cũng chẳng thằng nào mở mồm... Đêm ấy khi hai đứa chui vô màn thì thầy Đ bắt gặp nhưng hôm sau chẳng thấy thầy gọi lên, Hú vía!. (Đúng là thầy Trỗi có khác, lại cứu trò)

Mấy hôm sau tôi làm lành hỏi nhỏ “Không đi dạy nữa à?”. Hắn gật đầu xác nhận. Chẳng biết trong đầu hắn nghĩ gì? Còn tôi thì thấy trong con người ngỗ ngược ấy là tâm hồn trong trắng, thánh thiện và tử tế.

***

Lên Đại học KTQS tôi và hắn vẫn cùng một đại đội, các trò cũ lại tiếp tục và phát triển còn hơn cả ngày chúng tôi ở Lạng Sơn. Tuổi trẻ nhiều khi không biết điểm dừng cho đến khi nhìn lại …Cả nhóm chúng tôi bị kỷ luật nặng, hầu hết bị đưa đi rèn luyện một năm tại các đơn vị Hải quân. Riêng hắn do nhận hết tội về mình nên bị nặng nhất nhưng không ai nghĩ đến mức độ phải ở tù. Hôm xe quân pháp về, nhìn hắn bị còng tay tôi buồn lòng và bất lực…

Thời gian trôi đi, những chú lính nghịch ngợm sau một năm ra đảo trở về tiếp tục học tập (tất nhiên là bị tăng K), rồi cũng ra trường và về các đơn vị. Cho đến hôm nay có chú đã là Trung tướng lãnh đạo một tổng cục quan trong trong QĐ, có chú ra ngoài làm bí thư một quận lớn ở HN, có chú là đại biểu khối doanh nghiệp trong QH…Hầu hết họ đều trưởng thành và tiến bộ nhanh chóng. Còn hắn, học hành dở dang không bằng cấp với một tiền án không biết hắn phải xoay sở ra sao để sống. Thỉnh thoảng tôi có gặp một vài anh em, họ nói em có gặp anh K6 ở chỗ này, chỗ kia. “Anh ấy trông tiều tụy lắm..” mấy chú xót xa nói. Không xót xa làm sao được, mấy chú em thành đạt giàu có muốn giúp ông anh mà đành chịu. Họ biết K6 là người khái tính. Còn tôi cũng buồn vì ngần ấy năm trời mà chưa tìm gặp hắn một lần trong lòng cứ nghĩ chắc nó giận mình lắm..

Rồi tôi lại gặp Hắn sau hơn 20 năm từ cái ngày hắn bị bắt. Chúng tôi ngồi chuyện trò nơi quán bia hơi vỉa hè. Người gầy hơn xưa nhưng tính tình vẫn vậy có điều là trầm hơn do tuổi tác cùng những năm tháng lang bạt kỳ hồ. Hắn ít khi nói về mình nhưng tôi biết hơn 20 năm ấy hắn đi rất nhiều nơi, từ những bản làng heo hút vùng sơn cước đến các chốn độ thị, rồi Lào, Căm Pu Chia làm đủ mọi nghề, quan hệ với đủ mọi loại người. Để kiếm sống hắn phải bươn chải với không biết bao nhiêu công việc, có thể đôi lúc có những việc không thiện. Hắn bảo với tôi : "Cho mãi đến bây giờ tao không thể quên được ánh mắt của mày nhìn tao khi bị tụi quân pháp nó còng tay”. Tôi thực sự cảm động vì hình như hắn nhận thấy sự chia sẻ của tôi với Hắn trong lúc ê chề nhất của cuộc đời..

Biết Hắn vừa lấy vợ, vợ Hắn là cô gái một tỉnh biên giới phía Bắc, trong một gia đình nền nếp. Cô ấy là công chức kha khá của tỉnh. Tôi mừng cho Hắn vì từ nay đã có bến đậu, nhưng cũng lo cho hắn về gia cảnh…Tôi biết với Hắn ở cái thị xã biên cương này, với bề dày lăn lộn của cuộc sống giang hồ Hắn không thiếu cách kiếm tiền nhưng liệu có hợp với cô vợ công chức kia không?

Chúng tôi vừa uống bia vừa nói đủ chuyện khi sang đề tài vi tính thấy Hắn cũng chăm chú, tôi đề nghị tặng Hắn hai quyển sách, Hắn ưng ngay. Tôi bỏ bàn bia chạy ngay về nhà, mang đến đưa Hắn. Đó là hai cuốn viết về Foxpro …

Sau buổi đó tôi và Hắn thường điện thoại cho nhau, biết Hắn ngày càng say vi tính tôi cũng mừng nhưng tôi không thể ngờ bắt đầu từ hai cuốn sách đó Hắn lại chuyển hướng cuộc đời.

Khi tôi lên thăm Hắn thì thực sự "choáng", mới chỉ một năm mà trên giá sách đầy kín sách vi tính. Quả là Hắn thông minh mới có thể vật lộn với mớ kiến thức phức tạp đó, mà toàn tiếng Anh mới khiếp. Nếu nói là hắn siêu thì chưa đúng vì thế giới vi tình quá rộng lớn, nhưng nhiều người từng học đại học chuyên nghành này cũng chưa thể lấy đó làm phương tiện kiếm cơm được. Vậy mà Hắn thì ngược lại, từ việc nhỏ như các dịch vụ thông thường đến những hợp đồng lớn Hắn đã kiếm được không ít tiền. Một cuộc sống ổn định và hạnh phúc đã đến với Hắn.

Tao có công nhóm lại lửa cho mày đấy nhé! . Tôi đùa “kể công” tưởng chi là để vui vậy mà Hắn cám ơn tôi, làm tôi một lần nữa ngỡ ngàng. Tôi làm gì được cho Hắn đâu ,chẳng qua cũng chỉ là chuyện chơi chơi tình cờ vậy. Ngồi bên tôi còn vài người bạn (nhỏ tuổi hơn tôi và Hắn) trong những năm khó khăn trước kia đã chia sẻ với Hắn nhiều lắm, đáng lẽ những lời cảm ơn ấy phải dành cho họ.

Tôi xúc động không phải vì Hắn cảm ơn tôi mà vì mình có một thằng bạn tuyệt quá. Tôi tự hào về hắn, cuộc sồng dù thay đổi nhưng trong hắn tôi biết có những điều không bao giờ thay đổi.

Khắc Việt K7

Cú chuyển tiền ngọan mục

2008-07-15T08:14:00.002+07:00

Trong cuộc đời, có lẽ, ai cũng có ít nhất một lần liều mạng, dám đương đầu với pháp luật, (nhất là khi mà pháp luật lỏng lẻo có nhiều kẽ hở). Tôi đã có lần rơi vào tình huống như thế. Vì tiền ư? – Không phải, vì có được là bao! Vì tình cảm ư? – Có thể, nhưng có lẽ vì sĩ diện thì nhiều!

Từ năm 1992, nhà nuớc chấp thuận cho cá nhân và tổ chức đi nước ngòai về được mang tiền mặt ngoại tệ vào VN. Trước đó mang tiền vào rất phức tạp nên nhiều phi vụ “làm ăn” cũng được “thiết kế”; nay thì càng nhiều càng ít, miễn là phải khai báo.

Sau 2 năm “chiến đấu” ở mặt trận Đông Âu, đặc biệt Liên-xô và Ba-lan, tôi có ý định về nước. Tạm biệt “trận tuyến” không đơn giản, phải chia tay hết đồng đội ở Ba lan rồi ở Nga. Đông lắm mà chia tay đâu chỉ bắt tay suông, còn phải nâng lên hạ xuống.

Trước khi rời Vac-sa-va, cánh Lê Đình Đạo, Dũng Zenek, Thắng “con” làm tiệc chia tay ở khu biệt thự gần Học viện quân sự WAT. Cả bọn ngồi dưới hầm ăn nhậu, hò hát, say bí tỉ. Tới khuya tiệc mới tàn, ra xe về tôi vừa nhắm mắt ngủ gà ngủ gật vừa cầm vô-lăng lái chiếc Volkswagen-Passat (đít Comby) phóng ra xa lộ. Ông anh Trần Đình Ngân (từ Đức sang chơi và tiễn đưa) ngồi bên cạnh, luôn mồm chỉ huy “đi thẳng, rẽ phải, rẽ trái… từ từ thôi”. Cứ thế xe về tới bãi xe ở Bolkovska mà không hề tai nạn. (May là đường đêm vắng xe và không gặp cảnh sát xa lộ!). Dừng xe vào đúng vị trí, (bên Tây xe toàn vứt ở vỉa hè), vừa mở cửa xe ra là “John Lénon”, bao nhiêu của thiên lại trả địa hết(!). Người mềm như sợi bún được ông anh dìu lên nhà... Hôm rời Vac-sa-va, anh Ngân, Nguyễn Văn Vượng (em ông Hiệu) cùng bạn bè ra tiễn tận sân ga.

Trên chuyến tầu về Mat, khi qua cửa khẩu Brest, mấy chú biên phòng lên kiểm tra. Khi cầm passport của tôi xem qua rồi ngoắc tay chỉ ra đầu toa. Có việc rồi, tôi nghĩ bụng. “Pass này sao không có visa?”. “Tao vẫn đi qua lại biên giới bằng pass này, không cần visa”. “Xưa rồi, nay hộ chiếu phổ thông AB không còn tác dụng miễn thị thực. Mày phải quay về Ba-lan!”. Biết ngay mấy chú có ý định làm tiền. Tôi cười khẩy: “Này, 20 nhé!”. Lắc đầu. “30!”. “Njet!”. “Thôi, 50 OK?”. “OK!!!”. Các chú thản nhiên cầm tờ 50 đô rồi bỏ sang toa khác.

Đã hẹn nên được đón ở ga Belarusia Vakzal. Về tới Mat là có ngay kế họach đi chơi Len và Kiev. Được cộng đồng người Việt quý nên đi đến đâu, anh em cũng nghênh tiếp, hết Trí “béo” đến Tiến Long, Thạch “béo”... Lúc thì tiểu yến tiệc khi thì đại tiệc, hết vào thăm chợ bán buôn quần áo ở Saliut lại đến ăn lòng lợn tiết canh ở quán cơm Chí Hòa tại Dom 5 mới… Lang thang mãi tới cuối tháng 8 thì quyết định book vé về Hà Nội.

Có ông anh đã nhiều năm làm việc với Viện Hàn lâm nên quan hệ khá rộng với các quan chức. Hơn nữa chuyên đưa đón đòan ra đòan vào nên ông anh cũng quen cánh an ninh và hải quan sân bay Serementjego. Biết lần này ông anh cùng về nên các “sóai” (tên gọi các đại gia) đặt ngay vấn đề “nhờ chuyển tiền” về nước. (Dĩ nhiên là chuyển ngân lậu). Theo các chú cửa khó nhất là cửa ra, nếu có cán bộ Viện Hàn lâm tiễn ra sân bay thì coi như an tòan tuyệt đối. Thật ra những năm ở Ba lan đâu có biết gì những chuyện này, nhưng thấy ông anh bảo ở Mát chúng nó vẫn làm như thế mỗi khi có khách VIP về nên tôi yên tâm và liều nhận làm kẻ “mang bom”.

Ngay buổi chiều, cả trăm ngàn đô được bàn giao. Mười xấp tiền, nhận chẳng kí tá gì cả. Bà chị kì cụi đạp máy may ngay cho 1 băng đạn. (Cứ hình dung giống như băng đạn AK nhưng nhỏ, gọn hơn, có 10 túi). Mỗi túi găm được chục nghìn. May xong, tôi nhét tiền vào rồi ướm thử. Lúc đó “có bụng” nên dù đã khóac bên ngòai áo vest mà đứng trước gương cứ thấy tiền cộm lên như có chửa. Không ổn! Thử buộc băng đạn sát lên nách, thấy khả dĩ hơn. Nhưng vẫn phải mặc thêm áo len ngắn tay dưới áo vest để hình băng đạn đỡ nổi cộm. Vậy là xong phần “ngụy trang”, còn lại là phải đóng kịch thật chuẩn, vẻ mặt phải bơ như củ khoai, không được lo lắng.

Tiền “di vu” chỉ là mấy “vé” nhưng vì bọn đàn em sống rất tình nghĩa nên cũng liều giúp. Nói vậy mấy hôm liền sống thấp thỏm lo âu, từng có ý định trả lại để vừa an tòan vừa không bị stress. Lỡ “bị sao” thì chắc chắn phải “bóc lịch”, mà chả hiểu nằm tù ở Nga ra sao? Trước đó trong cộng đồng người Việt ở Đông Âu có vụ viện sĩ Chu Văn Dóng (Chử Văn Đông) găm trong người (hay đâu đấy!) cả triệu đô qua Brest (theo đường sắt liên vận) bị hải quan Nga phát hiện. Hắn bị tống giam 6 tháng ở nhà tù gần biên giới. Bên ngòai đệ tử phải lo lót mãi mới xong. Nghe nói trong tù còn bị bọn đại bàng bắt phục dịch, cả vụ thỏa mãn sinh lý. Nghe mà ghê! Nhưng từ chối cũng kì kì vì đã nhỡ nhận lời(!). Thôi thì một liều ba bảy cũng liều!

Sáng hôm ấy dậy thật sớm. Đóng bộ đủ vào rồi đi đi lại lại trong phòng. Phải cố tập cho dáng đi thanh thản với vẻ mặt tỉnh bơ, không để lộ ra là “ôm bom”. Đúng 8g, chiếc Volga đời mới của Viện Hàn lâm đến đón, chờ dưới sân. Lukônil, cán bộ Vụ Hợp tác quốc tế, lên uống ca-phê rồi giúp chuyển va-ly ra xe. Xe vòng ra đường vành đai ngòai trực chỉ hướng sân bay Serementjego.

Đến nơi thấy nhà ga đã bắt đầu tấp nập, nhất là dân Cộng. Đưa đón đã là nghề, quen hết nên Lukônil dẫn chúng tôi băng băng qua các cửa. Cửa cuối cùng là cửa VIP. Đang đầu thu, trời mát nhưng vì thẳng lưng đẩy xe chở đồ và canh cánh lo đống tiền nhồi trong người mà mồ hôi ướt đầm lưng áo sơ-mi, thấm ra cả áo len. Ông anh thỉnh thỏang khẽ động viên: “Kệ nó, cố thật tỉnh bơ!”. Nói vậy nhưng tôi luôn đảo mắt xem thái độ của bọn Tây ra sao.

Tuy đi cửa VIP nhưng không có hộ chiếu đỏ nên vẫn phải mở hành lí ra kiểm tra. Hỏang nhất khi chú Tây ra hiệu đặt va-ly lên bàn kiểm tra (ngày ấy Serementjego chưa có máy soi), tôi phải cố gồng thẳng mình lên vì còng lưng xuống là sẽ cộm lên hình đường viền của băng đạn. Lukônil thì mải tán phét với mấy chú hải quan. Thật may vì bọn Tây đã tin ai thì lỏng lẻo vô cùng, thậm chí chẳng thèm soi mói. Nhìn va-ly không có gì lậu, cậu hải quan khóat tay cho đưa va-ly vào băng chuyền.

Từ bàn hải quan, tay xách cặp diplomate, tôi cố gắng đi thật thẳng người. Ông anh đi sau tán phét với Lukônil. Tại cửa an ninh cuối cùng, sau khi kiểm tra pass, chú sĩ quan cửa khẩu cầm máy rà kim lọai lướt quanh người. Toát mồ hôi, chỉ sợ máy phát ra tiếng kêu là toi. Vậy mà không thấy phản ứng gì. Anh ta gật đầu rồi đưa tay phải lên vành mũ chào. Thế là thoát. Vội bắt tay Lukônil. Khi đã bước vào cửa ống dẫn ra máy bay, tôi cố lấy cột sống làm trục rồi khẽ xoay người, vẫy tay chào Lukônil. (Lúc ấy vẫn sợ lộ!).

Vào tầu, tìm đúng chỗ ngồi, tôi vào ngay toilette tháo băng đạn ra. Một cảm giác lâng lâng, người như được nhấc bổng lên. Sướng quá! Khi cầm đống tiền nhét hết vào cặp, 2 anh em nhìn nhau cười hể hả.

Trưa hôm sau về tới Nội Bài. Chú em Đông được báo trước đã ra hướng dẫn làm tờ khai. Khi thấy tôi bày ra bàn cả trăm ngàn đô, chú trưởng kíp trợn mắt kính phục. Vậy là kết thúc chuyến chuyển ngân lậu quá ư là liều mạng.

Thầm nghĩ đây là lần đầu nhưng chắc cũng là lần cuối. Nhờ giời nên không lộ, nếu không chắc cũng phải “bóc lịch” vài niên ở Nga vì tội chuyển ngân lậu…

SỰ MAY MẮN CỦA SỐ PHẬN

2008-07-10T17:20:00.004+07:00

Đào Duy

Người đàn ông mà tôi sắp kể với các bạn đây có một số phận “kỳ lạ”, cho tới bây giờ chỉ còn ít ngày nữa nhận sổ hưu, sáu mươi năm của đời người vèo qua anh cũng không hiểu nổi vì sao cuộc đời anh lại may mắn như thế khi lứa tuổi anh cùng quê sau trước đều bỏ xác lại chiến trường.
Anh sinh 1948, là con trai độc nhất trong gia đình có bốn chị em. Ông anh chỉ sinh được bố anh sau hai bà bác. Cụ đẻ ra ông anh cũng vậy … Tóm lại sáu đời nhà anh mỗi đời duy nhất sinh được một người con trai cho tới thế hệ anh, anh là hy vọng duy nhất của dòng họ nhận trách nhiệm trông nom thờ phụng tổ tiên và nối dõi tông đường.
Năm 1965 học hết lớp 10, thời đó ở làng học hết phổ thông là gớm ghê lắm, cả tổng cả huyện số học sinh như anh đếm trên đầu ngón tay. Anh học giỏi và nghiễm nhiên con đường học vấn rộng mở trước mắt. Lý lịnh nhà anh chả “trong” như nước giếng làng nhưng cũng chả đến nỗi “đục”như nước sông mùa lũ, họ nhà anh không ai làm cho ta và cũng chả có ai dính dáng giúp “tây” chỉ thuần khiết là anh nông dân “chân đất mắt toét” lương thiện nhưng có truyền thống coi trọng sự học hành và có tư chất.
Chiến tranh báo hiệu những tháng ngày cam go ác liệt khi Mỹ ào ạt đổ quân vào cửa biển Đà Nẵng. Giữa năm 1965 trai tráng trong làng lục tục nhập ngũ. Anh được hoãn đợt đầu tiên trong xã vì nhà con “độc”. Thế là anh vào đại học. Cắt nhân khẩu khỏi địa phương và từ đó anh là người “nhà nước” không còn dính líu gì tới danh sách nghĩa vụ quân sự của xã của huyện. Anh học sư phạm, nghề giáo - nghề cao quý, là niềm kính trọng, là mơ ước của xã hội của của giòng họ và của chính anh.
Anh học hết năm thứ nhất, hết hè vào năm thứ hai được nửa học kỳ thì chiến tranh không còn là sự phỏng đoán âu lo của người dân Việt nữa nó đã ở đâu đó rất gần. Mỹ ném bom ác liệt ra toàn miền bắc chiến tranh lan rộng cả nước với quy mô lớn hơn, ác liệt hơn, lính mỹ hiện diện nhiều hơn trên chiến trường.
Lúc này bộ phận tuyển quân của bộ quốc phòng đã bắt đầu để ý tới đám sinh viên các trường đại học. Đợt đầu tiên tuyển quân ở trường anh người ta chỉ giới hạn tuyển chọn sinh viên đang học năm thứ nhất trong khi đó anh lại đang học năm thứ hai. Năm thứ ba đại học của anh bắt đầu được mấy tháng trường lại có đợt tuyển quân mới và lần này quy mô tuyển quân rộng hơn, phạm vi tuyển quân từ năm thứ nhất đến năm thứ hai, thế là mọi sự chuẩn bị trở thành người lính của anh đành lỗi hẹn. Khi anh học năm thứ tư, kỳ tuyển quân bổ sung bắt đầu ngay từ đầu năm, lần này số sinh viên tham dự tuyển quân được chọn lựa từ năm thứ nhất đến năm thứ ba, anh lại trượt vì đang học năm cuối. Thế là đời lính cứ bám đuổi theo anh suốt thời sinh viên mà chẳng bén duyên.
Ra trường năm 1969 anh được bộ phân công về ty giáo dục Hà Tĩnh nhận công tác. Sau cả tháng trời đi bộ, nhờ xe, tránh bom, tránh đạn anh cũng có mặt tại ty giáo dục Hà Tĩnh đúng thời gian ghi trong tờ giấy điều động. Ty giáo dục phân công anh về trường cấp ba Cẩm Xuyên đứng lớp.
Là sinh viên mới ra trường với bao háo hức anh lao vào công việc hăng say, nhiệt tình như chàng võ sỹ quyền anh sau khi nghe tiếng chuông nhập trận. Mảnh đất nghèo khó đầy bom đạn nhưng lòng hiếu học và sự tôn kính thầy cô ở cái giải đất miền trung nắng gió này đã cho anh thêm tình yêu nghề, níu giữ anh qua những năm tháng khó khăn.
Thế rồi tình yêu đôi lứa đến với anh trong ác liệt của đạn bom. Cô gái có mái tóc dài và giọng nói như chim - học sinh cũ của anh, cảm rồi yêu người thầy dạy văn trẻ trung sôi nổi. Nhưng tình cảm đầu đời của hai người không kéo dài, cô gái đã chết trong một trận bom mỹ đánh đoàn xe chở hàng vào chiến trường nằm ở làng cô chờ tối để tiếp tục hành quân. Một quả bom lạc … và thế là anh vĩnh viễn anh mất người con gái ấy.
Năm bảy mốt trong danh sách tuyển quân của huyện Cẩm Xuyên, phòng giáo dục huyện có năm người trong đó có tên anh. Qua bốn năm vòng khám cầm tờ giấy sức khỏe với chỉ số cân nặng 59 kg, chiều cao 1m 70, “tim, gan, phèo, phổi” tốt anh tự tin bước vào phòng kết luận cuối cùng. Trong phòng chỉ có anh và người bác sỹ đã lớn tuổi. Không nhìn tờ giấy anh đưa với giọng khu bốn nằng nặng vị bác sỹ hỏi anh:
- Anh quê đâu?
- Tôi người miền ngoài.
- Anh làm nghề gì?
- Tôi là giáo viên cấp ba?
- Giáo viên cấp ba à! Người bác sỹ già ngạc nhiên nhướng mục kỉnh lên nhìn anh.
Sau một hồi im lặng kéo dài đôi mắt vị bác sỹ hướng qua ô cửa nhìn về một nơi nào đó như xa lắm rồi chập rãi quay lại:
- Anh vào dạy trong này lâu chưa?
- Ngay sau khi tôi ra trường.
….
Người bác sỹ già nhìn chàng thanh niên tri thức trẻ ngồi trước mặt mà lòng đầy ái ngại. đặt bút xuống bàn lúc này ông mới đọc tờ trích ngang và phiếu kiểm tra sức khỏe của anh, rồi ông ngẩng lên.
- Ác liệt đấy! phía trước không đơn giản như chúng ta ngồi đây đâu, đã sẵn sàng chưa? Vừa nói ông vừa nhìn như đoán định từng ý nghĩ trong đầu anh
- Tôi đã chờ đợi ngày này từ nhiều năm nay.
Cảm kích thái độ của anh trước thời cuộc, cảm kích tấm lòng của người giáo viên trẻ đã từ bỏ quê hương yên bình vào tận quê ông xa xôi nơi chiến tranh ác liệt, nơi nghèo đói khắc nghiệt để đem con chữ cho lũ trẻ nơi quê ông và nhiều điều khác nữa trong lòng ông, ông đồng cảm với anh chăng? hay ông thương anh “miếng mồi béo bở” của chiến tranh đang rình rập chờ anh nơi cánh rừng nào đó xa kia … những dự cảm về con người về thời cuộc cứ trộn rộn trong lòng mà ông không sao lý giải nổi, ông thấy mến anh với cả tấm lòng kính trọng
Ngắm nhìn anh lần cuối, hình như có điều gì đó dằn vặt trước một quyết định rất khó khăn ông bỗng nhớ tới lời thề Hippocrates thuở nào khi giơ tay thề trước khi nhận tấm bằng bác sỹ. Rồi rất nhanh khác với vẻ chậm rãi cố hữu chỉ sợ thời gian làm cho ông thay đổi mất quyết định vừa bột phát xuất hiện trong trái tim ông, người thanh niên này phải sống, chiến tranh như là của ai đó chứ không phải dành cho anh người mà ông phải đại diện cho thế hệ học sinh trên mảnh đất Hà Tĩnh quê hương ông hàm ơn anh.
- Tôi cảm thấy anh không được khỏe, có thể anh gặp một vài trục trặc nào đó mà họ chưa phát hiện ra chăng? Tôi sẽ khám lại cho anh. Giọng người bác sỹ quả quyết
Sau khi khám lại “thật kỹ” vị bác sỹ già cặm cụi ghi chép vào phần kết luận của tờ phiếu sức khỏe nghĩa vụ quân sự rồi đưa cho anh đôi mắt ông quay đi hướng khác.
- Xong rồi anh có thể về, chúc anh may mắn. Vị bác sỹ đứng dậy tiễn anh ra cửa.
Thế là lại hỏng ăn, anh bị gạt ra khỏi danh sách trúng tuyển nghĩa vụ một lần nữa. Ai dám tuyển anh khi trong phần kết luận của bác sỹ người có tiếng nói quyết định trong hội đông tuyển quân “ Tim có vấn đề chưa rõ nguyên căn”.
Năm 1972 anh tình nguyên nhập ngũ sau từng ấy năm lần này anh được toại nguyện. Sau huấn luyện anh theo đơn vị vào tây nguyên. Đánh nhau bao nhiêu trận suýt chết, khi tấn công đánh chiếm Buônmathuột đầu năm 1975 lưỡi hái tử thần một lần nữa “chê” anh, chiếc mũ cối bay đi giập nát còn cái đầu đầy chữ và thơ phú của anh thì vẫn còn nguyên chỉ mất mảng tóc quăn bồng bềnh trước trán.
Từ đó cho tới khi kết thúc chiến tranh anh chẳng hề hấn gì, không một vết xước, chiến tranh không sờ tới anh. Giải phóng Sài Gòn sau quân quản anh làm đơn giải ngũ xin trở về quê với nghề dạy học. Tổ chức giải quyết theo nguyện vọng của anh. Anh về quê với nghề – Gõ đầu trẻ và một phần cũng là vì lời hứa và trách nhiệm của anh với cả dòng họ, thờ phụng trông nom bàn thờ tổ tiên.
Chuyện của anh chỉ có vậy thôi, nhưng với thế hệ của anh, anh thực sự là người may mắn, tất cả những ai đã từng kinh qua thời khắc ác liệt nhất của chiến tranh cũng đều bảo thế. Câu chuyện này tôi tình cờ được nghe anh kể trong một bữa rượu với vài người bạn lính trong đợt đưa vợ con ra Bắc hè vừa rồi.
T/p Hồ Chí Minh hè năm 2008.

ĐỊNH NGHĨA: VỢ LÀ GÌ?

2008-06-29T10:17:00.000+07:00

Qua người bạn Hoàng Đôn Hà k5 tôi gặp được cụ Hoàng Đôn Tính - ba của anh, một cán bộ lão thành nay đã 88 tuổi nhưng rất yêu đời. Là một CCB không chỉ chan chứa tâm hồn lính mà cụ còn có một tâm hồn thơ ca. Cụ viết nhiều bài thơ để đọc cho vui với bút danh Học Hạc.
Dưới đây là bài thơ “Định nghĩa: Vợ là gì?” của tác giả.

Vợ là mẹ các con ta
Tục danh “Bà xã”, hiệu là “Phu nhân”
Vợ là tổng hợp: bạn thân,
Thủ trưởng, bảo mẫu, tình nhân, mẹ hiền
Vợ là ngân khố kho tiền
Gởi vô nhanh gọn, hơi phiền rút ra
Vợ là biển cả bao la
Đôi khi nổi sóng khiến ta chìm phà
Vợ là âm nhạc, thơ ca
Vừa là cô giáo, vừa là luật sư
Cả gan đấu khẩu vợ ư?
Lựa lời nói phải coi như hòa cờ(!)
Bạn ơi, đừng có dại khờ
Không vợ, đố biết cậy nhờ tay ai?!
Vợ là Phước-Lộc-Thọ-Tài
Thuộc trăm định nghĩa, đúng bài… vợ vui!
Hè 2003

Kỷ niệm về chú Sáu Dân

2008-06-14T11:22:00.002+07:00

Mời bạn đọc trên Tiền phong Cuối tuần!

"Chân dung nhà văn" - Xuân Sách

2008-06-04T14:42:00.002+07:00

Mời bạn chiêm ngưỡng chân dung các nhà văn VN qua tác phẩm này của cố nhà thơ Xuân Sách!

EM NA

2008-06-03T14:23:00.002+07:00

Đào Duy

Cuối năm 1979 tôi nhận quyết định về làm trợ lý của một trung đoàn, trung đoàn bộ nằm tít tận Tây Bắc sát biên giới Lào. Nằm chờ ở nhà khách sư đoàn để đón xe về đơn vị, ê đít tới nửa tháng mà xe chẳng có. Ngày ba bữa cơm, có hôm cả nhà khách chỉ có mỗi mình tôi thế là nhà bếp đành ghép cho ăn chung, có tôi, tay quản lý nhà khách và ba em nuôi quân người Thanh Trì tướng mạo to con phốp pháp, mặt lúc nào cũng như quả cà chua được nhà vườn ủ acetelen chỉ chờ sáng hôm sau đem ra chợ bán, vớ được những hôm như vậy thật là đời lên tiên vì chỉ có những bận như thế tôi mới được bổ sung thêm tí đạm, tí mỡ và điều quan trọng là được căng bụng.
Mà lạ! vẫn tiêu chuẩn như thế, thậm chí tôi còn có tiêu chuẩn cao hơn vì ăn tiêu chuẩn sỹ quan vùng biên giới, hải đảo ngày thường khi ăn với mấy tay sỹ quan cũng đang nằm chờ ở nhà khách thức ăn chả có chó gì ngoài chậu canh “đại dương” lõng bõng, hai ba miếng đậu phụ toàn bã nhạt thếch và ba lưng cơm. Thế mới biết “giàu nhà kho, no nhà bếp”. Chả trách tôi có thằng bạn hồi thi tuyển đại học kỹ thuật quân sự bị rớt hắn cứ nằng nặc đòi tổ chức chuyển cho kỳ được qua học tại học viện hậu cần. Đúng thật “người khôn thì khôn từ tấm bé” tôi lại nhớ tới câu nói của bà nội tôi khi xưa.
Ăn sáng xong đang nằm chèo queo hút thuốc vặt, “bốc phét” với mấy tay sỹ quan cũng trong cảnh chờ việc, bỗng tôi thấy tay quản lý nhà khách bước vào mồm hắn oang oang :
Đ/c Duy có đây không nhỉ?
Tôi đây, có việc gì không đ/c?
- Đ/c lên thanh toán, có xe chở quân trang lên trung đoàn đấy, liên hệ với đ/c Quýnh lái xe mà đi nhờ.
Đồng chí ấy đang ở đâu? Tôi hỏi.
- Hắn đang ngồi tán tỉnh mấy em nuôi quân của tôi trên dãy nhà ngang trên kia kìa không nhanh hắn mà lôi mấy em ra quán thì có mà “giời” tìm.
Khoảng 8 giờ 30 tôi đã có mặt bên cạnh chiếc xe Gaz hai cầu chở đầy quân trang được phủ bạt kín mít. Tôi hỏi Quýnh lái xe:
Chỉ có hai ta thôi à?
Còn ông chính ủy trung đoàn nữa.
Quýnh vừa dứt lời, tôi thấy một ông đại úy đi xe đạp tới đằng sau có chở một cô bé da ngăm ngăm nhưng khá xinh, tôi nhìn hơi quen quen, nghĩ bụng chắc con gái đưa tiễn bố.
Xong cả chưa? Ông đại úy hỏi :
- Báo cáo chính ủy xong hết cả rồi chỉ còn tạt qua phòng quân y Quân Chủng nhận nốt thuốc nữa là ta xuất phát.
- Thưa chính ủy có đ/c Duy sỹ quan mới ra trường về trung đoàn ta nhận công tác xin đi nhờ xe.
Quay sang phía tôi chìa tay ra bắt và ngắm nghía một lúc ông vui vẻ:
- Tốt rồi, sỹ quan trẻ mới ra trường hả? tướng mạo, tư thế chững chạc đấy, tớ hoan nghênh.
Xe nổ máy vứt ba lô và leo phắt lên thùng xe tôi vẫn còn cố ngoái đến vẹo cả cổ lại phía sau nhìn cô gái con vị chính ủy miệng thì toác ra nở nụ cười “cầu thân”, cô gái cũng đưa tay ra vẫy lại với giọng Hà thành “quyền rũ “ không nhận ra em à? Em là Hà học với Vân bạn của anh ở trung cấp quân y trên Sơn Tây”. Xe chạy được một quãng tôi mới nhớ ra, thì ra Hà học cùng lớp với bạn tôi lại là con gái vị chính ủy trung đoàn nơi tôi tới nhận công tác. Lạ thật! cuộc đời lắm cái tình cờ.
Xe chạy tới cục hậu cần rồi đỗ trước cửa kho của phòng quân y. Đứng cạnh đống thùng cacton có đánh dấu chữ thập đỏ chói là một chiến sỹ gái đeo quân hàm binh nhất tuổi cỡ mười chín, hai mươi mặt tròn vạnh, má hây hây, chân cẳng có vẻ dài, hai bím tóc dày cắt ngắn tết đuôi sam vắt vẻo hai bên vai trông ngồ ngộ. Bộ quân phục còn mới được thợ may Hà thành khéo léo sửa lại vừa khít làm tôn thêm cặp ngực căng. Cái vòng eo sao tròn và thon thế? cặp mông thì vươn ra phía sau chắc nịch như hai nắm cơm mà lại cong “vút lên” mới tức chứ, cứ như chọc tức thiên hạ. Sao lại có một cô chiến sỹ khả ái thế nhỉ? tôi tự hỏi lòng mà chả giải thích được.
- Đồng chí thiếu úy ơi! Chuyển hộ em hàng lên với!
Đang mải nhìn ngắm, lại nghe cô chiến sỹ ăn nói xưng hô tức anh ách chả đúng điều lệnh gì “đồng chí”, “em, anh” loạn cả lên cứ như đĩa cơm rang thập cẩm mà có lần tôi được một thằng bạn trúng quả lôi lên Hàng Buồm chiêu đãi. Tôi định phớt “Ănglê” nhưng thôi chả nhẽ … được “nhời” như cởi tấm lòng, vứt đi vẻ mặt lãnh đạm cố hữu đối với đàn bà con gái, nhất lại là đàn bà con gái đẹp khi chưa quen biết, tôi nhảy xuống tay thoăn thoắt chuyển những thùng cacton lên thùng xe, toàn là thuốc men bông băng quân y.
Chỉ một loáng những thùng thuốc đã được xếp gọn gàng.
Nhìn tôi làm việc vị chính ủy buột miệng “tay này ngon đây”. Hàng chuyển lên xe xong chính ủy nói:
- Na! Cháu lên cabin ngồi với chú, hơi chật một chút nhưng nó êm chứ ngồi trên thùng xe đường xấu hơn ba trăm cây số đèo dốc thì còn gì là người.
- Cháu ở trên này cũng được, với lại còn phải bảo quản hàng, chính ủy cứ yên tâm.
Vị chính ủy liếc xéo qua phía tôi, trong lòng ông tôi biết ông đang nghĩ: yên tâm thế quái nào được con bé ngon hơ hớ thế, lại vớ tay thiếu úy trẻ măng đẹp giai, hừng hực thế kia? mà phẩm chất đạo đức của tay sỹ quan mới về này nào đã kiểm tra được đâu mà tin tưởng, “ lửa gần rơm …” không khéo “phải vạ” thì chết, bao nhiêu năm làm công tác chính trị tư tưởng trong đơn vị vốn nhiều phức tạp vì có quá đông quân nhân nữ ông đã tích lũy được nhiều bài học kinh nghiệm.
- Thôi được “dưng phải cẩn thận” đấy!!!
Vị chính ủy chép miệng thở dài đem theo nỗi lo ngập ngừng leo lên cabin. Xe nổ máy và chúng tôi bắt đầu xuất phát khởi đầu cuộc hành trình.
Xe chạy được một lúc để xóa đi sự im lặng cô gái tự giới thiệu: em tên là Na quê em ở Ý-Yên, Hà - Nam - Ninh, em nhập nhũ được hơn một năm. Sau huấn luyện được cử đi học y tá sáu tháng, ra trường em về công tác tại ban hậu cần trung đoàn phụ trách kho quân y và là y tá của trung đoàn bộ …
- Anh về nhận công tác ở trung đoàn à? Anh bao nhiêu tuổi? quê quán, ông bà, bố mẹ sống chết ra sao … Na dồn dập “điều tra” tôi.
Thấy em xinh đẹp lại thật thà chất phác dễ chịu chứ không như mấy em được “giời” phú cho tí nhan sắc là kênh kiệu khinh người coi lũ đàn ông chúng tôi như rơm rác. Thế là như kẻ tội đồ chỉ mong sao được giảm bớt án, tôi vanh vách cung cấp cho nàng toàn bộ lý lịch trích ngang của mình, tuy nhiên tôi dấu tịt chuyện tôi đã có bạn gái, bản “kê khai lý lịch” của tôi cho Na nó còn chi tiết và cụ thể hơn cả bản tôi khai với tay trợ lý cán bộ, phòng tổ chức Quân Chủng.
Thế rồi chúng tôi thân nhau. Xe chạy qua thị xã Hòa Bình, đi theo lối đường mới qua trị trấn Mai Châu, tới ngã ba Mãn Đức thì dừng lại ăn trưa.
Mãn Đức là thị tứ nằm giữa vùng sơn cước nơi có ngã ba đường. Một hướng từ Hòa Bình lên, hướng rẽ đi Mai Châu, Sơn La và một chiều xuôi Thanh Hóa (chả biết sau gần ba mươi năm con đường này có thay đổi gì không) nó cũng chính là con đường “Tây Tiến” thủa nào trong bài thơ rất hay của Quang Dũng.
Cơm trưa như một bữa tiệc gồm măng xào thịt hoẵng, thịt lợn rừng luộc, canh măng chua nấu với xương, một đĩa nộm măng và một hũ măng chua ngâm với ớt. Lần đầu tiên trong đời tôi được xơi những món đặc sản ngon đến thế. Tuy nhiên bữa ngon bị giảm bớt đi thi vị vì vừa ăn tôi vừa lo chỉ sợ khi ăn xong khi “Goopbachop” tiền để thanh toán tôi biết móc đâu ra để trả, hơn nữa tôi còn có ý định “bao” em Na để lấy “điểm”. Thú thực, nói các bạn đừng cười trong túi tôi lúc đó tôi đoán chỉ còn gần mười đồng tiền “cụ Hồ” là cùng. Nhưng rồi bữa cơm được Quýnh, lái xe chiêu đãi toàn bộ với thái độ hết sức “thanh thản, nhẹ nhàng” nó nhẹ nhàng như chiều thứ bảy tôi ra quán mua lẻ điếu thuốc thơm More đen thui dài như cái đũa vậy. Nhẹ hết cả người và thầm cảm ơn sự lịch thiệp và hào phóng của Quýnh. Sau này tôi mới biết cánh lái xe trung đoàn tôi giàu lắm. Xe quân sự biển đỏ, trùm bạt kín mít chuyên chạy tuyến quốc lộ sáu: Điện Biên – Lai Châu – Sìn Hồ biên giới Lào. Đi công tác gánh lái xe thường kết hợp buôn thuốc lá, mì chính, quần bò, áo phông, dép Lào, đồng hồ … thậm chí tôi nghe đồn có tay liều còn chở cả “cơm đen” ngày ấy không ngặt như bây giờ mà lãi suất lại cao, đồn thổi thế thôi chứ tôi chả thấy ai trong trung đoàn bị công an chống ma túy sờ gáy có lẽ một phần họ ngại vì mấy tay lái xe nhà binh mặt lúc nào cũng đỏ như người bị “ tăng xông” đang lên cơn, trong cabil thì khẩu AK nòng súng thường trực thập thò nơi cửa xe với hai băng đạn được nạp đầy buộc kẹp lại ngược chiều nhau, thử hỏi như vậy thì còn thằng chó nào dám dây vào cho rách việc.
Ăn uống nghỉ ngơi xong chúng tôi tiếp tục hành quân. Chiều Tây bắc lành lạnh, tôi nhìn qua khoảng trống nơi cuối xe thấy hai bên đường cây rừng xanh thẫm, những cây cổ thụ cao chon von một hai người ôm, xung quanh phong lan giăng lưới vây kín, bông tím bông vàng thật tuyệt. Đèo vòng vèo nhiều cua, lắm dốc, mặt đường cực kỳ xấu nhiều lúc tôi tưởng bị hất vọt ra ngoài thùng xe, có lúc nhìn thấy bánh xe kề bên mép vực chỉ cần chệch đi mươi phân thôi là coi như đời đi đứt, là vĩnh viễn tôi bỏ lại em Vân cô quạnh một mình nơi trần gian đầy khổ ải và cạm bẫy này.
Nằm cách tôi một quãng tôi thấy Na đã thiu thiu, còn tôi sau những giây phút háo hức khám phá ban đầu vùng đất Tây Bắc xa lạ cũng dần trôi qua, mệt, buồn ngủ tôi cũng rúc vào đống chăn màn quân trang còn sực nức mùi hồ làm một giấc. Chúng tôi cứ lăn lóc trên đống quân trang vừa ấm, vừa êm thật “thoải mái” mặc cho chiếc xe rung lên như xóc ốc. Đang ngủ ngon tự nhiên thấy bên mình nóng hổi và mùi đàn bà con gái xộc lên ngây ngất, mở mắt ra Na đã nằm sát bên tôi, ngại quá, thấy Na vẫn say sưa tôi nhẹ nhàng xích ra xa nàng tới cự ly an toàn rồi tiếp tục nốt cơn mộng mị của mình. Bừng tỉnh, ngoài trời tối thui đêm đã xuống tự lúc nào và bên tôi mùi cơ thể đồng trinh đầy quyến rũ của Na vẫn từng chập phả sang. Lạ thật! rõ ràng mình đã cẩn thận nằm xa nàng đến cả mét rồi cơ mà? Thì ra tôi có dịch chuyển đi đâu chăng nữa trong cái thùng xe chật hẹp này thì cuối cùng sự rung xóc do đường xá quá xấu lại gom, lại dồn dịch chúng tôi lại với nhau hoàn toàn ngẫu nhiên do cơ học tôi thề với các bạn là tôi không hề có toan tính cá nhân gì trong “vụ” này, còn Na chẳng biết em nghĩ gì về tôi?
Xe chạy tới ranh giới giữa Hòa Bình và Sơn La thì chúng tôi dừng xe ăn tối và nghỉ ngơi chuẩn bị cho nửa chặng đường còn lại.
Sau khi lên xe lúc này chúng tôi đã tự nhiên hơn, nằm sát bên nhau không còn ngượng ngập nữa. Chúng tôi chuyện trò rất lâu chuyện mãi rồi cũng tới hồi vãn, quay lại đối diện, bốn mắt tìm nhau trong bóng đêm dày đặc, chỉ còn thấy hơi thở dồn dập ấm áp, nồng nàn thật gần, trong tiếng máy nổ ầm ỹ của chiếc xe Gaz cổ lỗ tôi vẫn nghe thấy tiếng thình thịch của trái tim mình thổn thức. Rồi hai bàn tay lần tìm hai bàn tay, bàn tay mịn màng nóng bỏng của em tự lúc nào đã nằm gọn trong bàn tay tôi. Rồi bàn tay không tìm bàn tay nữa nó chu du đâu đó trong bóng đêm … và hai trái tim non trẻ kia không còn đủ lý trí để kiểm soát tình cảm của mình và cứ thế họ cuộn tròn lại vật vã trong đống quân trang, thế gian lúc này đối với họ chả còn gì đáng để quan tâm.
Trong si mê cuồng loạn tôi bỗng giật mình và hơi đẩy nhẹ Na ra. Sao lại thế này? lý trí mách bảo hay cảnh cáo tôi? Vừa chia tay Vân, cô bạn gái chiều hôm trước! Chân ướt chân ráo về đơn vị ngày đầu tiên, không lẽ lại thế này sao? Chuyện vỡ lở thì còn mặt mũi nào dám nhìn thấy Vân. Bẽ mặt anh sỹ quan trẻ, chưa “cống hiến” được gì mà đã để lại điều tiếng cho đồng đội, cho đơn vị thì còn ra quái gì nữa, bất chợt tôi thấy sự tin tưởng kỳ vọng trong ánh mắt của vị chính ủy trung đoàn lúc sáng lại hiện ra nghiêm khắc. Ân hận và tự trách mình, lý trí lúc này đã “vùng dậy” trong tôi và từ đó trở đi tôi cố né xa Na mặc sự níu kéo hờn dỗi của nàng. Tôi nói: “không được đâu em ơi”. Cơn dục vọng trong Na như ngọn lửa bùng cháy quyết liệt bị gáo nước dội vào bởi câu nói của tôi làm cho nguội lạnh đi. Từ đó tới sáng cho đến khi về tới trung đoàn chúng tôi chẳng nói với nhau gì thêm nữa.
Tôi ở ban tham mưu, em ở ban hậu cần tôi cố giữ khoảng cách mặc dù mỗi lần thấy đôi mắt ướt của em nhìn tôi đắm đuối, trái tim tôi lại nhói lên niềm ân hận vì tôi biết em đã phải lòng mình. Nguyên do cũng chỉ tại cái mồm chết tiệt của tôi tự dưng lại đi “bốc phét” là chưa có bạn gái mới đâm ra khổ, khổ tôi khổ lây cả sang em.
Có lần một anh trong tiểu ban nằm cùng phòng với tôi bị đau mắt, chín giờ tối còn nhờ tôi xuống chỗ Na xin thuốc, thế là tôi đi. Đứng trước cửa phòng em, hai cánh cửa bằng liếp khép hờ bên trong ngọn đèn dầu leo lét, tôi đứng ngoài nói vọng vào
Na ơi cho anh xin ít thuốc nhỏ mắt.
Anh vào em chơi, trong giọng nói ngạc nhiên của Na.
Tôi ngại ngần lưỡng lự
Anh vào phòng em một lát không được à! Na nói như trách móc
Thôi, anh đứng ngoài này được rồi.
Vài phút sau tiếng Na từ trong phòng:
Thuốc đây anh.
Tôi đưa tay qua khe cửa, chẳng có thuốc nào cả, cánh cửa liếp bỗng mở toang bất ngờ Na nắm chặt lấy tay tôi kéo vút vào trong phòng rồi cánh cửa liếp ập lại, ngọn đèn dầu trong phòng vụt tắt. Tôi hết hồn nhưng rồi cũng không thoát nổi những nụ hôn nóng bỏng đầy giận hờn bị dồn nén từ lâu của em. Lục đục mất một lúc tôi cũng “vùng thoát ra được” với lọ thuốc còn nguyên date trong tay.
Tôi dấu biến chuyện này chả giám nói với ai. Sau này nghe mấy em văn thư trung đoàn trong lúc “nông nhàn” xa gần bóng gió Na là “đệ tử ruột” của anh trung đoàn phó hậu cần dân đi Nga về mà anh lại chơi thân với tôi, chả biết thực hư ra sao? Nhưng từ đó tôi kiên quyết xa lánh em.
Sau một năm phục vụ ở trung đoàn tôi cũng có chút ít thành tích, được anh em trong đơn vị yêu mến và may mắn không có điều tiếng gì. Cuối năm 1980 tôi nhận quyết định điều động đi nhận công tác ở một đơn vị khác mới được thành lập.
Hôm tiễn tôi anh em đứng chật xung quanh chiếc xe “téc” chở xăng của đơn vị, xe này về Hà nội nhận hàng mà tôi đi nhờ. Trong đám đông tôi nhìn thấy Na mắt ngân ngấn nước, xe nổ máy bỗng em lao tới dúi vào tay tôi bọc mía (thứ mía tím mềm dòn ngọt đặc sản của Sơn La) rồi nói vội “anh đem đi đường ăn cho đỡ khát, đừng quên em”.
Chiếc xe “tec” chỉ có mình tôi ngồi vắt vẻo trên bồn xăng chạy ra phía cổng trung đoàn rồi nhập vào con đường số sáu hướng Hà Nội, chiếc xe lọt thỏm giữa hai triền núi và khuất dạng sau đoạn đường cong nơi có tấm biển xanh cắm cạnh đường “Thị trấn Mộc Châu cách 3 km”.
T/p HCM – 5/2008

Vụ cá độ có một không hai

2008-06-03T11:01:00.004+07:00

Anh Thy-Bá Đạt

Nhàn cư
Hồi 1990, anh em Trỗi đi tầu viễn dương mỗi lần lên bờ hay tụ bạ cà phê cà phaó ở đường Đông Du, Nguyễn Huệ, đến trưa lại rủ nhau về quán Vy ăn cơm. Uống vào, hứng bất tử là thách đố, cá độ nhau làm nhiều chuyện “ghê khủng”.
Có lần giữa trời nắng chang chang Bắc “Belanov” (hắn có đầu hói như thủ quân này) cá cược đi bộ suốt từ Trần Hưng Đạo, q1 về sân vận động Quân khu 7 rồi quay trở lại. (Mà lại còn hạn chế thời gian!). Vậy mà hắn làm thật. Thật là điên cuồng!

Vụ cá độ
Năm 1990, Văn Hùng đã rời ngành Hải quan nên có thời gian lang thang cùng anh em. Trưa ấy, ăn nhậu đã say sưa, có người thách: đố Văn Hùng dám đạp xe từ Tp đi Vũng Tàu, nếu tới đích trọn vẹn, thì được 2 cây vàng. (Ngày đó tòan dùng vàng lá chứ chưa có vàng miếng như bây giờ mà 2 cây thì giá trị lắm!). Ỷ thế năm 1978 được phong danh hiệu "vận động viên cấp quốc gia", hứng lên Văn Hùng “OK!” liền.
Chú em Hồng “nhọn” chạy ngay về nhà mượn ông bố vợ được chiếc xe đua Pháp hiệu Peurggio. Hùng nhà ta trông rất “xì po”: nào quần đùi xẻ rãnh, nào áo ba lỗ, chân xỏ giày Adidas, kính đen che mắt… Nhưng điều kiện thi đấu cũng rất khắc nghiệt, đặc biệt suốt dọc đường đi không cho phép thò chân xuống đất (kể cả ăn uống, đi đại tiểu tiện). Anh em chia 2 phe (tả - ủng hộ và hữu – chống lại) phóng xe máy theo sau làm sup-poóc-te.
4g chiều xuất phát. Một cua-rơ dáng chuyên nghiệp gò lưng đạp sau l một chiếc xe hơi hú còi dẫn đường. Còn đám xe máy chạy xung quanh làm dân chúng nhớn nhác. Đòan xe vòng từ trung tâm theo đường Trần Hưng Đạo, Nguyễn Thị Minh Khai ra cầu SG. Chiều dần mát. Dốc đầu tiên là dốc lên cầu SG, dài mấy trăm mét, phải gồng mình lên; nhưng khi thả dốc thì băng băng. Hùng đang phấn khởi huýt sáo vang; bỗng, xích tuột! Làm sao bây giờ vì luật không cho phép thả chân xuống đất? Nhanh ý, 2 chiến sĩ cùng phe phóng xe máy lên kẹp 2 bên, tạo thành chỗ dựa hợp pháp rồi giúp Hùng lắp lại xích. Xong, lại bon bon.
Đến ngã 4 Thủ Đức thì gặp đèn đỏ. Dừng lại cũng không được. Khi bánh sát vạch sơn, Hùng cho xe quay đầu lại phía SG chạy vòng vòng. Cứ như vậy cho đến khi đèn xanh. Đến Dốc 47 mới chết, ngày ấy dốc dài chứ không như bây giờ. Nắng cũng chưa tắt, Hùng nhấc đít lên khỏi yên, gò lưng, co cẳng đạp như các cua-rơ chuyên nghiệp. Vậy mà không chịu nổi. Mồ hôi mồ kê nhễ nhại. Chân mỏi nhừ. Đúng lúc đó thấy Bắc “Belanov” phóng xe vọt lên: “Anh Hùng, đưa tay bám vào vai em. Em kéo giúp”. Mệt lắm, có lẽ phải bám thôi. Nhưng trong đầu chợt lóe lên ý nghĩ, nhỡ Bắc là phe “địch” thì sao, nó sẽ alô cho mọi người biết, mình sẽ phạm quy và hỏng luôn. Hùng xua tay từ chối. (Sau này thì đúng như giả định!). Cố gắng, cố gắng rồi cũng lên đến đỉnh dốc. Cánh bên ta phóng xe qua dội ào nước lên mình Hùng. Đã quá, như ruộng hạn gặp mưa rào!
Còn “li lái” thế nào thì mọi người đã hình dung. (Xin phép chị em phải kể ra đây chuyện này). Cứ thế mà thẳng xuống đường, theo sau bánh xe là vệt nước kéo dài cả chục mét. Và may hơn là do mồ hôi ra nhiều nên không mót đi nặng(!). Khi khát thì có ngay chanh để ngậm do anh em phục vụ. Chả khác gì đòan đua ta vẫn xem trên TV - một cua-rơ phóng phía trước còn phía sau là một đám xe máy.
Đoạn còn lại bằng hơn, hơn nữa càng về chiều càng mát, có gió biển thổi vào. Cứ thế Văn Hùng túc tắc phóng về đích. Từ ngã 3 Bà Rịa, chú em Thọ phóng lên động viên: “Anh cứ duy trì tốc độ như các tay đua chuyên nghiệp!”. Theo dõi qua đồng hồ của xe Thọ thấy tốc độ ổn định 25, 27 km/h.
Qua sân bay trực thăng, qua cảng dầu khí, tới sân vận động Vũng Tàu thì Văn Hùng dừng lại, vác xe lên vai, chạy bộ một đọan “làm le”. Sau này Văn Hùng tâm sự cảm thấy 2 chân nhẹ bẫng như đi trên đệm bông, lao phăm phăm về đích.
Đích đến là khu biệt thự Sông Hồng. Đến tới nơi thì Hùng cũng sức cùng lực kiệt, rũ xuống như một cái khăn rách. Hắn không thể tự lên phòng mà phải có 2 người xốc nách khênh lên. Cánh “tiền trạm” đã book sẵn 2 em mat-xa, xoa bóp. Hai chân Văn Hùng mất cảm giác hòan toàn. Tê dại. Cả đến “cái ấy” (sau này hắn gọi là “ông giám đốc nhà máy nước”) cũng hầu như tê liệt. Hùng rên rỉ với 2 em: “Thế này thì chết rồi! Sao mà anh dại đến thế, tham dự cá cược vớ vẩn mới nên nông nỗi này!”. Tự nhiên thấy vương vướng dưới quần và 2 chân không thể khép lại. Thôi chết rồi, do chổng mông đạp vượt dốc quá dài mà đít lòi cả rom. Với mọi khả năng của mình, 2 em xoa bóp quyết liệt. Anh em bên ngòai phe Văn Hùng thì hể hả vì đã thắng được 2 cây vàng, còn Hùng thì ngủ li bì…
Sáng hôm sau, anh em cho Hùng lên xe hơi, còn xe đạp thì tống vào sau cốp phi về Tp. Hùng nằm liệt 2 tuần. Khoảng hơn tuần, Đạt “bột” chờ mãi không thấy Văn Hùng xuất hiện liền mò tới thăm và ra điều kiện: “Qúa 10 ngày mà mày không ra là tụi tao xù!”. Văn Hùng quá vui vì chiến thắng nên hứng chí: “Thôi, tao không lấy đâu. Vui là chính mà!”. Còn Hiền thì giận vì sự ngông cuồng của chồng.

Vĩ thanh
Sau này anh em tổng kết:

- Giá mà xuất phát từ lúc 2g,
- Giá mà không dùng xe “cuộc” Pháp mà chọn đi xe Phượng Hoàng,
thì Văn Hùng sẽ thua là cái chắc!
Riêng Văn Hùng sau chuyến cá độ này mới biết thế nào là “Hoa hậu”. Các bạn có biết vì sao? Có nghĩa là… hoa nở hậu (với cả 2 nghĩa đen và bóng – hoa nở sau và đúng là nở ở phía sau!). (Xin mở ngoặc: Trước đó, khi còn là trung vệ thòng CAHN hắn đã dính bệnh này. Nay khi phải “vượt đèo” trong điều kiện khắc nghiệt đã tái phát…).

Chuyện một thời trai trẻ và điên cuồng là thế, nhưng mãi không thể nào quên!

(Chuyện ghi lại hôm 1/6/08 tại Quán Tre, Ghềnh Hào, Vũng Tàu. Thầy Hồng Tuyến và anh em Trỗi được mẻ cười đến vỡ bụng).

Thẩn với tít "Chưa đi..."

2008-05-30T11:55:00.009+07:00

Ngày ra Quy Nhơn chơi, khi đọc bài "Đồ Sơn" thì thấy Nguyễn Đức Cảnh k6 rất sướng! Nay xin gửi tặng Cảnh k6 bộ sưu tập thơ "Chưa đi...".

Cũ:
Chưa đi chưa biết Đồ Sơn
Đi thì mới biết không hơn đồ nhà
Đồ nhà tuy xấu tuy già
Nhưng là đồ thật không là đồ sơn

Chưa đi chưa biết Đồ Sơn
Đi thì mới biết không hơn đồ nhà
Đồ nhà bằng cái lá đa
Không to như cái bàn là Đồ Sơn

Mới update:
Chưa đi chưa biết Đồ Sơn
Đi thì mới biết không hơn đồ nhà
Đồ nhà tuy xấu tuy già
Nhưng là rau sạch của... bà ngoại cho

Chưa đi chưa biết Cà Mau
Đi thì mới biết lâu hơn cà nhà
Cà nhà tuy xấu tuy già
Nhưng là cà chậm không là cà mau

Chưa đi chưa biết Côn Sơn
Đi thì mới biết không hơn côn nhà
Côn nhà tuy xấu tuy già
Nhưng là côn thịt không là côn sơn

Chưa đi chưa biết Quảng Ninh
Đi thì mới biết cửa mình mở ra
Hàng Tây, hàng Nhật, hàng Nga...
Ba thứ hàng ấy phải qua cửa mình

Chưa đi chưa biết Bình Dương
Đi thì mới biết kỷ cương rất cần
Mát-xa rồi đến "mát gần"
Âm dương cách biệt 1 lần... cao su

Chưa đi chưa biết Tam Đao (Đảo)
Đi thì chẳng biết đường nào mà ngu (ngủ)
Mỗi giường nó nhét 2 cu (cụ)
Thôi thì cố gắng đến chu nhật về (chủ)
(Các cụ được xếp đi nghỉ mát trên Tam Đảo).

Chưa đi chưa biết Kiên Giang
Đi thì mới biết 2 hòn trống, mai (mái)
Vừa rồi chú trống đã toi
Chỉ còn em mái khó tòi được ga (gà)

Chưa đi chưa biết hòn Chông
Đi rồi mới thấy hòn chồng mình hơn
Thế mà nghe nói hòn Rơm
Cũng còn ăn cứt hòn Bờm ngoài kia

Chưa đi chưa biết Bà Đen,
Đi rồi mới thấy đen hơn bà nhà.
Bà nhà tuy có hơi già,
Nhưng mà vẫn trắng hơn là Bà Đen.

Chưa đi, chưa biết Vũng Tàu
Đi rồi mới biết ta giàu hơn Tây
Đúng là họ thiếu vải may
Hai mảnh bé xíu làm vày, làm ao (váy, áo)

Chưa đi chưa biết Vũng Tàu
Đi rồi mới biết sâu hơn vũng nhà
Vũng nhà khoan mãi chẳng ra
Vũng Tàu khoan cái dầu ra ầm ầm

Hai hòn kẹp lấy Vũng Tàu
Khoan vào một lỗ thấy dầu trào lên
Mải mê hai ngọn ở trên
Mà quên ở dưới trào lên nhiều dầu

Chưa đi chưa biết Cửa Lò
Đi về mới biết nó to thế này
Khách ta, khách Nhật, khách Tây
Nếu mà đến đó nhét ngay Cửa Lò

Tín hiệu để nhận biết nhau

2008-05-29T09:33:00.000+07:00

Chuyện lính Trỗi tìm ra nhau, theo tôi, khi nào cũng rất hay. Lần rồi về Quy Nhơn ghi lại được mấy chuyện cảm động.

Thủy “bều” k4 nhận ra Nguyễn Đức Cảnh k6

Cảnh quen biết Thịnh (giáo viên nhạc cụ dân tộc, nay là vợ Thủy) nhưng khi đó chưa biết Thủy là ai. Một lần đuợc mời đến đám giỗ nhà anh bạn, Cảnh gặp Thịnh đi cùng bạn trai và thấy Thịnh được anh ta chăm sóc chu đáo. Ngồi cạnh, anh bạn Thủy hỏi Cảnh:

- Ngày ngòai Bắc ông học ở đâu?

- Dạ, Trường Trỗi.

- Ông mà là lính Trường Trỗi? – Thủy ra vẻ coi thường.

- Vâng!

- Bốc phét! Ông Trỗi thế... nào được? Thế ông có biết hát “Sinh ra trong khói lửa”?

- Dạ…, - Cảnh cầm li bia lên rồi cất cao giọng - “Sinh ra trong khói lửa, trường ta đã lớn lên, trường đẹp chói ngời tên anh Nguyễn Văn Trôi…”.

- Đúng Trỗi rồi! – Thủy ôm lấy bạn, nước mắt rưng rưng – Đúng lính Trỗi thật rồi. Vậy bao năm cùng sống ở Quy Nhơn mà không biết!

Nhất Trung k5 gặp Nguyễn Vĩnh Chinh k7

Nhất Trung công tác trong ngành Công an. Lần đó, do có người giới thiệu mà Chinh tới nhờ Trung làm thủ tục cho đứa cháu thi vào Đại học An ninh. Thấy Chinh nói giọng Bắc nên Trung hỏi:

- Ngoài kia ông học trường nào?

- Trường Trỗi?

- Trỗi nào?

- Thiếu sinh quân Nguyễn Văn Trỗi, Tổng cục Chính trị.

- Trường ở những đâu?

- Đại Từ rồi Quế Lâm, sau về Trung Hà.

- Thế ông khóa mấy?

- Khóa 7?

- Tôi lính khóa 5 đây. Vậy sao tôi không biết ông? Cùng trường, cùng sống ở Quy Nhơn bao năm nay mới biết nhau.

Thời về nước người ở Trung Hà, kẻ Hưng Hóa, rồi cả trường với 8 khóa và 1200 học sinh nên không thể nhớ hết mặt. Rồi ba, bốn chục năm xa cách ai cũng già đi, càng khó nhận… Nhưng nhờ những cơ hội ngẫu nhiên cùng những tín hiệu đặc biệt mà anh em ta nhận ra nhau. Từ đó gắn bó. Thật đáng quý!

Giết nhầm lợn béo

Ngày ở Hưng Hóa, gần cổng trường phía sân bóng và nhà thờ đổ có chuồng lợn. Quân nhu nhà trường hàng tháng cấp lợn về cho Tiểu đòan vỗ béo rồi giết thịt làm thực phẩm nuôi quân. Lần đó, Cảnh “trọc” cùng các bạn B1 C9 (k6) nhận nhiệm vụ xuống giúp nhà bếp giết lợn. Thầy đại trưởng dẫn anh em xuống chuồng, chỉ vào 1 chú lợn rồi lệnh cho Định “cà”: “Bảo anh em xúm lại bắt con đó cho chú Cằn. Giúp chú chọc tiết, cạo lông, pha thịt rồi giao cho nhà bếp!”. Vẻn vẹn mấy câu rồi thầy đi.

Thấy chú lợn này còi sợ rằng thịt ít, Định “cà” quyết định bắt con béo. Tay chỉ miệng nói: “Anh em vây lấy con này!”. Bất ngờ Định tóm lấy 2 chân sau, giật mạnh. Chú lợn mất thế đành chịu thua. Chú Cằn được anh em giao lợn thì xắn tay áo cạo sạch lông cổ rồi liếc dao chọc 1 nhát trúng tim. Chừng nửa tiếng sau đâu vào đấy.

Thật không ngờ đó lại là con lợn nái đang có chửa. Mổ ra thấy gần chục chú heo con. Nghe chú Cằn báo cáo lại, thầy đại trưởng chạy xuống:

- Định, thầy chỉ em bắt con kia, sao lại thịt con này?

- Dạ… dạ…

- Dạ cái gì?

- Thưa thầy, thấy con kia còi quá, ít thịt. Em sợ các bạn không đủ ăn nên… nhắm con béo. Ai dè là con lợn nái đang có chửa.

- Chị nuôi biết trước. Vậy mà…

Chuyện đã rõ hậu, anh em đuợc ăn tươi hơn… Xét về chấp hành mệnh lệnh thì không nghiêm nhưng về tình cảm của những thằng lính với nhau thì việc này của Định “cà” quá là tuyệt vời! Còn nhớ chẳng hiểu ai dạy mà Định giết lợn, giết gà rất khéo nên hay đuợc thầy “mê tín” giao việc.

Giờ này Định “cà” sống ở đâu, xin hãy liên lạc!

Thầy trò Học viện KTQS với tiếu lâm

2008-05-21T09:53:00.004+07:00

Những năm 1973-74, các kỹ sư tốt nghiệp ở Liên xô và các nước XHCN về Trường tương đối đông, bổ sung cho đội ngũ giáo viên. Khi về, các đ/c mang theo nhiều chuyện vui, tiếu lâm; nhất là đ/c Giang "mù"... Loạt chuyện này được gọi là “Chuyện Petchka” và được lưu truyền trong giáo viên, học viên. Nhiều thầy khi lên lớp, luôn gìanh ra ít phút để kể cho học viên của mình.

Đây cũng là một trong những điểm đặc biệt của lính Học viện KTQS - “hài hước"! Khi đọc mong đừng trách là quá bậy vì thực chất là "tục nhưng mà thanh"!

1. Những mẩu chuyện về Tschapaev và Petchka :

Tschapaev là anh hùng thời Nội chiến, còn Petchka là chiến sĩ cận vệ, cạnh họ còn có Janka - nữ xạ thủ súng máy ...

* Một lần Tschapaev khuyên Petchka :

- Cậu phải lấy vợ đi !

- Khó lắm, dạo này chị em toàn mất trinh .

- Nói bậy, còn Janka đấy .

- Mất rồi .

- Sao biết ?

- Hôm qua thử rồi(!)

- ???

* "Petchka yên tâm, tao sẽ tập trung đại đội nữ và chọn cho mày một cô”.

- Đaị đội nữ tập họp! Đ/c nào không còn trinh trắng thì bước lên một bước... Bước !... Thấy chưa, vẫn còn một em - Tschapaev nói .

- Báo cáo, nó không những mất trinh mà còn bị điếc(!).

* Một lần đi công tác, Tschapaev vào khách sạn có đầy đủ “dịch vụ”. Khi xem bảng giá thấy có buồng 200, 100... và 4 Rubles/một ngày đêm. Cậu chọn ngay phòng 4 Rubles nhưng chờ mãi không thấy em nào lên. Bực quá quay điện hỏi Reception, thì có giọng trả lời: "Phòng 4 Rubles - “tự phục vụ"!!!".

* "Đèn cháy rồi, cõng tao lên để thay bóng khác! Bóng đui xoáy đấy!”... Petchka: “Mày ngồi trên vai tao làm đ. gì mà lâu thế?”. "Mày không chịu xoay người thì làm sao tháo bóng ra đuợc???".

* Ba đ/c đi trinh sát vào đồn giặc. Janka bò trước, tiếp sau là Petchka, sau cùng là Tschapaev. Petchka nhìn cặp dò Janka nghĩ: “Đùi đẹp thế! Bố mẹ con này chắc là nghệ sĩ ba-let?”. Còn Tschapaev nhìn đường cày xuất hiện sau Petchka thì thầm nghĩ: “Bố mẹ thằng này chắc là dân cày ruộng?”.

* Janka :”Báo cáo, con Masa đã chạy sang hàng ngũ bạch vệ“. Tschapaev: “Không sao, tao đang tiến hành “chiến tranh vi trùng” !!!"

* Petchka và Janka đang “trần như nhộng”, thì Tschapaev gõ cưả. Petchka vội chui vào tủ quần áo. Tschapaev vào :”Sao lại ăn mặc thế này?”.

- Báo cáo, em hết quần áo rồi - Janka trả lời.

- Bô láo, để tao kiểm tra... (Mở tủ) ... Một , hai, ba bộ này ...Chào Petchka ... bốn, năm, sáu ... Thế mà dám bảo là hết ???

* Ngu lâu?

Tschapaev: "Petchka, ra viết thông báo: sáng chủ nhật họp chi bộ !”. Hắn loay hoay mãi, sáng hôm sau trên bảng có dòng chữ: “Buổi sáng sau ngày thứ 7 sẽ họp chi bộ” (!!!).

* Petchka mua về máy thu hình: "Có máy này, chỉ cần ngồi ở nhà cũng xem được thời sự này, ca nhạc này, phim này ...”. Tschapaev: “Thế có xem được con Anna đang tắm trong Sauna không?”.

- Được! - Petchka vội bật máy lên, nhưng thấy màn hình toàn muỗi, cậu lẩm bẩm - Chắc là do trong đó nhiều hơi nước quá đây mà.
- ???

2. Chủ đề "Bác sĩ":

* “Bác sĩ ơi, tôi tháo dạ mấy hôm nay rồi. Giúp ...!”

- Chuyện vặt, nằm lên giường! - Bác sĩ lấy khăn đỏ ra phất lia lịa - Xong!

- Làm thế sao khỏi được?

- Cái khăn đỏ này còn dừng được cả đoàn tầu, nữa là cái bệnh iả chảy của bà .

- !!!

* “Bác sĩ, tôi đau bụng đi ngoài.”

- Yên tâm, tôi vẽ con chó, đốt lên, hoà vào nước cho bà uống. Khắc khỏi !

- Kỳ vậy ?

- Chó đã dọn hết phân trong bụng bà(!)

* “Bác sĩ ơi, tôi có bảy con rồi, nay lại chửa. Ngại quá !”

- Yên tâm ... uống nước đi .. 1..2..3...10 liter rồi ... Xong, chúng ta đã cho nó chết đuối trong bụng!

- ???

* Một bà người Thạch Thât, Hà Tây :”Em ra Hà Nội khám lôn”.

- Chết, ai lại thế, người Hà Nội thanh lịch phải nói là “khám phụ khoa”, bà ạ!

... Trên đường xuống bệnh viện Bạch Mai bằng tầu điện, khi sờ tới túi tiền, bà vội kêu lên: ” Oi giời ơi, cái thằng “mặt phụ khoa” nó lấy hết tiền của tôi rồi!!!”

* “Bác sĩ ơi, tôi đau chỗ ấy quá. Song sợ khi khám ông lại cười?”.

- Ai lại thế, “lương y như từ mẫu” mà.

Bệnh nhân vạch hòn thứ nhất ra. Thấy nó to bằng quả quýt, Bác sĩ vội che miệng cười.

- Ăn nhằm gì, hòn thứ hai to bằng quả bưởi cơ !!!

- ???

* Bác sĩ: "Thế nào, một năm trước, tôi thay cho ông cái chân. Tốt chứ ?”

- Tốt, nhưng tôi toàn phải đi giầy cùng phía.

- ???

- Còn tôi, thay xong, bất tiện nhất là lúc đi tiểu tiện, cứ chân đứng, chân ngồi .

- ???

* Bác sĩ: "Chết, tôi đã dặn phải khuấy thuốc trước khi uống, sao... ?”. "Không sao, tôi sẽ lắc bụng cho thuốc hoà tan ngay đây mà". !!!

* Bác sĩ chữa bệnh sinh lý cho đàn ông. Vì bơm thuốc quá liều, bệnh nhân chết, song “cái ấy” cứ phát triển. Sau khi chôn, trên mộ cứ bị đùn lên như tổ mối, gia đình phải chôn úp lại. Nghe ổn hơn !

Ba tháng sau , có công hàm của Bộ Ngoại giao Mỹ gửi sang phàn nàn về việc “bị xâm phạm lãnh thổ”: "... có một cây gậy chọc thẳng từ Kremly sang Nhà trắng”. Thấy vậy, Bộ Ngoại giao Nga liền cử ngay đầu bếp giỏi sang mở quán “Thịt nướng Nga” (Sashlức) tại nơi đó. Kể từ đó ... nghiêm!

* “Bác sĩ ơi, ruột thừa nằm ở đâu ?”. "Đâm thẳng rồi rẽ phải". ???

* Báo cáo của Bộ Y tế: ”Tình trạng báo động về tình hình bệnh tật hiện nay: đa số đàn ông bị bệnh tiểu đường ... ngay cả trên hè phố". Vậy có thơ rằng: “Thứ nhất là bệnh Sida/ Thứ hai là bệnh đái ra đầy đường” (!)

* “Đám ma ông T. - Bác sĩ tim mạch phải không ?”

- Sao ông biết ?

- Vì bạn bè vẽ cho ông hình trái tim lên nóc quan tài... Hu, hu ... Đến lượt tôi sẽ ra sao đây , vì tôi là Bác sĩ phụ khoa ?

- ???

*“Bác sĩ ơi, từ ngày lấy chồng không hiểu sao em hay ngứa kẽ chân quá. Có phải bị nấm không ?”

- Thế có bao giờ ngứa kẽ hai ngón chân cái?

- ???

SINH VIÊN QUÂN SỰ CÙNG NHỮNG CHUYẾN TẦU (tiếp)

2008-05-14T16:47:00.001+07:00

Trốn vé tầu

Mua vé tầu cũng là một đề tài lớn của sinh viên. Bọn con trai suốt 5 năm học, nếu đã đi tầu thì đều không có “khái niệm” mua vé ngay từ ngày mới lên trường do ma cũ đã dạy lại; còn bọn con gái - những chuyến đầu thì “có” (vì sợ), sau mươi chuyến thì “lúc có, lúc không”, đến khi sắp tốt nghiệp thì “không luôn”. Lý do: sinh viên nghèo, hơn nữa nghịch ngợm là bản tính, nên tật này thật khó mà sửa và rất dễ lây(!). Khi tầu về Hà Nội, đa số bọn con trai đều nhảy tầu trước khi vào ga, bọn con gái thì đành theo tầu xuống ga và nằn nì xin xỏ với lí do “no money”.

Khi đi tầu ngược thì đành mua vé, vì có vé mới được vào sân ga (không hiểu vì sao ngày đó nhà tầu lại không bán vé tiễn, hay vì phát hiện ra mánh mua vé tiễn để đi lậu của sinh viên?), nhưng vé cũng chỉ mua tới ga Yên Viên hay Đông Anh thôi. Tiết kiệm là “quốc sách”! Và tầu đã chật thì nhân viên soát vé cũng không thể chen chân lên được để mà kiểm. Riêng số cao thủ thì có thể nhảy lên tầu ở chắn tầu Nguyễn Khuyến, Cửa Nam.

Với anh em bộ đội còn có bài sửa “đát” vé cũ. Tranh thủ nhộm nhoạm khi trả vé mà nhân viên soát vé không để ý là biến! Nhưng dùng vé giả mãi nhà tầu cũng phát hiện. Có lần tác giả bài viết đã chuẩn bị sẵn vé giả trước khi ra tầu, đề phòng bị phát hiện, anh ta lột mũ mềm và quân hàm cho vào túi, thản nhiên ra cổng giơ vé lên cho nhân viên kiểm vé. Liếc qua thấy vé đã nhầu nát và sửa lại ngày tháng, nhân viên soát vé hô lên: “Vé giả!”. Nhanh như sóc, anh ta ngồi thụp xuống không cho bà ta tóm tóc rồi khom người vụt ra ngoài. Hú viá! Chạy một mạch ra cửa ga về nhà mà cứ sợ bị đuổi theo sau.

Chuyện trốn vé mỗi chuyến đi về được thú vị kể cho nhau nghe sau mỗi ngày chủ nhật. Chẳng may cũng lọt đến tai các đồng chí cán bộ đi học. Vì thành tích học tập, rèn luyện, có anh bạn sắp được chi bộ xét kết nạp vào Đảng từ năm thứ 3, nhưng khi thông qua chi bộ, có đồng chí già đã phát biểu: “Cho dù học giỏi, nhưng anh ta chưa đủ tiêu chuẩn, vì: khi đang đi học đã lấy của Nhà nước một chiếc vé tầu, sau này ra công tác nếu quản lý tài sản lớn…”. Thế là anh ta phải thử thách thêm hai năm nữa(!).

Những trò nghịch ngợm

Khách “trí thức” nhiều như thế cũng là dịp để lính tranh thủ làm quen. Nào là các em Xây dựng, Kiến trúc, nào là các tiểu thư Sư phạm, Tài chính… Mà em nào gặp rồi cũng khen các anh quân sự hóm hỉnh, biết nhiều chuyện tiếu lâm. Nhiều mối tình đường sắt đã nảy nở, và cũng không ít cặp nên vợ nên chồng.

Tầu về đêm, trong toa chẳng đèn đóm, tối om. Ai cũng mệt nhòai vì tầu chạy quá chậm. Ngủ gà ngủ gật, có nhiều em ngả luôn đầu vào vai anh bộ đội kề bên mà ngủ. Tuy vậy ở chỗ vắng đầu toa vẫn có những cặp không ngủ, họ thì thầm trò chuyện. Rồi tay trong tay lúc nào không hay. Có anh đã “dũng cảm” thể hiện tình yêu của mình. Cũng có những lúc tầu quá chật, vai liền vai, người liền người mà áp dụng cả bài “gắn huân chương củi chỏ” hay “chuyền bóng không sân” với bạn tầu.

Tầu đã đông thì bao giờ cũng chật và hôi hám. Mùi hôi của những chuyến tầu không kịp dọn vệ sinh, mùi mồ hôi lâu ngày không tắm gội của mấy bà buôn chuyến, mùi mồ hôi của những ai phải chen lấn xô đẩy tìm chỗ trên tầu. Các bà buôn chuyến hay đi tầu với lính còn học tập được nhiều thuật ngữ quân sự. Có chuyến chật quá, anh em cứ thế chen lấn lên tầu, mấy bà không chịu được kêu oai oái: “Tại sao các chú cứ “tấn công đít” vào mặt tôi?”, có bà đang thiu thiu ngủ chợt kêu ầm lên: “Tại sao ướt hết đít quần tôi thế này?”. (Hoá ra vì tầu chật, hết cả chỗ “li lái”, mấy chú lính phải nhè nhẹ “dí cái ấy vào tường” để giải quyết, nước chảy xuống sàn mà mấy bà đang ngồi bệt bị…).

Nhảy tầu - thượng sách!

Sinh viên dân sự có trò gì thì sinh viên quân sự có trò ấy. Năm thứ 5, tôi và Chí Hoà được phong vượt cấp từ binh nhì lên thượng sĩ. Lần đó, anh em cùng về rất đông và rủ nhau tập nhảy tầu. Bọn lính Hà Nội trước đây cũng đã từng thấy bọn “phủi” nhảy tầu điện, nhưng tầu điện chạy nhanh không như tầu hoả. Nghe nói Võ Minh từng là công an, biết võ, nên tụi tôi nhờ anh lên lớp mấy động tác nhảy cơ bản: quay mình ngược lại hướng tầu chạy, thả tay ra, khi chân tiếp đất thì chạy là là vài bước, v.v... Trưa hôm đó, cả bọn về tới ga Đầu Cầu thì nhường chỗ đầu toa cho Võ Minh. Một tay ôm hũ mắm tôm (do nhà bạn gái - con ông Dật, Tỉnh đội trưởng Vĩnh Phú - tặng), một tay bám lan can và anh thả người nhảy xuống đất. Chả hiểu có áp dụng đúng lý thuyết hay không mà thấy ông ta ngã cái uịch, rồi nghe tiếng “bốp” đập xuống sân ga. Chắc toi rồi vì đầu đập như thế xuống đất thì thể nào cũng chấn thương sọ não. Tầu cứ thế đổ dốc về ga, nhưng đến Trần Phú bỗng nhiên phanh lại. Thế là hạ cánh an toàn. Về nhà mãi hôm sau mới dám gọi điện cho Minh thì mới biết cái tiếng “bộp” ấy là do hũ mắm tôm đập xuống đất. Hú hồn! Nhưng chứng nào vẫn tật ấy, sau lần đó anh em tôi vẫn nhảy tầu đều. Ga Đầu Cầu và các chắn tầu Trần Phú, Điện Biên, Nguyễn Thái Học, Cửa Nam là bãi đáp. Cả tuần không thấy mặt nhau, nhưng cứ chiều thứ bảy thì thầy, trò lại chạm trán trên tầu. Rồi nhảy cũng thành thợ, chẳng phải phức tạp như Võ Minh, cứ ngả về phía sau, thả tay ra cho người xuống tự do, khi 2 chân chạm đất thì chạy theo một đọan rồi dừng. Xong!

Nhớ mãi một chiều thứ bảy, cận lễ 2-9-1977, tầu xuôi Hà Nội đông khiếp khủng. Cánh chúng tôi cũng cố len được vào trong toa. Phải tới tận Gia Lâm mới bớt chật, một số sinh viên đã xuống ga. Qua cầu Long Biên, tới ga Đầu Cầu các chú bắt đầu nhảy. Tầu không hề giảm tốc (hình như họ cố tình “hại” anh em). Nhiều chú vừa chạm đất là ngã, ngã hàng loạt như người ta ngả chuối. Khủng khiếp! Khi tầu qua Trần Phú, Điện Biên, rất ít chú dám liều mạng. Tôi thầm nghĩ, có lẽ phải theo tầu vào ga rồi tính sau vậy! Toa tôi ngồi hôm đó là toa “made in Việt Nam”, cửa lên xuống ở giữa. Anh em đã lần ra đứng ở bậc lên xuống nhưng không dám nhảy vì thấy tầu chạy nhanh khác thường. Cạnh tôi là một chú sinh viên Xây dựng. Khi toa lướt qua Nguyễn Thái Học, chú dũng cảm bay xuống. (Là người Hà Nội, chắc không ai quên, dọc Nguyễn Thái Học trước đây có đường tầu điện cắt ngang đường tầu hoả). Nhưng tại chỗ giao nhau phần nhựa đường đã bị bóc, đường ray xe điện lòi hẳn ra. Vừa chạm chân xuống đất, theo quán tính chú bị kéo theo đến 5-7m, rồi chân chú vấp ngay vào đường ray xe điện. Lập tức đổ vật người xuống đất, toàn thân lao vào gầm tầu. Có tiếng hét: “Chết rồi!”. Tôi rùng mình, chắc bánh tầu đã cán lên người chú? Tầu tiếp tục lao đi mà không hề giảm tốc. Bậc lên xuống tôi đang đứng lướt qua đầu chú. May mắn làm sao, chú không hề bị va chạm. Quay lại thấy chú lồm cồm bò ra, rồi từ từ đứng lên như một cái xác không hồn, ngơ ngác lững thững đi về phía chắn tầu. Thấy một cảnh sát trật tự đi lại, chú “tự giác” giơ ngay hai tay cho anh ta. Về sau nghĩ lại, số hắn chưa chết vì hôm đó đã chọn đúng “toa Việt Nam”. Nếu toa Trung Quốc thì “xong” rồi (vì cửa toa bố trí ngay cạnh cụm bánh!)… Và thật may mắn, đúng lúc căng thẳng nhất thì cả đoàn tầu dừng lại, tôi nhẹ nhàng bước xuống tầu miệng huýt sáo vang…

Sau này, khi lên giáo viên, nếu không có vé xe tuyến do nhà trường bán, tôi lại ra tầu và “chịu trận” cùng học viên. Tôi vẫn nói với các em: “Thầy sẽ vẫn nhảy tầu cho tới khi đeo quân hàm trung tá”. Chỉ sau khi được ông anh rể về Nam để lại cho chiếc Honda 50, thì mới chấm dứt những ngày bươn bải trên tuyến đường sắt. Anh em tôi tổ chức cùng đi về Hà Nội bằng xe máy, vi vu hơn, tận dụng được nhiều thời gian hơn. Khi lên trường thì rủ nhau đi từ 4-5 giờ sáng thứ hai, lên vẫn kịp chào cờ. Bọn tôi đi thường xuyên đến mức có thể nhớ đến từng ổ gà ở trên đường.

Đời lính xa nhà thật vất vả!... Sau này, khi sang Đức, có thời gian tôi lại gắn liền với nhà tầu. Đó là chuyện đi dọn vệ sinh tầu hoả ngày thứ bảy, chủ nhật khi ở Dresden mà anh em đã từng được đọc.

TpHCM, 8-2001

SINH VIÊN QUÂN SỰ CÙNG NHỮNG CHUYẾN TẦU

2008-05-14T09:41:00.003+07:00

Người xưa nói: “Nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò” quả không sai! Vốn có 15 năm liên tục là học trò, từ lớp 1 cho đến hết đại học, tôi đã gặp những gì đúng như người xưa đã dạy. Xin kể lại những mẩu chuyện về sinh viên quân sự trên những chuyến tầu ngược xuôi Hà Nội những năm 70 của thế kỷ trước.

Về thăm nhà thời chiến

Thời sơ tán đánh Mỹ và cả sau này, chúng tôi đóng quân quanh thị xã Vĩnh Yên (ngày đó thuộc tỉnh Vĩnh Phú), xa Hà Nội quãng 60km và cách khu nghỉ mát Tam Đảo có 24km. Mỗi lần được phép tranh thủ về Hà Nội là niềm hạnh phúc lớn. Ngày đó mới mới 19-20, chưa đứa nào có vợ con, về Hà Nội chỉ để ngắm phố phường, đi chơi với bạn bè (có thể cả bạn gái) cho đỡ nhớ, thứ đến mới là thăm cha mẹ và gia đình(!).

Trước năm 1972, nếu không bắt được xe khách Vĩnh Yên – Hà Nội chạy chuyến cuối vào 4 giờ chiều thứ bảy thì đành ra ga đợi chuyến tầu muộn. Tầu thời chiến không bao giờ chạy đúng như lịch. Nên thường vật vờ ở mấy quán nước của em Ninh-Khang hay Hòa–Thuận tới tận đêm tầu mới về. Lên tầu rồi thì ngồi ngủ gà ngủ gật. Giữa mỗi toa treo một chiếc đèn bão lắc lư theo nhịp tầu. Mờ sáng mới về đến ga Hàng Cỏ. Mặc, miễn là đến nhà.

Sau ngày Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại lần 2 ra miền Bắc, C343 sơ tán vào sát chân Tam Đảo. Mỗi lần “được phép lên bờ”, phương tiện về Hà Nội duy nhất là chiếc xe đạp. Mỗi đứa dù sơ tán ở đâu cũng cố mà mang theo chiếc xe (Thống nhất, Vĩnh cửu hay “xịn” hơn là Phượng hoàng); không có thì phải mượn chị em nuôi quân chiếc xe tiếp phẩm. Ngày đó, ai có xe “cuộc xì-po” (Liên Xô), hay Eska (Tiệp), Diamant (Đức) là loại người được kính nể. Xe ngoại mỗi khi đạp pê-đan thì nghe tiếng líp kêu tanh tách. Đã!

Từ sớm phóng xe rời cửa rừng ra thị xã, xuôi quốc lộ 2 về tới Phúc Yên thì rẽ phải ở ngã ba Thanh Tước tới Chèm. Các địa danh như đồi “79 muà xuân” - nơi Bác Hồ đã trồng cây lưu niệm, hay trận địa tên lửa sư 361... trở nên quen thuộc. Đạp đều đều quãng 9-10 giờ sáng thì tới bến phà Chèm. Đến Chèm thì cảm thấy thủ đô chỉ còn trong gang tấc… Đứa nào cũng xốn xang phóng xe ngược gió dọc theo đê về dốc Yên Phụ. Xa và khó như vậy mà nhiều anh không phép vẫn cứ tranh thủ trốn về Hà Nội khi nhớ bạn!

Những chuyến tầu xuôi ngược - hiểm nguy rình rập

Sau trận “Điện Biên phủ trên không” cuối 1972, chiến tranh chấm dứt trên miền Bắc, hội nghị Paris lại tiếp tục. Các lớp thu quân về doanh trại cũ ở thị xã. Việc giải quyết “đi tranh thủ “ vào ngày nghỉ thành lệ. Thứ bảy, như bất cứ ngày nào trong tuần, vẫn phải học 6 tiết buổi sáng và 3 tiết tự tu chiều. Riêng ai đã đăng kí đi tranh thủ là suốt buổi sáng cứ thấp thỏm chờ C trưởng Bỉ đưa danh sách xuống. Chỉ sợ bị trên gạt khỏi danh sách, (mà lí do ai cũng chính đáng!). Anh nào có tên trong danh sách “đi tranh thủ” đã được Ban Chủ nhiệm khoa duyệt thì có thể “vù” ngay sau tiết cuối, kịp bắt chuyến tầu 12 giờ xuôi Hà Nội.

Tầu tuyến Hà Nội – Lao Cai thường là tầu chậm (chạy 20-30km/giờ), ngày nào cũng đông vì tuyến đường quá dài. Riêng chuyến tầu xuôi trưa thứ bảy và chuyến ngược chiều chủ nhật thì “chật như nêm cối”, vì có sinh viên các trường cùng về Hà Nội “thăm u” và nhận tiếp tế. Dọc tuyến đường này, lên đến Việt Trì có Đại học Công nghiệp nhẹ, ở Vĩnh Yên có các trường trung cấp Giao thông, Cơ khí và Đại học quân sự, tại Hương Canh có Xây dựng, còn Phúc Yên thì ôi thôi… nào là Tài Chính, Kiến trúc, Sư phạm Xuân Hoà, rồi Trung cấp Văn thư – bảo mật, In ấn, v.v... Sinh viên chỉ ngoan trong giờ học, còn trên tầu về Hà Nội thì có thể khẳng định là “không”!

Số sinh viên của cả chục trường nhồi hết lên chuyến tầu chợ chạy vào giữa trưa thứ bảy thì tầu nào mà chứa nổi?! Cứ mỗi khi tầu vào ga có sinh viên thì ắt thấy cảnh “phi thân” qua cửa sổ ào ào lên tầu. Nếu trong toa đã chật khách cùng thúng mủng tùng xèng, thì cánh vào sau phải dồn dần ra hành lang đầu toa, rồi chen lấn đứng ở bậc lên xuống, hoặc treo người lơ lửng giữa chỗ nối hai toa, mặc cho nhà tầu có nhắc nhở hay không. Bí quá thì đành tìm chỗ trong toa-let, hai chân dạng ra, tay bịt mũi, tay ôm cặp (và khách nào có “nhu cầu” thì cũng “xì-tốp” luôn. Nhịn!). Nếu chật hơn nữa thì đành dùng phương pháp “người nhện”, tay ôm lấy cửa sổ, hai chân đứng lên thanh thép chữ I chịu lực của toa. Mỗi ô cửa số có thể chứa được bốn, năm chú và mỗi toa có đến mười cái cửa sổ mỗi bên, thì có thể nhẩm tính được bao nhiêu chú có chỗ đứng để đi tầu về nhà. Có những chiều thứ bảy, khi tầu chạy qua các ba-rie, dân chúng thấy hàng trăm lính, sinh viên bám cửa số toa tầu. Khiếp!

Còn mỗi khi tầu chạy qua cầu, vì khoảng cách từ thân tầu tới thành cầu quá hẹp (quãng 30-40cm), nếu tầu chạy nhanh, các chú bám thành tầu hay đứng ở các bậc lên xuống không kịp nép mình vào trong là bị gạt xuống sông một cách “vô tư”. Cầu Hương Canh, Phúc Yên hay Thạch Lỗi là những nơi “đón” nhiều chú sinh viên về với hà bá. Riêng trường Quân sự có Cao Quý Vũ (con chú Cao Văn Khánh) khi lên trả phép, vì tầu chạy đêm, gió mát, Vũ vừa ngả người ra đón gió thì bị thành cầu Hương Canh bất ngờ gạt xuống sông. Khi vớt xác lên vẫn còn thấy một vết thương hằn lên mặt. Thật là tội nghiệp!

Khi đã hết chỗ đứng bên cửa sổ, thì xin mời… lên nóc. Sinh viên thật vô tư trước cái chết cận kề(!?). Có chú trở về trường sau một ngày no say với mẹ, leo nóc tầu, có gió mát trăng thanh, tầu lại xình xịch ru ngủ, đang mơ màng… thì tầu chạy ào qua cầu, theo phản xạ tự nhiên giật mình ngồi dậy. Thế là bị khung giằng cầu gạt xuống sông. Sớm hôm sau, bạn bè lại lặn ngụp tìm xác…

Cái chết của kẻ đi trước không là bài học cảnh tỉnh cho những chú đi sau. Sinh viên xa nhà như những con thiêu thân “pu-pha si-sâng” (không sợ hy sinh!) mỗi khi trao mình cho nhà tầu. Còn nhà tầu thì tỏ ra bất lực trước những cái chết của sinh viên. Sau này, mỗi khi qua cầu, cả đoàn tầu phải đi chậm lại, hú còi ầm ĩ báo động rồi mới từ từ bò qua. Riêng hai đầu cầu Phúc Yên cách 50m phải dựng hẳn một khung sắt treo tòng teng những sợi cao su dài đánh động cho cánh ngồi nóc.

Ông bạn tôi

2008-05-12T11:20:00.006+07:00

Dẫn: Tôi có 2 ông bạn. Ông nào cũng thân. Một ông thì chịu ơn ông kia, còn một ông thì luôn vô tư giúp bạn. Một ông rất muốn viết về bạn mình (“Tôi biết đã đến lúc nên nêu gương tốt cho bạn bè hiểu nhưng tự mình viết ra thì không thật tế nhị”!), còn một ông thì không muốn ai ca ngợi những việc mình đã làm.

Thôi thì vì việc chung, xin chấp bút hộ bạn nhưng không nêu đích danh, còn ai muốn hiểu thế nào cũng được! (Đại tá Lữ)

“Nhớ ngày xưa thân ái…”

Xin đựoc dùng một đọan ca khúc tôi hay hát ngày xưa để vào đề. Tôi và P ngoài tình bạn Trỗi còn là anh em kết nghĩa vì cùng là đồng hương Thừa Thiên - Huế. Theo tôi, P là đứa bạn chín chắn, thuỷ chung, ít nói, không phô trương và nhiều điều sâu thẳm luôn giấu kín trong lòng. Đầu những năm 1970, cùng ở Đại học Quân sự trên Vĩnh Yên, P là học viên Khoa Cơ điện nên thường qua thăm. Thấy tôi nghiện thuốc thì mỗi lần sang lại dúi tiền vào tay, mặc dù lúc đó P chỉ có phụ cấp 5 đồng. Ông già P, ngày ấy là Vụ trưởng Vụ Thể thao quốc phòng, biết bạn con là đồng hương nên cụ rất quý.

Cuộc đời binh nghiệp trôi nổi, 2 đứa bặt tin nhau… Cho tới giữa năm 1994, P ra Hà Nội hỏi thăm thì biết tôi đang sống ở Huế. Thế là P bay vào Huế tìm bạn. Thấy tôi suốt ngày lang thang các xó xỉnh, trưa về lại ôm chai rượu rồi thơ thẩn vớ vẩn, cuộc sống bế tắc. P lo lắng: “Cứ mãi như thế thì chết. Ông vào Sài Gòn đi, có việc làm, có tiền để sống!”. Tôi bàn với vợ rồi khăn gói vào thành phố. P giao cho chân chạy vật tư.

Từ chính cái văn phòng của P mà tôi gặp lại bao nhiêu bạn bè, đồng nghiệp. Đối với tôi đó là bước ngoặt của cuộc đời. Bạn bè có nhau, tôi có công việc rồi thì xa được rượu. Vào đến thành phố tự nhiên con mắt mình được mở to ra, không còn như “e'ch ngồi đáy giếng”. Vào thành phố tôi thấy mình trẻ ra, khỏe ra.

Bạn với chúng tôi và với đời

Sau khi ra trường, P về quân chủng Hải quân, công tác đến chục năm, từng tham gia mặt trận biên giới Tây Nam. Bị thương rồi chuyển ngành vì từng là lính hải nên ra làm thủy thủ tàu viễn dương. Tham gia những chuyến hàng “công-tư kết hợp” cho đến khi đánh “hàng chợ” không còn ăn, P cởi áo lên bờ và hoạch định một hướng đi nghiêm túc.

Từ một chàng trai mặc áo lính không hiểu biết tí gì về kinh doanh, P chịu khó học thêm trong sách vở cũng như thực tế ngoài đời. Bắt đầu là một số vốn nho nhỏ, sau một thời gian nhờ sự quan hệ, giao tiếp, cộng thêm ít nhiều may mắn mà P có một số vốn đáng kể. Sự thực đã đưa anh đến những thành công nhất định. Có lần hỏi: Bí quyết của sự thành công?, rất nhanh P nói: “Chữ tín! Đơn giản vậy thôi!”. Là doanh nghiệp thành công trong lĩnh vực may mặc, nhưng với P không bao giờ thoả mãn. Khát vọng, hoài bão của một thời trai trẻ luôn bùng dậy. Anh luôn cân nhắc, đắn đo và thận trọng với những hoạch định, những ý tưởng. Với đối tác – anh luôn thân thiện, cùng bắt tay vào công việc. Chúng tôi hay đùa: P là nhà doanh nghiệp luôn tiếc thời gian.

Ngoài công việc P là một người bạn đúng nghĩa, sẵn sàng nhường nhịn, sống trung thực, luôn gần gũi và giúp đỡ mọi người. Không chỉ tôi mà P còn giúp nhiều anh em. Hễ biết ai khó khăn, nghe Ban liên lạc vận động là ủng hộ liền. Con bạn bè cần chỗ thực tập thì P gật đầu: “Cứ cho về đây, tuy thực tập nhưng có cơm nuôi. Nếu làm có hiệu quả thì có lương. Sau này thích làm ở đây thì OK liền. Nhưng nhớ là phải làm việc nghiêm túc!”. Với thày cô cũng vậy. Thày Trần Sinh ở tận Cần Thơ có cô con gái thất nghiệp, P nhận về làm thủ kho, phụ trách cấp phát nguyên phụ liệu. Vậy là em nó tự lo được cuộc sống, đỡ vất vả cho thày. Chuyện như thế đếm mười đầu ngón tay vẫn còn thiếu!

Khó khăn của công nhân luôn chồng chất và muốn họ gắn bó với mình thì trước hết phải đồng cảm, biết sẻ chia những điều bình thường nhất. Vậy là ông giám đốc luôn động viên, chia sẻ và ước vọng cải thiện mức sống cho anh em.

Không chỉ mình P là bạn tốt

Sẽ khiếm khuyết nếu không nói về chuyện có dư vị tình yêu của chàng sĩ quan hải quân trẻ. Trong những ngày chiến đấu ở mặt trận Tây Nam, P bị thương và được chuyển ra Hà Nội. Cũng như bao người lính P được điều trị và chăm sóc chu đáo. Rồi người sĩ quan trẻ ấy lọt vào mắt của cô bác sĩ trẻ mới ra trường. Cô thường đến chăm sóc anh. Những cử chỉ thiện cảm rất đỗi vô tư làm cho trái tim anh rung động. Khi vết thương dần lên da non cũng là lúc tiếng gọi tình yêu thì thầm nơi sâu thẳm. Những ngày vắng cô, lòng anh trống trải; khi cô xuất hiện với vẻ mặt tràn đầy sức sống, lòng anh rung động mãnh liệt. Họ không nói với nhau nhưng chỉ cần qua ánh mắt thì mọi ngôn ngữ trên đời bỗng nhạt nhẽo đến vô vị. Những khoảnh khắc ánh mắt trao nhau – đó là nụ cười, là sự sẻ chia, là sự đùm bọc cho ngọn lửa lòng ấm dần lên. Rồi họ trao nhau những nụ hôn rung động đầu đời. Họ thực sự là nửa còn lại của nhau. Tình yêu đẹp tác thành hạnh phúc đôi lứa…

Chả khác gì chồng, bà xã P cũng rất nhiệt tình với bạn bè, nhất là con cái lính Trỗi. Là bác sĩ nhi, chị say mê với việc khám, chữa bệnh cho các cháu. Giỏi là tòan dùng thuốc nội hay lá lẩu mà lại chữa khỏi bệnh.

Đi đâu họ cũng có đôi nên chúng tôi bình bầu đây là cặp vợ chồng hạnh phúc nhất!

Tâm tư

Chúng ta đã qua bên này dốc của cuộc đời. Ai cũng có những ưu tư, trăn trở, muốn chạy đua với thời gian. Rồi cuộc sống bận rộn đã lấy đi nhiều kỷ niệm của thuở xa xưa, thậm chí có ai đó thờ ơ quay lưng lại với quá khứ. Nhưng riêng P vẫn là người bạn mẫu mực thuỷ chung, luôn là một nốt nhạc nhen lên sự sôi nổi của một thời, vô tư hàn gắn những kỷ niệm mà vô tình lúc nào đó chúng ta đã lỡ quên…

Thủ trưởng Quỳ

2008-05-12T08:15:00.005+07:00

Ông từng là Giám đốc Học viện tới cuối thập kỷ 1990. Dù ông từng cương quyết không đồng ý cho anh em giáo viên (trong đó có tôi) rời khỏi trường nhưng phải nói ông là 1 nhà khoa học chân chính.
Ông vốn học và làm nghiên cứu sinh ở CHDC Đức. Trước khi lên trường từng ở "B" Hóa (Viện KTQS). Ngày ở trường với chúng tôi, ông sống cực kì liêm khiết. Về HN nhưng không bao giờ ăn cơm ở nhà, thậm chí khi ốm phải nằm Viện 108, gia đình cũng phải lấy cơm ở Trạm 23 Phan Bội Châu vào cho ông. Có tiêu chuẩn xe con nhưng nghỉ cuối tuần về HN lại đi bằng xe ca cùng cán bộ.
Là cán bộ quản lí nhưng gốc là dân khoa học nên có tính hay quên. Chuyện vui có chú lái xe hay đi cùng sếp. Một lần thấy chú cầm cuốn Tóan bổ túc lớp 9 trên tay thì hỏi: “Cậu đang học lớp 9 à? Cố lên!”. Ngay hôm sau lại thấy chú cầm cuốn truyện thì hỏi: “Ôn thi Văn lớp 10 à? Tốt!”. Có lần sang khu 125 kiểm tra, tới đầu nhà này thấy 1 giáo viên giơ tay lên mũ chào, ông niềm nở hỏi: “Cậu đi giảng à? Có khỏe không?”. Khi lững thững đến đầu nhà kia lại gặp anh ta: “Thế nào khỏe chứ? Cậu ở đơn vị nào, đi đâu đấy?”.
Chả thế có lần anh Đòan Mạnh Hưng, phụ trách Cơ sở 2 từ SG ra, rủ tôi đến Nam Đồng trình diện. Khi đó là Phó bộ môn, thỉnh thoảng tôi cũng đi giao ban do cụ chủ trì. Anh Hưng chỉ vào tôi giới thiệu: “Đây là anh Quốc làm ở Machinoimport, Bộ Ngoại thương”. (Lúc đó chỉ sợ ông phát hiện ra Quốc “thật” thì bỏ mẹ!). Thấy mắt ông rạng rỡ như nhận ra điều lạ lẫm (có lẽ vì ít có hiểu biết về ngành nghề dân sự):
- Cty Nhập máy à? Thế đồng chí làm gì?
- Dạ, phụ trách XNK máy bay, tầu hỏa ạ.
- Lọai gì, kể tôi nghe!
- Dạ, nhập máy bay phản lực dân dụng TU-154 của Liên xô cho Hàng không VN, (chả là khi đó ta chỉ bay bằng máy bay Nga), rồi xuất đầu máy hơi nước (chả là hồi đó tuyến đường sắt Phan Rang-Đà Lạt “chết” vì không sử dụng được đầu máy hơi nước có gắn hệ thống móc kéo để lên dốc) cho Thụy Điển đưa vào bảng tàng đầu kéo tầu hỏa…
- Vậy à, tổng kim ngạch XNK của ta thế nào?
Tôi cứ thế mà bốc phét vì có thông tin cập nhật từ thằng em làm ở Machino... Chuyện này râm ran mãi trong anh em, như Tiếu lâm. Cái chính là sĩ quan không mấy xa ông mà ông lại không nhớ!
Cho đến thời gian gần đây, mỗi lần ra HN, tôi hay chạy thể dục ở hồ Halle, nếu lạnh quá thì về Cung Văn hóa hữu nghị. Một sớm, mới có 6g30 đã thấy ông đi dạo ở sân Cung với cái dáng lụ khụ, đầu đội mũ mềm, trên mình khóac bộ quân phục kha-ki bạc màu. Tôi nhanh nhảu:
- Chào Thủ trưởng Quỳ!
- Chào anh. Thế anh ở đơn vị nào mà biết tôi?
- Dạ, Học viện ạ!
- À, anh em Học viện.
- Thủ trưởng đi đâu sớm vậy?
- Tớ sinh họat ở Câu lạc bộ Thăng Long. Hôm nay nghe nói chuyện thời sự, mà 9g mới bắt đầu. Tớ đi xe búyt lên sớm nên dạo dạo quang Cung.
Thăm hỏi vậy rồi đi…
Lần rồi gặp Thái - cựu học viên k15, nay là Phó trưởng bộ môn Hóa - được nghe chuyện cảm động: Mấy năm trước thầy Quỳ đến thăm Học viện và tâm sự “Cả cuộc đời cống hiến cho sự nghiệp khoa học, tớ chỉ có sách. Nay có ý định tặng lại Học viên và bộ môn tủ sách với hơn 500 cuốn”. Thấy thế Viện trưởng Luyện nói ngay: “Cảm ơn Thủ trưởng! Nếu anh cho phép thì ngay ngày mai Học viện sẽ cho xe đến chở sách về”. Nghe vậy thầy lắc đầu: “Không thế được. Sách quý phải bàn giao dần. Khi nào rỗi, Thái cứ đến và tôi sẽ giao từng cuốn một”… Cứ như vậy, không biết bao nhiều lần Thái đi xe Honda đến và nhận từ tay thầy từng cuốn một. Thầy còn nói rõ cuốn này mua khi nào, tại đâu, sách nên dùng vào việc gì... Lo nhất là đến khi nào thầy mới giao hết?!

Gặp lại thủ trưởng Lê Phương Cảo

2008-05-12T07:29:00.007+07:00

Tuần trước nhận điện thọai anh Lâm Quang Phụng, sếp cũ của Khoa Vô tuyến, mời dự cưới cháu Bảo - cu út. Cũng là cơ hội gặp đồng nghiệp cũ, tôi nhận lời. Trưa thứ bảy 10/5/2008, tới nhà hàng 281 Tôn Đức Thắng thì gặp anh Luyện và bậc đàn anh là giáo viên của Khoa. Anh Phụng trốn viện về làm đám cưới cho con vì xuất huyết não nhẹ đang phải nằm cấp cứu.
Khi đang “lập mâm” thì qua bàn các cụ có thủ trưởng Cảo. Tiến lại gần, tôi giơ tay chào ông theo đúng điều lệnh. Đã ngòai 80 mà người ông vẫn gọn gàng, dáng nhanh nhẹn, riêng cái mũi vẫn khịt khịt và bệnh nghễnh ngãng thì “vẫn thế” (xưa cánh giáo viên hay gọi ông là Cảo “điếc”!) trên tai vẫn phải gài máy trợ thính.
- Thủ trưởng vẫn khỏe?
- Tớ vẫn thế. - Ông nở nụ cười, giơ tay bắt lại - Cậu ở trong Nam ra à? (Vậy ông chưa quên tôi).
Thăm hỏi vài câu rồi phải về "mâm". Lát sau ông sang bắt tay từng người rồi nói với tôi: “Cậu vẫn tinh (giọng mũi khìn khịt nên nghe như chữ “tình”!) nhỉ?”. (Chả hiểu ông muốn nói tuy xa nhau đã lâu mà cặp mắt vẫn tinh tường nhận ra thủ trưởng cũ hay cặp mắt vẫn đa tình?!). Rồi ông hỏi chuyện về anh em Học viện trong Nam, cả tình hình anh Giao, anh Ngân. Tôi nhắc tới anh Ngân đang ở Berlin thì ông cười, nháy mắt: “Thằng Ngân là ghê lắm đấy!”. (Hiểu ý cụ muốn nói "cái khỏan kia tốn lắm", tôi cười và nắm bàn tay phải giơ lên hưởng ứng). Hỏi thăm biết cu Nghĩa và cu Đạo nhà cụ vẫn sống và làm ăn ở HN, riêng cô út thì ở Đức.
Làm tới Phó Giám đốc phụ trách huấn luyện nhưng ông rất gần gũi anh em giáo viên, được mọi người qúy mến. Ông từng là học viên quân sự chuyên ngành súng pháo ở Penza, tới thời kì “xét lại” ở Liên xô (năm 1963) thì phải về mà chưa bảo vệ tốt nghiệp. Nghĩa là ông chưa có bằng tốt nghiệp đại học, chưa là kỹ sư mà lại là cán bộ lãnh đạo nhà trường đào tạo kỹ sư, cán bộ KHKT của quân đội. Hiểu những khó khăn “chưa bằng cấp” khi làm việc, nhất là “với trên” khi xét để “phát triển”, anh em (nhất là cánh Khoa Cơ điện) đã có lời khuyên: hoặc nhà trường (mà chính là Khoa) ra quyết định đặc cách tốt nghiệp, hoặc là ông nhận làm 1 đề tài rồi nhà trường lập hội đồng bảo vệ tốt nghiệp cho ông. Nghe cả 2 phương án ông đã lắc đầu: “Làm vậy người ta cười cho”.
Có kỷ niệm khó quên là anh Hà Phạm Phú (giáo viên Khoa Cơ điện, nay là Giám đốc Hãng phim Hội Nhà văn) cuối những năm 1970 có viết truyện ngắn gửi lên Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Trong chuyện lấy đại đội trưởng Cảo làm nhân vật chính nhưng gán cho cái tên “Cao Hỏi”. Bị đưa lên báo chí như vậy như bêu xấu(!), vậy mà ông chỉ cười hì hì. Có lẽ chính vì thế mà Đại tá Lê Phương Cảo dù nghỉ đã lâu nhưng vẫn được lính tráng quý mến, trân trọng.

Văn nghệ quần chúng - Điệu hò "Ước gì..."

2008-05-09T15:52:00.007+07:00

Ngày ở Vĩnh Yên, nhóm "Tứ quái" đã lưu truyền thơ lục bát kiểu Bút Tre (mà nguồn từ phóng tác của Giang "mù"). Sau này khi bôn ba hải ngọai, anh em đã phát triển theo điệu hò Nam bộ cải biên “Hò lơ hó lơ lắng tai nghe tiếng ai hò lờ, ai đi hò lờ”.

Nay xin phổ biến rộng. Tất nhiên hò nghe ra hơi tục nhưng khi giảng thì rất thanh!!!

Đây là kiểu hò tập thể nhưng có người dẫn và nhiều người huởng ứng. Ví dụ dưới: người dẫn đọc phần chữ đứng vừa hết thì anh em hò theo phần chữ nghiêng:

“Ước gì em được làm xe (“Ai đi hò lờ”)

Để anh làm bánh (“Ai đi hò lờ”) , ta đè lên nhau (Hò lơ hó lơ ...)

“Ước gì em được làm cau

Để anh làm bẹ (ta) ôm nhau suốt ngày”

“Ước gì em được làm chày

Để anh làm cối suốt ngày ta bên nhau”

“Ước gì em được làm trâu

Để anh làm đỉa anh bâu vào đùi”

“Ước gì em được làm ruồi

Bay qua toa-let để nhìn… “chuồi” anh”

“Ước gì em được làm chum

Để anh làm gáo ta ùm ùm suốt đêm”

“Ước gì em được làm lò

Để anh làm củi, anh thò vào trong”

Chị em vốn sẵn tính lười

Riêng em anh thấy là người cần… cu

Gần đây để ủng hộ phong trào ăn rau sạch thì có:

Chưa đi chưa biết Đồ Sơn

Đi thì mới biết không hơn đồ nhà

Đồ nhà tuy xấu tuy già

Nhưng là rau sạch của... bà ngọai cho!!!

Cứ thế mà phát triển!

Lính khoá 6 và những năm tháng ở Trường Quân sự

2008-05-08T08:08:00.000+07:00

NGUYỄN HỮU NGHỊ (Học sinh khóa 6)

Tốt nghiệp phổ thông, đám lính Trỗi khoá 6 chưa kịp làm quen với các bạn gái trong lớp thì lại rủ nhau đăng ký thi vào trường Đại học kỹ thuật quân sự, khi được các chú ở Cục cán Bộ đả thông: học tập nắm vững khoa học kỹ thuật tiến tiến cho quân đội cũng là nhiệm vụ hết sức quan trọng. Đây cũng là năm đầu tiên trường Quân sự trực tiếp tuyển sinh phổ thông. Có rất nhiều bạn học tại “trường chuyên” ở các tỉnh trên miền Bắc cũng được tuyển chọn. Lúc tập trung nhập ngũ tại Quân khu Thủ đô, tôi gặp nhiều bạn Trỗi cùng khoá: Phạm Ngọc Chỉnh, Vũ Việt, Lê Minh Chính, Vũ Biên Hoà, Vũ Điện Biện, Nguyễn Văn Hoà (còm), Trần Đăng Sơn, Trần Tuấn Quảng, Nguyễn Anh Minh, Thắng “híp”, Sơn “Tu la” , Chí Hùng, Gia Bình, Phạm Bình, Nguyễn Trọng Vinh Quang, Ngô Sơn, Nguyễn Việt Sơn “ton”, v.v...

Sau kỳ thi, một số bạn chuyển về học tại Đại học Quân y, một số thiếu điểm chuyển về các đơn vị phòng không bảo vệ miền Bắc và còn lại học với nhau tại trường Quân sự. Hết năm học thứ nhất, một số bạn được chọn đi Tây (như đã có bài viết trong tập 2), số còn lại tiếp tục học tập tại trường. Khoá 6 lúc ban đầu gồm hai đại đội C163 và C164. Hết hai năm cơ bản thì chia ra các trung đội học theo ngành Cơ khí, Vô tuyến điện và Công trình. Các bạn Trỗi học cùng khoa Vô tuyến có Lê Minh Chính, Trọng Quang học lớp Vô tuyến, Dũng Minh (khoá 5 trường Trỗi), Phạm Minh Đạo, Vũ Việt và Nguyễn Hữu Nghị lớp Hữu tuyến. Chúng tôi chơi với nhau, ăn cơm cùng mâm và động viên, giúp đỡ nhau học tập trong suốt thời gian ở trường.

Khoá 6 đã tham gia vào nhiều sự kiện lớn của trường như khai thác sặt trên núi Tam Đảo để xây dựng trường (năm 1972), đi khắc phục hậu quả giặc Mỹ ném bom tại Khâm Thiên, Hà nội (đầu năm 1973), duyệt binh mừng ngày tên lính Mỹ cuối cùng rút khỏi Việt Nam (ngày 1 tháng 5 năm 1973) và tiếp quản miền Nam sau ngày giải phóng. Ở đâu và bất kỳ thời điểm nào, lính Trỗi cũng hăng hái đi đầu và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Khai thác sặt

Sặt là một loại cây rừng, thuộc họ tre, trúc. Khai thác sặt là một nhiệm vụ gian nan và vất vả. Nhưng với chúng tôi, được học làm “tiều phu” từ lúc còn bé nên công việc không khó khăn cho lắm - vì đã quen cầm dao quắm, chặt cây, đốn củi từ hồi trường Trỗi ở Thái Nguyên (1965-1966). Sáng dậy sớm, vệ sinh cá nhân, ăn bữa chính xong rồi nhận một gói cơm nắm cho bữa trưa. Đúng 6 giờ, lên đường. Tôi hay đi cùng Vũ Việt. Chúng tôi đi sâu vào rừng, leo dốc dựng đứng để lên tới đỉnh núi Tam Đảo. Từ cửa rừng vào chỗ khai thác mất chừng 2–3 tiếng. Tiêu chuẩn được giao: mỗi bó sặt phải từ 15 – 20 cây trở lên, mỗi cây dài 4–5m , đường kính gốc 5–6cm. Phải biết chọn cây và chặt, phát cành và bó lại. Sau 2 tiếng thì công việc hoàn thành. Hai đứa giở cơm nắm ra ăn, tếu táo kể chuyện hồi bé ở rừng Đại Từ rồi ngả lưng nằm nghỉ một lúc thì “hạ sơn”. Nhiều hôm hết nước đành vục nước suối uống cho đỡ khát. Trên vai là bó sặt nặng, đường rừng khấp khểnh chúng tôi nối đuôi nhau trở về. Ở những đoạn dốc cao dựng đứng thì bó sặt và người như dính vào nhau cùng lao xuống núi. Biết là rất nguy hiểm nhưng vì quán tính quá lớn nên đành phải làm vậy. Đoạn mệt nhất là đoạn cuối cùng, đường tuy bằng phẳng nhưng lại quá dài (đến 2km), bó sặt nặng đã làm cho sức cùng lực kiệt. Khoảng 4 giờ chiều về đến bãi sặt. Vứt bó sặt cái rầm rồi chạy nhanh ra suối tắm. Thật là sung sướng vì một ngày làm việc đã kết thúc! Thời gian cứ thế trôi qua, chúng tôi đã trở thành “thổ công” của vùng rừng Tam Đảo. Dân địa phương, lúc ban đầu, còn chỉ dẫn cho chúng tôi; nay muốn kiếm mấy cây sặt để sửa nhà cũng đành phải theo sau mấy anh đeo quân hàm “sơ mít”. Sau đợt này, chúng tôi trở về trường.

Khâm Thiên năm 1972

Giữa năm 1972, sau đợt khai thác sặt trở về, chúng tôi chuẩn bị bước vào năm học mới. Vào học chưa được bao lâu, chúng tôi được lệnh hành quân - di chuyển gấp ra khỏi khu vực núi Trống, ngay trong đêm. Gói gọn quần áo, nhét sách vở vào trong ba-lô, khoác súng trên vai chúng tôi ra tập trung. Lúc đó đã gần 12 giờ đêm. Tranh thủ lúc tập trung, tôi tạt qua chia tay các bạn chuẩn bị đi học ở Ba Lan (Trọng Quang, Sơn “Tu la”…). Chúng tôi hành quân bộ suốt đêm, qua thị trấn Hương canh, tiến thẳng ra phía bờ sông Hồng. Đến xã Yên Thư, bộ phận tiền trạm đã chuẩn bị trước với xã nên dẫn từng tiểu đội vào đến nhà dân. Mệt, không thèm rửa chân tay, chúng tôi lăn ra ngủ. Ngay trưa hôm sau, khi đang ăn cơm, thấy máy bay Mỹ quần đảo và ném bom xuống một vùng cách chỗ chúng tôi vừa rời đi không xa. Mọi người lo lắng không hiểu máy bay Mỹ ném bom xuống đâu? Đến chiều, tốp các bạn đi học ở Ba Lan hành quân đến, thông báo: máy bay Mỹ ném bom xuống khu vực đóng quân cũ của trường, cạnh núi Trống, nhưng không gây thiệt hại gì ngoài một con bò bị trúng bom gãy chân. Vậy là nhờ có thông tin chính xác của quân báo mà chúng tôi bảo toàn được lực lượng.

Những ngày cuối năm 1972, giặc Mỹ điên cuồng ném bom B52 xuống Hà nội. Việc học tập tạm dừng. Chúng tôi bắt tay vào đào hầm và luôn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Ngồi trên đê sông Hồng, nhìn về phía Hà nội, nghe thấy tiếng bom rền mà lòng thấp thỏm, lo lắng; nhưng thật sung sướng khi thấy tên lửa và đạn pháo bắn lên dày đặc, nhất là khi thấy những mảnh xác máy bay B52 cháy, tung toé trên bầu trời, chúng tôi hét hò ầm ĩ. Sau ngày 26 tháng 12, chúng tôi được lệnh trở về Hà nội cứu dân, khắc phục hậu quả ném bom B52. Nhưng chỉ vào Hà Nội vào ban đêm, còn ban ngày rút ra ngoài. Trước khi rời Yên Thư, hai bà mẹ già là chủ nhà đã làm một bữa cơm tiễn tôi và Quý Sơn. Coi chúng tôi như con cháu trong nhà, các cụ dặn dò rất cẩn thận,. Thật cảm động vì sự thương yêu, đùm bọc của nhân dân! Chuẩn bị xong xuôi, chúng tôi hành quân về tập kết bên kia sông Hồng, thuộc địa phận Sơn Tây.

Sau thất bại nặng nề của chiến dịch ném bom Hà Nội bằng B52, Mỹ phải tuyên bố xuống thang, chấm dứt ném bom. Kế hoạch của chúng tôi cũng thay đổi. Xe ô tô đưa chúng tôi đến Ngõ Chợ Khâm thiên và trú nhờ trong một ngôi trường nhỏ. Quang cảnh hết sức đau thương. Chỉ dãy nhà ngoài phố là còn nguyên vẹn. Sau một dãy nhà - tất cả đã bình địa. Ngổn ngang đổ nát. Chúng tôi được phân công dọn dẹp ở sau rạp chiếu bóng Dân Chủ. Mùi dầu xả và mùi da thịt cháy sém, bốc lên mùi hôi thối bám lấy chúng tôi suốt ngày. Chúng tôi lao vào dọn dẹp đường phố, đào bới nhưng nơi nghi còn xác người, đắp đường vào nhà cho dân. Chúng tôi làm việc không biết mệt mỏi.

Một hôm, tiểu đội do Quý Sơn làm tiểu đội trưởng (có tôi và Vũ Việt là hai lính Trỗi), nhận lệnh đi đào bom nổ chậm. Chúng tôi hành quân từ Ô Chợ Dừa, qua Ngã Tư Sở lên phía Cầu Mới rồi rẽ trái men theo sông Tô Lịch. Trước mặt là một hố bom lớn, miệng rộng khoảng 15m, sâu đến 10m, có dạng phễu. Một đơn vị dân quân tự vệ đang đào bới nhưng không ai biết đây là lọai bom gì. Nghe nói bom do máy bay F-111 bị bắn rát nên thả vội xuống để chuồn. Chúng tôi phân công nhau vào vị trí. Cánh dân quân tự vệ nhường chỗ cho anh em bộ đội. Cả tiểu đội xuống đáy hố bom, khẩn trương đào và chuyển đất lên. Không ai nói với ai một lời. Cho đến hết ngày nhưng vẫn chưa thấy quả bom. Ngày hôm sau, tiểu đội lại nhận nhiệm vụ khác. Không rõ có ai đào được quả bom đấy không?

Hoàn thành nhiệm vụ, chúng tôi trở lại trường nhận nhiệm vụ mới: Tham gia duyệt binh mừng ngày tên lính Mỹ cuối cùng rút khỏi Việt Nam. Chúng tôi lại lên đường…

Hà Nội, 15-10-2005

Nhớ về Khoá 6 của tôi

2008-05-08T08:05:00.001+07:00

NGUYỄN HỮU NGHỊ (Học sinh khóa 6)

Các bạn có biết vì sao khóa chúng tôi được gọi là khóa 6? Vì theo thứ tự các khóa trường Trường Trỗi thì chúng tôi xếp thứ 6. Theo thông lệ mỗi năm, chúng tôi gặp mặt nhau hai lần: vào tháng 6 và tháng 12. Tháng 12 là “tháng của lính” vì có ngày 22 tháng 12. Còn tháng 6 có hai ngày quan trọng trong cuộc đời lính chúng tôi: Đó là ngày nhập ngũ 3 tháng 6 và ngày nhập trường Văn hoá quân đội 6 tháng 6!

Ngày nhập trường

Nhớ lại đầu năm 1965, tình hình chiến sự tăng dần theo thời gian làm việc của bố mẹ chúng tôi, vì họ đều là bộ đội. Bố mẹ đi làm sớm hơn, chiều về muộn hơn và anh em tôi cũng ít được gặp bố mẹ hơn, phải làm việc nhà nhiều hơn. Sau Tết ta, tôi tạm xa Hà nội cùng các bạn trong khu tập thể 25 Phan Đình Phùng, đi sơ tán về nông thôn để học tiếp phần còn lại của học kỳ 2. Kết thúc năm học, khoá chúng tôi được miễn kì thi tốt nghiệp cấp I, lên thẳng lớp 5. Về Hà Nội nghỉ hè, tôi vội đi tìm cánh bạn học cũ. Vừa ra đường, gặp ngay Thắng “híp”. Bạn vui vẻ thông báo: “Tao và một số đứa sắp được đi học trường Thiếu sinh quân. Trường hay lắm, sống như bộ đội... “. Tôi hỏi:

- Làm sao mà mày vào được?

- Bố tao xin cho.

Lúc đó, tôi không còn nghĩ điều gì khác nữa vì tôi cũng muốn được đi học trường Thiếu sinh quân như các bạn, muốn trở thành bộ đội như các bạn. Tối hôm đó chờ bố đi làm về, tôi nói ngay: “Bố ơi, xin cho con đi học trường Thiếu sinh quân! Các bạn của con được đi hết rồi. Như bạn Thắng con bác Nam, bạn Hoà con bác Đôn, bạn Biên con bác Cẩn…”. Tôi kể tên một loạt các bạn để thuyết phục bố. Ông cũng chưa biết có trường này và hứa sẽ hỏi Cục Cán bộ. Suốt tuần, ngày nào tôi cũng hỏi bố về chuyện này. Cuối cùng, bố cũng nói với tôi rằng đã xin cho tôi được đi học trường Thiếu sinh quân. Sướng quá, tôi chạy đi khoe ngay với các bạn. Tất cả chúng tôi cùng chờ ngày tập trung lên trường.

Ngày 6 tháng 6 năm 1965, cùng nhiều bạn bè, chúng tôi lên xe, xa Hà nội. Tất cả chúng tôi vui đùa mà không cảm nhận được rằng kể từ hôm nay chúng tôi phải rời xa vòng tay chăm sóc, dạy dỗ của bố mẹ và gia đình, vào sống trong một mái trường quân đội. Đó là ngôi nhà thân yêu của chúng tôi trong những năm tháng chống chiến tranh phá hoại miền Bắc và giải phóng miền Nam.

Trại Hoè, Phố Thắng, Hà Bắc. Ở đây có sân bóng rộng mênh mông. Không gian thoáng đãng. Ôi thích quá! Chúng tôi được chia thành tiểu đội và sống cùng trong một ngôi nhà lớn. Chúng tôi phải làm quen với thời gian biểu chặt chẽ. Sáng phải thức dậy sớm tập thể dục, rồi vệ sinh cá nhân, ăn sáng và học bài. Chiều tự học rồi chơi đá bóng, tắm giặt và ăn tối. Chúng tôi quen dần với các tiếng kèn báo hiệu. Khi có kèn “Cơm cơm cà, cơm cơm muối, ai có đói thì về mà ăn!” là chúng tôi phải xếp hàng ngay ngắn, đi xuống bếp. Khi có kèn ngủ là tất cả phải lên giường, tắt đèn dầu đi ngủ. Thậm chí không được nói chuyện riêng. Chúng tôi quen dần với nếp sống mới. Nỗi nhớ gia đình cũng nguôi dần. Chúng tôi vui đùa, học tập cùng nhau. Vui nhất là những đêm sáng trăng, lũ chúng tôi cùng nhau chơi trò trốn tìm, trò bắn bùm và nhiều trò trẻ con khác. Chiều chiều lại ra kênh thuỷ nông ở gần trường tập bơi… Chính tại sân bóng, chúng tôi gặp lại nhiều người quen cũ (các bạn, các anh cùng sống quanh Thành Cửa Bắc), rồi dần dần làm quen với nhiều bạn bè, anh em ở các khu tập thể quân đội khác. Trước lạ, sau quen, tất cả hoà thành một khối thống nhất. Đúng là cả trường là anh em. Năm đó chúng tôi là lớp em út của cả trường, mới 11, 12 tuổi.

Cuộc sống tập thể vui vẻ cũng không át được không khí chiến tranh. Vùng quê yên tĩnh cũng đã bị khấy động bởi máy bay Mỹ. Máy bay trinh sát cách mặt đất có lẽ chỉ vài trăm mét, trông to như tấm phản, xé trời bay qua, bay lại. Các vị “tham mưu con” đoán già đoán non: Mỹ sắp đánh trường ta… Một buổi chiều, chúng tôi được lênh thu dọn đồ đạc, lập tức di chuyển. Các thày, cô chuẩn bị nước uống, cơm nắm cho chúng tôi. Chục chiếc xe tải quân sự, bịt bùng, xếp hàng dọc ở sân bóng. Chúng tôi trèo lên xe, bắt đầu một cuộc hành quân đêm. Đi nhưng không biết đích đến. Xe cứ chạy. Chúng tôi ngủ gà ngủ gật. Cho đến mờ sáng hôm sau thì dừng. Trời se lạnh. Nhìn phía trước là núi cao, sương mù phủ kín. Không xa bãi xe đậu là con suối lớn và gốc đa cổ thụ. Hỏi ra mới biết đây là vùng núi xã An Mỹ, huyện Đại từ, tỉnh Thái Nguyên. Một cuộc sống mới lại bắt đầu.

Bài học từ công tác “Dân vận”

Đã là bộ đội phải biết dân vận, dù đó là bộ đội lớn hay bộ đội bé như chúng tôi.

Ngày đầu lên Đại Từ, chúng tôi sống nhờ trong nhà dân. Sau đó chuyển vào ở doanh trại ngay cửa rừng, gần thác Bom Bom; đến năm học 1966-1967 thì chuyển ra phía ngoài. Vì được “ba cùng” với nhân dân mà chúng tôi đã trưởng thành. Ở nhà dân, chúng tôi có thói quen quét dọn nhà cửa sạch sẽ, đi về đều chào hỏi chủ nhà, ra đường mau miệng với bà con hàng xóm. Thấy vậy ai cũng quý.

Quả thật là học sinh “cày đường nhựa” chúng tôi không hề biết làm các công việc đồng áng. Lúc mới nhập gia, thấy chủ nhà xay thóc, giã gạo thì cũng tò mò học hỏi, xin thử làm quen, đến khi thành thạo rồi thì “ghé chân ghé tay” vào giúp. Xay thóc thì phải biết đứng gié chân chèo, tay đẩy đều cần xay. Còn khi giã gạo thì một chân đứng tì lên phía đuôi chày, chân còn lại đứng trên thành chày, nhún nhẩy nhịp nhàng. Chúng tôi còn biết cả giã gạo chày đôi. Thật là những bài học đáng quý!

Tôi không quên được buổi lội ruộng lần đầu tiên đi gặt lúa, cấy lúa. Hôm đó, tiểu đội tôi được phân công đi gặt. Ngay tại ruộng, chúng tôi được hướng dẫn cách cầm liềm, cách quơ gốc lúa, các đặt bó lúa đã cắt trên ruộng và sau đó là cách đập lúa. Sợ nhất là bị liềm cắt vào tay và sợ bị đỉa cắn. Chỉ nhìn những con đỉa to bằng ngón tay cái bơi lội tung tăng dưới ruộng là tôi sợ hết cả hồn. Nhưng nhìn những bác nông dân đưa tay thoăn thoắt, cắt lúa nhanh gọn làm tôi như quên đi nỗi sợ. Tôi và các bạn cùng ào xuống ruộng, tay cắt lia lịa. Làm mãi rồi quen, rồi dần tiến bộ, gặt nhanh hơn, thóc ít rơi vãi hơn. Cứ như thế chúng tôi gặt xong cả thửa ruộng. Nhờ những bài học ấy mà sau này, vào những ngày nghỉ ở đơn vị, tôi hay cùng Tiến “bồ” lội xuống ruộng, bắt cua về “cải thiện”.

Khi chuyển doanh trại ra địa điểm mới, chúng tôi sống trong những căn nhà tranh tre, vách đất. Thấy xung quanh nhà rất trống trải nên thầy trung đội trưởng gợi ý chúng tôi phải trồng cây xanh. Sau giờ học buổi chiều, theo từng “tổ tam tam”, chúng tôi vào nhà dân xin chuối về trồng. Nhà trong bản ở rải rác, cách xa nhau và nuôi rất nhiều chó. Khi vào nhà dân chỉ sợ bị chó cắn. Chưa vào đến sân đã nghe chó sủa ran. Lần đó, tôi vào một nhà nằm xa đường, phải men theo bờ ruộng, vòng vèo, nhiều chỗ ngoặt, khó đi. Tôi đoán đường lắt léo thế này chắc chưa có ai đến xin chuối nên hăm hở đi vào. Cách cổng vài mét, bổng thấy chó sủa ầm ĩ. Nghĩ có người ở nhà, tôi gọi với vào: ”Có ai ở nhà không?”. Không có tiếng trả lời, chỉ thấy ba, bốn chú chó nhe răng, lao ra. Chẳng ai bảo ai, chúng tôi quay đầu, chạy. Vừa chạy vừa ngoái cổ lại nhìn. Tôi chạy sau cùng thấy chó đến rất gần, luống cuống thế nào vấp ngã xòai ra đường. Chú chó đi đầu thấy tôi ngã liền dừng ngay lại. Thế là thoát nạn! Hòan hồn trở về đến nhà rồi mới biết chó cũng sợ người. Đi đâu thấy chó đuổi thì chì cần vờ ngồi xuống là chó không dám đuổi theo. Từ đó hết sợ chó.

Đúng là những bài học đầu tiên khi đi làm công tác “dân vận”!

NHỚ VỀ LỚP SÁNG TÁC NHẠC ĐẦU TIÊN TRONG QUÂN ĐỘI

2008-05-05T08:48:00.004+07:00

Cầm điếu thuốc trên tay, nhạc sĩ Tô Hải với cái nhìn thăm thẳm, chậm rãi tâm sự: “Thời gian qua đi, thế hệ trẻ hình như ít biết đến những nhạc sĩ có công với sự nghiệp sáng tác âm nhạc trong quân đội. Trong số họ phải kể đến nhạc sĩ Trần Du, nguyên “Hiệu trưởng” đầu tiên của Trường VHNT quân đội, trước khi về hưu anh mang quân hàm đại tá…”.
Trần Du vốn là dân Hà Nội, sinh ra trong một gia đình khá giả. Trước cách mạng, gia đình từng làm chủ một nhà xuất bản âm nhạc, còn Trần Du được học nhạc và chơi viô-lông rất khá. Kháng chiến bùng nổ, anh mang theo cây đàn xung phong vào bộ đội, rồi đi khắp các mặt trận. Trưởng thành trong chiến tranh, anh trở thành một cán bộ chính trị. Hoà bình lập lại, Trần Du được điều về cơ quan Tổng cục và thường tiếp xúc với các cán bộ làm công tác văn hóa, văn nghệ. Anh và Phúc Minh đã trăn trở: 9 năm kháng chiến chống Pháp, bộ đội ta vì phải chiến đấu mà việc học hành bị gián đoạn. Cho dù đã có nhiều cố gắng nhưng mọi sáng tác của các nhạc sĩ quân đội chỉ là theo bản năng, thiếu bài bản, tất cả chỉ mới dừng ở hình thức: ca khúc, nếu không học sẽ không thể tiếp tục sáng tác. Ngược lại suốt thời gian đó, văn nghệ sĩ ở lại trong thành vẫn được học hành. Nếu không cẩn thận, trình độ của anh em bộ đội sẽ thua xa họ, không có khả năng phát triển. Các anh mang suy nghĩ này trao đổi với 2 trợ lí Phòng Văn nghệ là nhạc sĩ Lương Ngọc Trác và Vũ Trọng Hối (cả 2 từng phụ trách các đoàn văn công sư 308 và sư 320). Hai nhạc sĩ đã mạnh dạn trình bày với thủ trưởng Tổng cục. Thật là vui, cấp trên đã chấp thuận tổ chức lớp sáng tác đầu tiên trong toàn quân và cho mời các giáo sư giỏi từ Triều Tiên sang dạy.
Việc tổ chức lớp cũng có những chuyện thú vị! Nhạc sĩ Đỗ Nhuận được Tổng cục giao sử dụng ngôi nhà 13 Lý Nam Đế làm lớp học, ngay sát nhà Cục trưởng Cục Tuyên huấn Lê Chưởng. Bí thư chi bộ Vũ Trọng Hối kiêm phụ trách lớp. Về nguyên tắc, học viên về dự phải là các nhạc sĩ từ các đơn vị và có trình độ âm nhạc nhất định, đã có sáng tác. Thế là nhạc sĩ Tô Hải đang là Trưởng đoàn văn công quân khu IV được gọi về cùng các nhạc sĩ Trọng Loan (Trưởng đoàn ca múa 31 Văn công TCCT), Văn An (phụ trách Văn công quân khu Việt Bắc) và Đỗ Nhuận, Lương Ngọc Trác. Nhạc sĩ Văn Chung đang tăng cường sang Bộ Văn hóa cũng được về học. Biết quân đội tổ chức lớp, Bộ Văn hóa có công văn sang đề nghị cho các nhạc sĩ bên ngoài cùng dự. Thủ trưởng Tổng cục đồng ý nhưng chỉ chấp nhận cho số này thỉnh giảng. Các nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương, Nguyễn Văn Tý, Lưu Cầu, Văn Đông được tham gia nghe giảng nhưng bài tập không được chấm vì giáo viên phải tập trung thời gian dạy cho cánh lính. Nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khóat đang là Chủ tịch Hội Nhạc sĩ cũng về dự lớp. Riêng trường hợp của Nguyên Nhung (Nguyễn Văn Nhung) được cử về khá đặc biệt, ở sư đoàn 325 anh chỉ là trung (hay thượng) sĩ, chưa phải nhạc sĩ nhưng được cử đi vì trên đánh giá “có nhiều triển vọng”. Ngày tập trung thật là vui! Anh em vai khoác ba-lô từ các đơn vị, người đi bằng xe lửa, người đi xe ca xuống bến Hàng Đậu, người đạp xe mang theo giấy giới thiệu qua cổng gác ba-rie ở đầu đường Lý

Nam

Đế về số nhà 13. Gặp nhau tay bắt mặt mừng, ai nấy hồ hởi mang theo cái không khí sôi động của đơn vị về lớp.
Lớp học bắt đầu từ hè năm 1957. Giảng viên chính là các chuyên gia Triều Tiên: Triệu Đại Nguyên, Mao Vĩnh Nhất từng du học âm nhạc ở Nhật, Pháp. Những năm kháng chiến, đa số các nhạc sĩ ở ta đều tự học, trình độ về lí luận âm nhạc mới chỉ là “abc”, khi tiếp thu kiến thức mới, ai cũng ngỡ ngàng. Càng học lại càng thấy mình dốt. Để học sáng tác, có môn học bắt buộc là đàn pi-a-nô. Các học viên phải bỏ tiền túi đến tận nhà các pianist Thái Thị Sâm, Lê Liên, Minh Thu để học. Ngày ấy, các cô giáo còn rất trẻ, nhiều “trò” lần đầu gặp còn cảm thấy ngượng ngùng. Hai đồng chí Trần Du và Phúc Minh lặn lội đi khắp nơi tìm kiếm đàn mua về phục vụ lớp sáng tác.
Thời kì “nhân văn”, lớp học tạm dừng 3 tháng để tập trung về Lăng Hoàng Cao Khải chỉnh huấn. Sau đó lại tiếp tục. Thầy Triệu dạy về “Phân tích tác phẩm và chỉ huy dàn nhạc”, còn thầy Mao giảng “Hoà thanh và sáng tác”. Sau này có mời thêm các giáo sư Ba-la-rut-sev (Liên Xô) và Thỉnh Lệ Hồng (Trung Quốc). Có những ngày phải học đến 18 tiếng, mệt nhưng ai cũng say sưa học. Các thầy tận tình chỉ bảo, học sinh không dấu dốt. Sau mỗi bài lí thuyết là thực hành sáng tác. Học viên tập viết các tiểu phẩm với các chủ đề về tình yêu Tổ quốc, xây dựng quê hương, xây dựng lực lượng vũ trang… Ngày đó, giáo sư Mao Vĩnh Nhất gọi vui đây là “đại học của đại học” vì chỉ trong 18 tháng mà phải ngốn hết chương trình sáng tác, hòa thanh, phối khí, phân tích tác phẩm… mà với chương trình này giáo sư đã từng dạy ở nhiều nước phải mất đến 4 năm(!). Thế mới thấy sự nỗ lực vô bờ của cả thầy và trò cùng quyết tâm của quân đội.
Cuối năm 1958, kết thúc khóa học, mỗi học viên phải làm báo cáo tốt nghiệp. Nhạc sĩ Tô Hải với kinh nghiệm của những năm công tác tại quân khu IV cùng những tháng ngày đưa văn công vác đàn sáo lên biên giới phía tây Tổ quốc biểu diễn cho sĩ quan, chiến sĩ các đồn biên phòng đã cảm hứng sáng tác giao hưởng hợp xướng 4 chương “Tiếng hát người chiến sĩ biên thuỳ”. Ong viết ròng rã trong 6 tháng. Khi báo cáo, tác phẩm được các thầy khen và hy vọng có dịp cùng dàn dựng mang công diễn. Qua lớp học, trình độ các nhạc sĩ được nâng cấp, các tác phẩm đều đồ sộ hơn và mang tính “hàn lâm”.
Có một kỉ niệm không thể quên với thầy trò của lớp. Trước ngày bế mạc, không báo trước, Bác Hồ đã “đột kích” đến thăm khi lớp đang tập dàn dựng tác phẩm của nhạc sĩ Tô Hải trong khu Xưởng phim quân đội (số 17 Lý Nam Đế). Bác đến rất bất ngờ làm thầy trò ngạc nhiên và cảm động. Sau khi thăm hỏi thầy giáo và học viên, giáo sư Triệu Đại Nguyên đã cầm đũa chỉ huy dàn hợp xướng hát cho Bác nghe chương III “Tiếng gọi của quê hương”. Bác đã khen ngợi sự tiến bộ của lớp và cảm ơn sự giúp đỡ chí tình của các giáo sư.
Đến tháng 3-1959, lớp học bế giảng. Cũng năm đó, quân đội ta vào thời kì xây dựng lên chính quy hiện đại, các nhạc sĩ của chúng ta được phong quân hàm. Nhạc sĩ Đỗ Nhuận có quân hàm cao nhất - thiếu tá, sau đó là các đại úy Trần Du, Trọng Loan; hàm trung uý có Lương Ngọc Trác, Vũ Trọng Hối, Tô Hải, Văn Chung, thiếu uý Văn An…
Cuối năm 1959, quân đội ta chuẩn bị kỉ niệm 15 năm thành lập. Tác phẩm của nhạc sĩ Tô Hải được chọn làm tiết mục chính cho đêm biểu diễn. Thế là các thầy bắt tay vào dàn dựng. Vì Văn công TCCT thiếu quân mà dàn hợp xướng phải huy động thêm lực lượng của Văn công quân khu Việt Bắc, quân khu Tả ngạn, dàn nhạc giao hưởng phải bổ sung thêm nhạc công từ Trường Nhạc và cả “ban kèn hơi” của đồng chí Đinh Ngọc Liên. Đêm 22-12-1959, chương trình chào mừng quân đội được tổ chức công diễn tại Nhà hát Lớn. Nhưng có một chuyện buồn, chả hiểu sao ban tổ chức lại quên không có giấy mời cho nhạc sĩ Tô Hải. Thấy lạ, trước giờ biểu diễn, giáo sư Mao Vĩnh Nhất cùng phiên dịch phóng xe đến 13 Lý

Nam

Đế tìm đưa ông giấy mời: “Đồng chí là nhân vật quan trọng đêm nay. Hãy cầm giấy mời của tôi!”. Thật sự cảm động trước sự quan tâm của người thầy nhưng còn vì quan hệ đối ngoại mà ông đã trả lời: “Là người lính tôi phải chấp hành mệnh lệnh.” Cuối cùng, buổi công diễn cũng đã thành công rực rỡ.
Ngay sau đó, thấy việc đào tạo cơ bản về âm nhạc trong quân đội là đúng hướng, mà Bộ Văn hóa đã quyết định cho thành lập Trường trung cấp Am nhạc do giáo sư Tạ Phước làm Hiệu trưởng cùng các giáo viên thuở ban đầu là Lê Yên, Doãn Mẫn, Tô Vũ…

*
Nhạc sĩ Tô Hải trao cho tôi tấm ảnh lớp sáng tác chụp kỷ niệm tại cửa nhà số 13. Thấm thoắt đã gần nửa thế kỉ trôi qua, nhiều học viên của lớp đã thành người thiên cổ như các nhạc sĩ Đỗ Nhuận, Nguyễn Văn Thương, Vũ Trọng Hối, Văn Chung, Nguyễn Xuân Khoát; những người còn lại đều đã qua cái tuổi “thất thập cổ lai hy” nhưng họ vẫn yêu đời, vẫn sáng tác. Những học viên ngày đó là những chiến sĩ xung kích của nền âm nhạc đích thực và có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và phát triển nền âm nhạc cách mạng. Cùng những tác phẩm bất hủ, họ sẽ sống mãi với non sông. Chợt nhớ tới câu nói của Trung tướng Trần Độ: “Mọi quyền lực và tiền bạc sẽ qua đi, chỉ có giá trị tinh thần của những tác phẩm văn hoá, văn nghệ là sống mãi!”
-----
Anh tư liệu: Lớp học sáng tác đầu tiên tại 13 Lý Nam Đế, Hà Nội.
- Hàng đứng, trái qua: Nhạc sĩ Trọng Loan, Nguyễn Xuân Khoát, Tô Hải, Văn Đông, Nguyên Nhung, Nguyễn Văn Thương, Nguyễn Văn Tý.
- Hàng ngồi, trái qua: đ/c phiên dịch, nhạc sĩ Lưu Cầu, Văn An, giáo sư Mao Vĩnh Nhất, Vũ Trọng Hối, Văn Chung, Lương Ngọc Trác.

1 Văn công TCCT ngày đó có 3 đoàn ca múa cùng các đoàn Kịch nói (đ/c Đào Hồng Cẩm phụ trách), Cải lương (đ/c U-Đa) và Chèo (đ/c Cao Kim Điển).

CHUYỆN VỀ 2 CHIẾC MÁY BAY CỦA VUA BẢO ĐẠI

2008-05-05T08:26:00.006+07:00

ANH THY

Ai cũng biết 3/3/1955 là Ngày truyền thống của Không quân nhân dân Việt Nam, nhưng không phải ai cũng biết trước đó gần chục năm quân đội ta đã có một “đơn vị đặc biệt” nghiên cứu, huấn luyện không quân? Chuyện bắt đầu từ 2 chiếc máy bay riêng của vua Bảo Đại...…

Vốn quý đầu tiên

Vốn là “tay chơi”, vua Bảo Đại có 2 chiếc máy bay riêng. Đó là chiếc Tiger Moth 2 chỗ ngồi có 2 tầng cánh, thân bọc vải, 1 động cơ do hãng Havilland (Anh) chế tạo, dùng để bay huấn luyện; chiếc thứ 2 là Morane Saulnier (Pháp) – máy bay thể thao, thân kim lọai, 1 tầng cánh, 1 động cơ, 2 chỗ ngồi, có thể nhào lộn. Những năm 1936-39, học sinh ở Huế còn nhớ thường thấy 2 chiếc máy bay này bay lượn trên bầu trời cố đô.

Sau ngày thoái vị, vua Bảo Đại vẫn được Cụ Hồ mời ra Hà Nội làm cố vấn cho Chính phủ. Khi ra Hà Nội, ông xin phép được đưa 2 máy bay ra, hiến cho ta để thành lập Câu lạc bộ Hàng không. Đề nghị này được Chính phủ chấp thuận và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Tạ Quang Bửu giao cho Cục trưởng Cục Quân huấn Phan Phác, người có hiểu biết về máy bay khi còn phục vụ trong quân đội Pháp, tổ chức di dời. Hai máy bay được tháo cánh, đưa lên tầu hỏa và bí mật chở ra Bắc. Vào đầu năm 1946, quân Tàu Tưởng với nhiệm vụ giải giáp quân Nhật đang chiếm giữ sân bay Bạch Mai và Gia Lâm nên 2 chiếc máy bay phải chuyển về cất ở sân bay Tông (thị xã Sơn Tây).

Máy bay lên Việt Bắc

Sau ngày Toàn quốc kháng chiến 19/12/1946, có người đề nghị dùng chiếc Morane bay qua Nam Định, ném đạn cối vào khu vực quân Pháp đang bị vây hãm nhưng Cụ Hồ không đồng ý. Cụ chỉ thị phải cất giấu máy bay lên Việt Bắc. Vậy là tháng 1/1947, 2 đ/c Lê Thạch Liên, Lê Văn Nho nhận nhiệm vụ đưa 2 máy bay theo đường sông lên Bình Ca, Tuyên Quang. Máy bay xuống thuyền, cành lá ngụy trang che kín thân máy bay để tránh máy bay Pháp phát hiện. Đêm đi ngày nghỉ, thuyền phải đi ngược dòng rất vất vả. Sau 2 tháng, khi tạm dừng ở sân bay Bình Ca, chiếc Tiger Moth bị trúng đạn máy bay địch, làm thủng vài chỗ. Tổ bảo dưỡng phải mua lụa Hà Đông và vá lại bằng sơn ta. Sau đó lại đưa xuống thuyền chuyển ngược lên Chiêm Hoá. Vận chuyển toàn bằng sức người, cực kì vất vả cho đến khi giấu trong lán ở Soi Đúng, tả ngạn sông Gâm, cách thị trấn Chiêm Hóa về phía nam 10km. Bộ đội chuẩn bị “đường băng” hạ cất cánh là bãi trồng ngô dài 400m, rộng 25m. Xăng dầu cho máy bay được lăn từng phuy về từ Cao Bằng. Máy bay được bảo dưỡng chờ lệnh.

Cuối năm 1948 đầu 1949 khi cục diện chiến trường có nhiều thay đổi, Bộ Tổng tham mưu kiến nghị với Tổng tư lệnh hình thành các tổ chức ban đầu của không quân, thuỷ quân và một số binh chủng. Khi nghe Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Thiếu tướng Hoàng Văn Thái báo cáo về việc thành lập “Đội huấn luyện không quân”, Bác đã chỉ thị: “Đã làm cái gì là phải làm cho bằng được! Hướng đi (về mặt chiến lược để đón thời cơ) đã có, nhưng phải kiểm tra cơ sở thực tế xem có thực hiện được hay không. Và bước đầu chỉ nên gọi là Ban nghiên cứu, chỉ tổ chức lớp không quân, chưa phải là trường. Ban nghiên cứu có lớp để phối hợp nghiên cứu, vừa học vừa làm...”.

Chấp hành chỉ thị của Bác, ngày 9/3/1949, Võ Tổng kí quyết định thành lập Ban nghiên cứu không quân với mật danh “Nông trường thí nghiệm”, đóng ở thôn Ngòi Liễm, xã Hữu Lộc, Sơn Dương, Tuyên Quang. Cơ quan “Ban nghiên cứu” nằm ở tả ngạn sông Lô, cạnh Nha nghiên cứu kĩ thuật quân giới của ông Trần Đại Nghĩa ở thôn Đĩa. Nhiệm vụ của “Ban nghiên cứu” là: xây dựng cơ sở nghiên cứu ban đầu của không quân, tìm hiểu hoạt động của không quân Pháp và tìm cách chống lại, chuẩn bị cơ sở vật chất, tài liệu, huấn luyện cán bộ, chuẩn bị từng bước để tiếp thu, “đón thời cơ” triển khai hoạt động. Phương châm ban đầu là đi từ nhỏ đến lớn, cụ thể, thiết thực, bí mật, phù hợp tình hình… Đ/c Hà Đổng được bổ nhiệm Trưởng ban, đ/c Đoàn Mạnh Nghi (cán bộ Bộ Tổng tham mưu, vốn là nhân viên khí tượng) được giao phụ trách công tác Đảng, công tác chính trị; sau này đ/c Trần Hiếu Tâm về làm Chính trị viên. Đặc biệt có Nguyễn Đức Việt - hàng binh người Đức, từng là phi công lái máy bay liên lạc, được điều về. Các tiểu ban Hành chính, Chính trị, Nghiên cứu sân bay, phòng không, khí tượng, xưởng cơ khí, tổ bảo dưỡng, tổ huấn luyện… được thành lập.

Việc đầu tiên là kiểm tra chất lượng 2 chiếc máy bay. Đ/c Hà Đổng cùng đ/c Đức Việt, Thạch Liên cùng tổ bảo dưỡng lên Chiêm Hoá, kiểm tra rồi chọn chiếc Tiger Moth để bay thử. Trong bài “Chuyến bay đầu tiên của Không quân Việt Nam” của ông Thạch Liên còn ghi lại: “Chiều hôm đó, khoảng 5 giờ. (Phải chọn thời gian này vì máy bay địch đã ngưng họat động). Anh Việt cùng bay với cụ Nguyễn Văn Đống, Trưởng Ban Cơ khí. Hai người chỉ mang theo có 2 cặp kính che mắt chứ không mang theo dù. Máy bay chạy trên sân khoảng 250m thì bắt đầu lên cao khoảng 100m, lượn về phía nam, sau đó hạ thấp độ cao. Anh Việt có ý định cho bay theo dòng sông Gâm về sân bay nhưng vì máy bay xuống quá thấp, cánh bên trái chạm mặt nước nên đâm xuống sông. Hôm sau, anh em cùng bà con lội ra sông, tháo từng bộ phận, đem về cất giấu”.

Vậy, ngày 14/9/1949 là một mốc lịch sử quan trọng của Không quân nhân dân Việt Nam – lần đầu tiên, chiếc máy bay mang cờ đỏ sao vàng bay trên bầu trời Tổ quốc.

Nghiên cứu, huấn luyện

Những ngày đầu, cán bộ Ban nghiên cứu không quân đã tự xây dựng doanh trại, lớp học, kho, xưởng. Xưởng cơ khí được trang bị một số máy cắt, gọt, rèn, hàn… Ban đã tiếp nhận những “tặng phẩm” của không quân Pháp: xác chiếc máy bay vận tải Junkers 52 bị bắn rơi ở Phú Lương (5/1949) và chiếc khu trục King-Cobra P-63 (hè 1950).

Giáo viên giảng dạy là những đ/c ở Ban cùng một số nhân viên hàng không được chọn trong số hàng binh Pháp (Trần Hà - phi công Nhật từng đánh nhau ở Singapore, Nguyễn Ba - thợ máy Nhật, Malenbach - thợ máy Đức, Lubrisch – lính gấp dù và nhẩy dù Đức, Schertaner - thợ máy Ao…).

Ban nghiên cứu không quân tiến hành đào tạo được 2 khóa. Khoá 1 khai giảng vào thu đông năm 1949, đào tạo trong 4 tháng với 28 học viên hoa tiêu, bế giảng vào đầu năm 1950. Một số đ/c tốt nghiệp lớp Hoa tiêu khóa 1 lặn lội đến những nơi có xác máy bay Pháp bị bắn rơi, nhặt nhạnh các bộ phận, linh kiện, mang về làm học cụ. Khoá 2 khai giảng tháng 5/1950 và đào tạo 87 học viên cho 3 ngành: hoa tiêu, khí tượng, thợ máy. Học xong phần lí thuyết, học viên hành quân về Chiêm Hoá thực hành tháo mở máy, vận hành và cho máy bay lăn trên đường băng cỏ.

Ban còn nghiên cứu cơ cấu các loại sân bay, cách xây dựng sân bay dã chiến, đồng thời nghiên cứu phương pháp bắn máy bay địch bằng các loại súng máy, súng trường bộ binh, làm giá ghép 2 trung liên, chế tạo máy ngắm bắn mục tiêu trên không, v.v… Tháng 5/1951, theo lệnh Bộ Tổng, Ban đã cử 20 đ/c sang Trung Quốc tham gia nhận và chuyển loại pháo cao xạ 37mm phòng không. Đây là tiền thân của Sư đoàn 367 - đơn vị phòng không đầu tiên của QĐNDVN.

Suốt trong thời kì xây dựng, Bộ Tổng thường xuyên kiểm tra và cử cán bộ tác chiến xuống giúp đỡ, lên lớp. Thiếu tướng Hoàng Văn Thái thường xuyên theo dõi và nhiều lần xuống thăm. Tại Hội nghị “Tham mưu và Quân huấn toàn quân lần thứ 4”, đầu năm 1950, trong giai đoạn “Tích cực chuẩn bị chuyển sang Tổng phản công”, Tổng tham mưu trưởng đã đến dự lễ bế mạc lớp Hoa tiêu khoá 1 và trở thành người anh thân thiết của thầy, trò “nhà trường”.

Vào giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, việc phát triển các ban nghiên cứu không quân, thuỷ quân tạm thời ngưng lại, tập trung xây dựng các lực lượng mới: pháo binh, phòng không. Cơ sở vật chất của Ban, kể cả 2 chiếc máy bay, được niêm phong và bàn giao. Sau đó một số đ/c được bổ sung cho các đơn vị, một số được cử đi học hàng không ở nước ngoài. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ và Hiệp định Genéve được kí kết, quân đội ta đã cử các đ/c có kiến thức về hàng không, mà phần lớn là cán bộ, học viên của Ban nghiên cứu không quân, đi tiếp quản các sân bay và cơ sở hạ tầng của lực lượng không quân Pháp.

… Mới ngày nào cán bộ, giáo viên, học viên của Ban nghiên cứu không quân hầu hết là những thanh niên tuổi đời mới ngoài 20. Nay kẻ còn người mất, lớp còn sống “trẻ nhất” cũng đã 80. Chuyện mới đây mà đã 60 năm!

Anh tư liệu:

- Giáo viên và học viên khóa 1 bên cạnh chiếc Morane trước giờ thực tập.

Chỉ được cái láu cá

2008-05-05T07:57:00.002+07:00

Chuyện xảy ra quãng năm 1977 trên Đại học Quân sự. Vì hay đá bóng đá bánh với các thầy nên cánh học viên gần gũi và gọi thầy Giao, thầy Ngân là “anh” xưng “em”. Có một lần hắn lo lắng tâm sự với thầy Ngân về mấy môn học còn nợ, thầy đã bày mưu: “Riêng với môn Chi tiết máy, hôm nào, thầy H. sắp đi thăm người yêu ở dưới Phúc Yên thì tao sẽ báo mày lên xin thi lại. Thấy trò quyết tâm như thế, bị “vào thế” nó sẽ phải cho mày thi. Khi đó sẽ qua dễ hơn”.

Nhưng chẳng chờ đến khi thầy Ngân “phím” (nói theo giọng HN bây giờ), ngay sáng chủ nhật tuần ấy, hắn liều mạng lên Khoa rõ sớm. Sân vắng bóng người vì đa số các thầy đi tranh thủ. Từ xa thấy thầy đang buộc ba-lô vào sau poóc-ba-ga. Hắn nhanh nhẩu:

- Chào thầy ạ! Thầy… cho em thi lại môn còn nợ ạ!

- Thi lại ư? Tớ đang bận… sắp đi xa.

- Dạ, em biết, nhưng…

- Không có ai trông thi hôm nay.

- Thưa thầy, bận thì thầy cứ đi. Còn em, thầy cứ giao đề thi rồi cho em ngồi ở đây làm bài. Em đã ôn lại có thể trả bài và em sẽ chờ cho tới khi thầy về.

- Phiền quá. Ừ, thì… thôi được. Hôm nọ thầy Ngân cũng nói qua chuyện này… Đề đây. Tớ tin cậu. Cứ ngồi làm bài và chờ tớ về! Nước trong bi-đông, khát thì lấy mà uống.

Hắn “dạ” rồi giở giấy bút ra, ngồi nghiêm như một pho tượng. Thầy yên tâm lên xe, cho trôi dốc ra cổng Bảo Sơn. Thấy bóng thầy vừa khuất, hắn lẳng lặng khép cửa rồi biến. (Cũng phải nói ngày đó an ninh khá lắm, không sợ bị “đột vòm”!). Nghe nói hôm nay ngòai thị xã vui lắm, có đội Công an HN và Thể công về đá.

Chiều 4g, hắn quay lại, mở cửa phòng thầy rồi nghiêm chỉnh chép bài thi. Sáng nay, khi quay về lớp, hắn đã nhờ thằng bạn cán sự giải cả bài thi. Loáng cái đâu đã vào đấy. Đầu giờ chiều, hắn còn tạt ra thị xã xem được trận bóng.

Gần 6g mới thấy thầy dắt xe ngược dốc. Tới nơi chưa kịp lau mồ hôi, thấy chú học trò vẫn ngoan ngõan ngồi ở bàn thì khen: “Được!”. Tiện tay cầm bài thi thấy đã viết kín trang, đọc lướt thấy đủ nội dung thì thầy cầm bút cho điểm rồi kí tên vào góc:

- Thi lại nên chỉ cho điểm 3. Thôi, cậu về!

Vậy là thóat được một môn. Hắn mừng rú chạy về và thầm cảm ơn “chiêu độc” của thầy Ngân. Nhưng lại lo vì còn mấy môn nữa chưa có "cách giải", vì có phải thầy nào cũng chưa vợ như thầy H.? Thôi thì tùy cơ ứng biến…

Những kỷ niệm không quên về Bác

2008-05-01T10:04:00.005+07:00

Ghi theo hoài öùc cuûa chò Phan Thò Quyeân

Lần đầu gặp Bác

Sau ngày anh Nguyễn Văn Trỗi hy sinh[1], vào đêm 30 tết Giáp Thìn 1965, chị Quyên được tổ chức đưa ra vùng giải phóng. Cuối 1966, sau 3 tháng dự học lớp đào tạo y tá, cả lớp về ngay các “B” (bộ phận) triển khai chống trận càn Gian-xơn Xi-ty. Tại “R”, ban ngày lao vào công việc, khi thì chăm lo sức khỏe cho anh em, lúc thì lo chống càn, ban đêm chị tranh thủ học bổ túc văn hoá. Ngày 17-2-1969, chị được kết nạp Đảng. Ngày 16-5-1969, từ Phnôm-pênh chị được tổ chức cho bay ra Hà Nội cùng cô Ba Thanh Loan, các chị Tư Thảo, Mười Mẫn và Nguyễn Thị Châu…
Sáng 19-5-1969, chị Quyên và chị Châu được đ/c Lê Toàn Thư (Phó trưởng Ban Thống nhất Trung ương) đón vào Phủ Chủ tịch thăm Bác. Thật quá bất ngờ! Đ/c Vũ Kỳ, thư ký riêng của Bác, ra đón và dặn: “Hôm nay là sinh nhật Bác. Nghe tin hai cháu mới ra, Bác cho đón vào thăm. Khi gặp Bác, hai đứa không được khóc. Các cháu khóc nhiều sợ Bác sẽ xúc động, không có lợi cho sức khỏe”. Hai chị được đưa xuống ngôi nhà nhỏ chờ Bác. Trong phòng khách có đặt một lọ hoa lay-ơn đỏ. Từ xa, thấy một cụ già, râu tóc bạc phơ như ông tiên, lững thững vòng qua ao cá đi lại. Định chạy ra đón nhưng chú Kỳ ngăn lại. Chờ Bác đến thật gần, hai chị mừng tủi chạy ra ôm lấy Bác. Ôi, Bác gần gũi, thân thương làm sao!
Ngồi bên Người, hai chị như những đứa con đi xa nay mới trở về. Bác ân cần thăm hỏi chuyến đi, rồi sức khỏe có hợp với khí hậu ngoài Bắc, ăn ngủ có tốt. Bác hỏi cả tình hình trong “R” anh em có đủ cơm ăn, áo mặc, cả sức khỏe của ba mẹ và việc học hành. Bên Bác, chị Quyên thật hạnh phúc nhưng chợt nhớ ngay tới anh Trỗi và chị từng mơ ước có ngày được ra Hà Nội thăm Bác. Vậy mà lần này gặp Bác lại không có anh… Cả buổi Bác không hề nhắc đến anh, sợ chị buồn.

Trò chuyện một lúc Bác bảo: “Đã đến bữa trưa, hai cháu ở lại ăn cơm với Bác”. Nói rồi Bác, cháu cùng đ/c Vũ Kỳ sang phòng ăn. Trong phòng kê một chiếc bàn dài, Bác ngồi vào đầu bàn, hai chị được ngồi kề bên, kế đó là Thủ tướng Phạm Văn Đồng và đ/c Vũ Kỳ. Mâm cơm có thịt gà luộc, có bát cà muối và rau muống luộc. Bữa ăn của Chủ tịch nước thật thanh đạm. Bác gắp thức ăn cho hai chị, vừa ăn Bác vừa nói chuyện thân mật như ông cháu đi xa lâu ngày mới gặp. Bác dặn: “Ra đến miền Bắc, các cháu phải ăn uống, bồi dưỡng sức khỏe. Nhất là cháu Châu từng chịu tù đày nên sức khỏe quá yếu, phải chữa bệnh cho khỏi. Các cháu còn phải học để sau này trở về phục vụ đồng bào miền Nam. Không có kiến thức thì không thể làm tốt công tác cách mạng”. Cơm xong, Bác cho mang dưa hấu Nghệ An ra ăn tráng miệng. Trước khi ra về, Bác ra phòng khách rút cho mỗi chị một bông lay-ơn đỏ về làm quà. Bông lay-ơn được chị Quyên mang về ép khô và kẹp trong cuốn sổ làm kỷ niệm. Cách đây hơn chục năm, chị mang bông lay-ơn đó tặng lại Bảo tàng Hồ Chí Minh.
Sau đó, chị còn được đến thăm Bác hai lần nữa. Lần cuối vào đầu tháng 7-1969, trước ngày tham gia đoàn đại biểu thanh niên Việt Nam sang thăm Cuba. Trước khi ra về, Bác hỏi: “Cháu Quyên học lớp mấy rồi?”, khi biết chị mới học xong lớp 5, Bác đã khuyên: “Cháu phải cố gắng học hết chương trình phổ thông, sau đó còn học lên đại học”. Lần đó thấy Bác yếu lắm. Không ngờ đây là lần cuối được gặp Bác! Khi chị cùng đoàn vừa từ Cuba về tới Liên-xô thì được tin Bác mất…

Làm theo lời Bác dặn

Bác đã đi xa nhưng lời Bác dạy đã theo chị suốt cả cuộc đời. Năm sau, chị xin đi học tại trường Phổ thông Lao động Trung ương. Ngày ấy, trường sơ tán ở Từ Hồ, Bần Yên Nhân, Hưng Yên. Những năm tháng chiến tranh, dù khó khăn đến mấy, Đảng và Nhà nước vẫn hết sức quan tâm đến việc bồi dưỡng văn hoá cho cán bộ. Học viên những năm đó đến cả ngàn người là cán bộ, chiến sỹ của hai miền. Phải sơ tán về nông thôn, cuộc sống vật chất thiếu thốn, rồi do bỏ học đã lâu nên học rất vất, nhưng chị vẫn lao vào học. Ngày lên lớp nghe giảng, tối cặm cụi bên ngọn đèn dầu làm bài tập. Sau 3 năm, chị đã học xong chương trình bổ túc.
Ở ngoài này, dù đi đâu xa, ngày nghỉ chị vẫn về nhà cô chú Lê Toàn Thư ở Phan Đình Phùng và coi đó như gia đình thứ hai của mình. Cuối năm 1973, chị đăng ký vào lớp dự bị Đại học Bách khoa Hà Nội. Cũng năm đó, cô chú đứng ra tổ chức đám cưới cho chị và anh Tư Dũng (một cán bộ Cơ yếu của Trung ương Cục ra học). Năm 1974, chị vào học ngành Kinh tế điện. Sau ngày miền Nam giải phóng đến tháng 9-1976, chị mới trở về thành phố. Do Bách khoa không có ngành Kinh tế điện, chị chuyển sang học Kế hoạch hoá tại trường Kinh tế. Vất vả làm lại từ đầu. Do học hết chương trình văn hoá chỉ trong 3 năm, kiến thức bị hổng nhiều; hơn nữa học chung với sinh viên trẻ, họ nhận thức rất nhanh, bù lại chị phải học ngày học đêm. Mới giải phóng vì quá bận rộn, nhiều cán bộ lớn tuổi theo học đại học phải bỏ dở để lao vào công tác. Điều này cũng ảnh hưởng không ít đến quyết tâm của chị. Những lúc đó, chị lại nhớ tới lời Bác: Không được ngại khó, phải kiên trì học tập. Để tránh ảnh hưởng tới học tập, anh chị “kế hoạch” mãi đến năm thứ tư, chị mới có bầu. Tuy mệt mỏi chị vẫn không bỏ học buổi nào. Thậm chí sáng thứ bảy trước ngày vào viện, chị vẫn đến lớp. Năm 1980 tốt nghiệp, chị về công tác tại Cty Du lịch thành phố.

Vĩ thanh

Sau 35 năm công tác, trở về với đời thường chị sống rất thanh thản, vẫn tham gia hoạt động ở địa phương và luôn là điểm tựa cho gia đình, cho anh Tư Dũng và các cháu phấn đấu vươn lên. Cháu Việt giờ đã là một sĩ quan Cảnh sát, còn cháu Nga đang học đại học. Năm nào cứ đến ngày giỗ anh Trỗi thì anh chị đều có lời mời cánh thiếu sinh quân Nguyễn Văn Trỗi (1965-1970) chúng tôi. Còn chúng tôi coi chị là học sinh danh dự của nhà trường.
Chị thường tâm sự: “Điều tâm đắc nhất của tôi là từ một công nhân Hãng bông Bạch Tuyết có trình độ văn hoá thấp, nhờ có cách mạng mà được gặp Bác ba lần. Được Nhà nước cho ăn học cộng với sự phấn đấu của bản thân, tôi đã trở thành cử nhân kinh tế, một cán bộ của Đảng. Trong suốt quá trình tham gia cách mạng, mỗi khi gặp khó khăn, lại nhớ tới lời Bác dặn…”.

Ảnh tư liệu: Trong ngày cưới ở Hà Nội, 29-4-1973.

- Anh Tư Dũng và chị Quyên (đứng giữa) cùng vợ chồng ông bà Lê Tòan Thư và gia đình.

- Vợ chồng chị Quyên cùng chú Sáu Dân tại đám cưới.

[1] Ngày 15-10-1964 tại trường bắn Chí Hòa, Sài Gòn.

CHUYỆN MỘT NGƯỜI MẸ ĐI TÌM CON

2008-04-30T18:02:00.002+07:00

Xin kính tặng cô giáo Như Mai và các bà mẹ Việt Nam thân yêu nhân 30/4/2008!

Cô giáo Như Mai^{^[1]} có cậu con trai Trần Minh Đức, hy sinh ở mặt trận Tây Nam Huế. Trên giấy báo tử ghi ngày 15-4-1972. Hai chục năm sau, vào dịp sau Tết, quãng 22 tháng giêng, bà đi Chùa Hương cầu Trời khấn Phật. Trở về nhà, một đêm trong mơ bà thấy có một chú bộ đội lẳng lặng vào phòng khách, ngồi co cả hai chân lên ghế. Trong tay chú nắm một cây búa tày hai đầu. Chưa kịp hỏi thì chú đứng dậy, nói: “Con gửi bạn Ninh giữ cái búa, nhà ở Lò Sũ…”. Khi thấy anh vội đi, bà hỏi: “Thế bạn con ở nhà số mấy?” nhưng chỉ nghe văng vẳng nói với lại “đâu như 25 hay 52”.

Ngay hôm sau, bà tìm về Lò Sũ. Đến đầu ngõ, bà được lũ trẻ dẫn đến nhà chú Ninh, một anh bạn trắng trẻo, đẹp trai. Nghe giới thiệu là mẹ của liệt sĩ Đức, Ninh mách bà tìm gặp một đồng đội khác gần gụi hơn, đó là Tiến “trắng”. Gặp Tiến, anh khuyên bà nên đăng báo QĐND, báo Hà Nội Mới tìm đồng đội của Đức. Thật là hay, chỉ mấy ngày sau, khi đang ngồi bán nước chè ở đầu ngõ, bà thấy có anh thương binh, cánh tay phải không còn, vào hỏi thăm:

- Cháu là Lộc, nhà tận Đông Anh. Đọc báo thấy gia đình tìm đồng đội của Đức nên hôm nay cháu qua thăm. Cô là…

Qua vài câu xã giao, Lộc lấy ngay giấy, bút vẽ lại sơ đồ nơi chôn cất Đức. Đây là cao điểm 372, phía dưới chân là Khe Tử (vì chiến đấu ác liệt, lính ta hy sinh nhiều mà anh em đặt cho cái tên ghê rợn này!), bên tả ngạn Khe Tử là Suối Hoa. Lộc không quên giới thiệu cho bà một đồng đội khác - Cát Tường. Cát Tường nghe tin tìm đến và sẵn sàng đi cùng bà vào Huế. Trước khi đi, Tường xin phép thắp ba nén nhang trên bàn thờ. Thấy tàn nhang cuốn, Tường lẩm bẩm: “Đức đồng ý rồi. Vậy là lần này cô cháu ta sẽ tìm được nó.”

Bấy giờ là năm 1993. Bà Mai cùng em trai Đức và Cát Tường mua vé tầu hoả vào Huế. Nhờ có giấy giới thiệu mà Bộ chỉ huy quân sự thành phố cử một thiếu tá và một chiếc com-mang-ca đưa bà đi. Rời Huế được vài cây là đường bắt đầu xấu, xe lắc kinh khủng, nhằm hướng tây lên A Lưới. Vùng này chủ yếu là bà con dân tộc. Vào Uỷ ban xã gặp Chủ tịch Nguyễn Văn Cao, được anh cử ngay một tiểu đội du kích đưa bà đi tìm. Sớm hôm sau, cả đoàn lên đường. Dựa vào chỉ dẫn, anh em chia làm hai, ba tốp đào bới. Mất mấy ngày trời, đào cả một khu rộng mà vẫn chưa tìm thấy. Đã 20 năm trôi qua, cùng với sự tàn phá của con người làm cảnh vật thay đổi, mốc chuẩn không còn. Sớm nào chiều nào bà cũng thắp hương cầu khấn. Vậy mà vẫn không tìm ra. Trên sơ đồ của Lộc có ghi địa danh Suối Hoa, nhưng trên bản đồ địa lý của tỉnh Thừa Thiên – Huế thì không thấy. Hỏi địa danh này, bà con dân tộc ai cũng lắc đầu(!). Nghĩ mãi, Cát Tường mới nhớ lại: ở khu vực này, cứ đến mùa mưa là hoa rừng nở rộ, sáng cả một vùng; vì vậy anh em bộ đội đã đặt cho nó cái tên thi vị “Suối Hoa”! Không chịu đầu hàng, Cát Tường yêu cầu anh em du kích quay trở lại vị trí xuất phát rồi dẫn đi đúng theo con đường năm xưa bộ đội vẫn tải gạo, tải đạn. Toạ độ được xác định lại, anh em lại đào bới… Cho đến một lần, họ đào đúng nơi một liệt sĩ yên nghỉ. Mở hết lần tăng bạt liệm liệt sĩ, ở nơi túi áo trên ngực anh có một chiếc búa tày hai đầu. Bà Mai run bắn người nhưng còn ngờ ngợ! Khi giở chiếc khóa thắt lưng thì thấy phía sau có khắc hai chữ “Trần Đức”. Con trai bà đây rồi! Bà lặng người đi, nước mắt trào ra…

Bà kể lại: “Trong dòng họ, Đức là cháu đích tôn, trong gia đình cháu là đứa con hiếu thảo. Những năm 60, nhà tôi đông con, sáng sáng Đức cắp sách đến trường, chiều về lại xách ấm nước vối ra ga, nhảy tàu đi bán, phụ tiền nuôi các em. Đức rất khéo tay, không được học nghề nhưng có thể làm được nhiều việc của thợ nguội. Chả thế mà luôn giữ bên mình cái búa tày đầu. Cũng chính nhờ sự khéo léo, thông minh này mà tôi tìm được con. Tôi còn nhớ khi chia tay lên đường, Đức ôm lấy bố nó hôn lên má. Nhìn sang thấy mẹ đang cầm khăn tay lau nước mắt, cháu vội quàng tay lấy tôi, động viên: “Mẹ đừng buồn! Con đi rồi con lại về.”

Hôm đó, chuyến tầu quân sự chở lính sư đoàn ông Chu Phương Đới từ Đông Anh qua ga Hàng Cỏ để đi tiếp vào Nam. Tầu chạy qua các chắn tầu thấy anh em đập tay rầm rầm vào cửa sổ để tạm biệt. Sớm hôm sau, khi các bà đi chợ thấy đầy thư của lính vứt dọc đường tầu. Thương lắm! Cũng có cháu vì nhớ nhà, không làm chủ được mình đã nhảy xuống tầu, trốn về nhà. Minh Đức khi đó là A trưởng đã gương mẫu ở lại và động viên anh em giữ nghiêm kỷ luật.

Ngày cháu hy sinh mới hơn 21 tuổi. Trong những kỷ vật Đức để lại có nhiều bài thơ. Cháu có khiếu thơ văn từ nhỏ. Nếu còn sống chắc Đức cũng sẽ viết nhiều về lính. Tôi muốn tặng những bài thơ này cho Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Giá mà…”.

Có một chi tiết cảm động được sự đồng ý của mẹ nay mới tiết lộ: Biết những ngày đi tìm con sẽ đầy vất vả, ở rừng thì làm gì có nước để tắm giặt, mẹ đã chuẩn bị bảy cái quần lót và tự tay khâu vào đó những cái túi con. Số tiền mang theo được chia đều và nhét vào túi. Mỗi ngày mẹ vứt đi một chiếc… Khi vứt gần hết số quần lót mang theo, bà tìm thấy con trai. Ôi, bà mẹ Việt Nam thông minh, vĩ đại làm sao!

Hà Nội, tháng 8-2005

[1] Bà Như Mai - 75 Vân Hồ 3, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội. ĐT: 9740751

THẦY DẠY TÔI VIẾT BÁO

2008-04-28T15:56:00.003+07:00

Cách đây bốn chục năm, khi là học sinh Trường Trỗi, tôi không có vinh dự được học tiết nào của thầy. Và, bốn chục năm sau tôi lại được thầy dạy cho rất nhiều điều. Kể ra cuộc đời cũng là cái duyên cái số cho thầy trò gặp nhau.

… Năm 1992, tôi vào sống ở Tp.HCM. Vốn là lính, thích đọc báo nên mỗi lần tạt qua Cơ quan đại diện Báo Quân đội Nhân dân (đóng trên đường Lý Tự Trọng), tôi có thói quen ngồi cả buổi giở kẹp báo lưu, đọc say sưa. Trưởng Cơ quan đại diện lúc bấy giờ là Đại tá Phạm Đình Trọng. Rảnh rỗi thầy trò lai rai ở quán bia bụi, hỏi ra mới hay sau ngày rời trường năm 1970, thầy xung phong sang Lào chiến đấu. Vốn là giáo viên văn, thầy làm cộng tác viên, sau đó trở về miền Nam được phân về Báo.

Qua những lần tiếp xúc với thầy, tôi nhận được những hiểu biết sơ đẳng về nghề báo. Nhiều người thường nghĩ “nhà văn nói láo, nhà báo nói thêm”, nhưng thực ra để có một bài viết đi vào lòng người phải xuất phát từ chính cái tâm của mình. Bài viết sẽ trở nên không có hồn khi mất đi tính chân thực… Biết tôi thích viết lách, thầy động viên: “Em viết được, hãy mạnh dạn lên! Viết rồi anh sửa”.

Năm 2001 sau kỷ niệm 35 năm thành lập Trường Trỗi, có nhiều ý kiến đề nghị phải xuất bản cho được một cuốn sách ghi lại những kỷ niệm về mái trường thân yêu. Cả bọn ngơ ngác vì đã bao giờ làm sách. Trong lúc đang ngơ ngơ như bò đội nón thì thầy có mặt: “Hãy làm đi, khó đâu vượt đó!”. Thế là anh em Trỗi phía Nam nào Chí Thọ, Chí Quang, nào Nam Điện… đã phát động, thu gom bài vở, biên tập rồi chuyển cho thầy sửa lần cuối. Mỗi lần cầm tập bản thảo thầy đã sửa, tôi như sáng ra nhiều điều, từ cách hành văn, câu cú cho đến kết cấu một bài viết, thậm chí cả việc đặt tên cho bài… Khi sách lên khuôn thì bản thân như vừa tốt nghiệp một lớp bổ túc về viết văn.

Rồi Sinh ra trong khói lửa đến tay bạn đọc. Quyển đầu tay dày gần 400 trang, tuy còn có lỗi nhưng thầy trò khắp từ Nam chí Bắc đều khen ngợi, hài lòng. Vậy là thầy trò tôi đã làm được một việc có ích. Cũng từ sau đó tôi thử viết những bài báo đầu tiên. Mỗi lần đưa bài thầy sửa trước khi gửi, tôi nghiệm ra một điều: Báo chí không được lê thê, chỉ được phép đủ ý, đủ chữ và dễ hiểu. Dần dà tôi cũng được coi là cộng tác viên và có những bài viết được đăng trên Quân đội Nhân dân cuối tuần. Cũng từ đó trên bàn viết của tôi không bao giờ thiếu cuốn Tự điển Tiếng Việt. (Âu cũng là học!).

Năm 2005 kỷ niệm 40 năm Trường Thiếu sinh quân Nguyễn Văn Trỗi, chúng tôi phát động toàn trường viết bài cho Sinh ra trong khói lửa (tập II). Với tinh thần Trường Trỗi đến đầu tháng 9 năm ấy, cuốn sách đã ra mắt bạn đọc. Sách dày trên 1.000 trang với hàng trăm bài thơ, bài văn và nhiều tư liệu sinh động. Nhận được sách, nhiều bạn đọc đã nhắn về: “Tôi đọc suốt đêm, ông ạ. Sách thời nay không thiếu nhưng sách hấp dẫn bạn đọc như Sinh ra trong khói lửa không phải là nhiều! Có lẽ nhờ lối viết chân thành, mộc mạc mà các bạn đã làm được những điều mà người khác không làm được!”.

Tháng 10 năm ấy, tôi được thay mặt nhà trường mang cuốn sách đến tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Tôi vinh dự báo cáo với ông:

- Thưa bác, Sinh ra trong khói lửa được thầy trò chúng cháu “tự biên, tự diễn” từ A đến Z. Chúng cháu làm từ khâu tổ chức, biên tập đến dàn trang, thiết kế bìa và cả khâu in ấn. Trong tập II, chúng cháu sưu tầm được những lá thư cuối cùng của 29 liệt sĩ từ chiến trường gửi về… Còn ngoài bìa sách trên phần nền là những gương mặt trẻ trung, thơ dại của các thiếu sinh quân Nguyễn Văn Trỗi nổi bật lên hình ảnh liệt sĩ Lê Minh Tân - con trai Đại tá Lê Bưởi, lính của bác ở Bộ Tổng tham mưu… (Tôi chỉ vào người chiến sĩ đang đưa tay lên vành mũ, chào rất chuẩn theo điều lệnh). Thưa bác, Lê Minh Tân vào chiến trường B3 nhưng kiên quyết không viết thư về nhà vì đã tự hứa trong lòng: “Vào Đảng mới viết thư về nhà!”. Tròn một năm sau, ngày 26/3/1974, anh được kết nạp vào Đảng và viết lá thư đầu tiên về nhà. Nhưng không ai nghĩ đó lại là lá thư cuối cùng. Đúng sáu ngày sau, người đảng viên trẻ Lê Minh Tân đã anh dũng hy sinh.

Nghe đến đây tôi thấy ông lặng người đi, đôi mắt khẽ nhắm lại. Chờ cho sự xúc động dịu đi, Đại tướng chậm rãi nói với chúng tôi:

- Để lại sách cho đời là một việc làm rất ý nghĩa. Cuốn sách đã ghi lại những kỷ niệm không thể nào quên trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ của Trường Nguyễn Văn Trỗi, nơi góp phần đào tạo ra gần một nghìn cán bộ, sĩ quan cho quân đội. Và bốn chục năm sau, các cháu vẫn nhớ đến những thầy, những bạn đã anh dũng hy sinh cho Tổ quốc. Thật là đáng quý!

Lời ngợi khen ấy thực sự là một phần thưởng cao quý của Đại tướng dành cho thầy trò Trường Nguyễn Văn Trỗi, trong đó có sự đóng góp không nhỏ của thầy giáo Phạm Đình Trọng.

Sài Gòn, tháng 11-2006

(Khi chuẩn bị xuất bản tác phẩm “Nghề báo-Nợ đời-Tình người”, ấn phẩm của Đại diện phía Nam Báo Quân đội Nhân dân, thầy có mời tôi viết một bài. Khi viết xong bài này gửi thầy thì bị lắc đầu: “Không được, em ạ! Nói về anh nhiều quá!”. Tôi lặng lẽ cất đi, nay mới post cho anh em cùng đọc).

NỖI ĐAU và HỆ LỤY của CHIẾN TRANH

2008-04-25T22:42:00.001+07:00

Đào Duy

Chiến tranh đã lùi xa nhưng những hệ lụy của nó thì vẫn cứ dai dẳng đeo bám theo mỗi phận người. Tôi vẫn nhớ trước chiến tranh khi còn bé, tôi đã đọc cuốn chuyện mà chị tôi mượn được từ một người bạn, cuốn tiểu thuyết “trước giờ nổ súng” của Phù Thăng không biết trí nhớ non nớt của tôi hồi đó có chính xác không. Cuốn chuyện cảm động về chiến tranh về những người lính. Phần cuối cuốn tiểu thuyết ông lý giải về chiến tranh chỉ một đôi dòng thế là bỗng chốc một tác phẩm văn học rất hay của ông gặp tai họa. Âm thầm lặng lẽ xách ba lô quay trở về nơi mà mấy chục năm trước ông đã chia tay vợ con chia tay người thân đi kháng chiến và cầm bút, cũng từ khi đó cho tới lúc giã từ cõi đời chả ai còn đoái hoài, chả ai còn biết tới ông nữa. Ai đã đọc câu truyện “hạt thóc” trong “Chân dung và đối thoại” của Trần đăng Khoa không thể không cầm được nước mắt về nhà văn chiến sỹ tài năng này, một hệ lụy xót xa.
Gia đình bố mẹ vợ tôi trước năm 1980 ở thị xã Hải Dương. Thị xã Hải Dương là một thị xã đẹp và nên thơ. Thị xã có những khu phố cổ, những con đường nhỏ với những hàng bàng xanh ngắt, giữa trưa hè ta có thể đi tản bộ mà không cần phải đội nón mũ. Tôi chưa thấy một thị xã nào phía bắc lại có nhiều sông hồ như thị xã Hải Dương, sông ngòi len lỏi vào giữa phố thị. Mẹ vợ tôi cùng bác và các cô đều sinh ra và lớn lên ở đây. Lịch sử của thành phố này từ đầu thế kỷ cho tới nay mẹ vợ tôi có thể kể tường tận. Ông ngoại vợ thời Pháp mở một xưởng lớn chuyên về sơn mài và làm đồ thờ cúng sơn son thếp vàng cung cấp cho hầu hết các địa phương xứ Đông. Chị cả mẹ vợ một thời là hoa hậu của Hải Dương, sau này Bác lấy chồng, bác trai làm thầu khoán gia đình giàu có. Bố vợ tôi tốt nghiệp Thăng Long, khi còn đèn sách ông trọ học cùng Tô Ngọc Vân trong một căn gác nhỏ nơi ngõ chợ Khâm Thiên và được ông này truyền nghề vẽ cho và với nghề tay trái này mấy chục năm sau gia đình vợ tôi sống nhờ vào nó. Thời Pháp bố vợ tôi làm nhiều nghề có thời gian phụ trách kiểm bài cho tờ Phong hóa, tiếng Tây của ông làu làu như tiếng ta. Năm 1952- 1954 ông là quản lý của khách sạn Palace trên Đà Lạt. Khi hiệp định Giơnevơ ký kết trước tình hình thời cuộc biến đổi ông chủ khách sạn Palace vì quý bố vợ tôi ông ấy khuyên bố vợ tôi nên đưa gia đình vào Đà Lạt và cùng với gia đình ông qua Pháp. Ông đã đặt mua vé máy bay khứ hồi cho cả nhà. Nhưng khi bố vợ tôi trở lại miền Bắc ông bà nội của vợ tôi nhất quyết không chịu đi vì tiếc của thế là gia đình vợ tôi đành theo ông bà ở lại.
Năm 1954 gia đình li tán phần lớn họ tộc bên vợ tôi lên tàu vào nam, vì gia đình có người chú phụ trách cơ quan di cư Bắc kỳ. Chỉ có riêng gia đình vợ tôi ở lại và cũng từ đó hệ lụy của chiến tranh, phân ly và chủ nghĩa lý lịch ám ảnh đeo bám gia đình vợ tôi cho đến cả hàng chục năm sau giải phóng.
Tôi có người em vợ, em vợ tôi tên là Hương. Năm 1978 Hương thi hết lớp 10 trong khi chờ kết quả thi đại học vì có ngoại hình và giọng đọc tốt nên được sở thông tin văn hóa Hải Dương trưng dụng đi Côn Sơn - Chí linh thuyết minh giới thiệu cho du khách về khu du lịch, lịch sử nổi tiếng này trong ba tháng hè. Thời cấp ba Hương có một người bạn trai rất thân, bạn trai Hương tên Chinh. Nhà Chinh ở ngoại ô thị xã, Chinh cao lớn trắng trẻo nhưng hiền và nhút nhát. Vợ tôi hồi đó đang học đại học ở Hà Nội khi về nhà biết chuyện thường “ngăn cấm”. Chinh rất ngại “đụng độ” với vợ tôi.
Một buổi chiều tháng tám vừa thuyết minh trở về nhà nghỉ Hương nghe mọi người báo có khách, chẳng biết ai. Khi xuống dưới chân đồi thì ra là Chinh, Chinh đang ngồi dựa lưng vào gốc cây thông già nét mặt buồn buồn. Thật bất ngờ về chuyến đi thăm không báo trước này của Chinh. Hai đứa dắt tay nhau lang thang trên những triền đồi giữa bạt ngàn của hoa Mua, hoa Sim tím và tràn ngập trong không gian mùi nhựa thông hăng hắc.
- Sao Chinh không nói gì? Lên thăm Hương có việc gì quan trọng không?
- Chinh đến để chào Hương, ngày mai Chinh nhập ngũ.
- Sao lại nhập ngũ? Hương ngỡ ngàng - Thế Chinh không chờ kết quả thi đại học?
- Chinh đi, hết nghĩa vụ rồi về, việc học hành đành dừng lại. Chinh đi nghĩa vụ thay cho suất người anh, vì thấy thương anh chị, hai vợ chồng trẻ với đứa con gái nhỏ để anh đi, vợ con ở nhà vò võ không đành. Mình độc thân đi phải lẽ hơn.
- Tối nay Chinh ở lại đây chứ?
- Không, Chinh phải về sáng mai giao quân rồi.
Chiều xuống miền sơn cước thật nhanh, khói chiều và sương đã bảng lảng nơi cuối đồi. Tiễn Chinh ra tận đường cái hai đứa cầm tay nhau thật lâu, bốn mắt nhìn nhau im lặng.
- Thôi Chinh về đi.
Cho đến bây giờ Hương vẫn không quên được đôi mắt ấy, đôi mắt của Chinh nhìn Hương như báo hiệu một điều gì đó bất an ở phía chân trời nào đó xa kia, nó mơ hồ như ảo ảnh Hương chỉ lờ mờ linh cảm thế thôi … rồi bóng Chinh khuất dần nơi cuối dốc.
Đêm ấy Hương không ngủ Hương viết một bài thơ về Chinh vào cuốn sổ lưu bút mà bạn bè tặng khi năm học cuối cùng phổ thông kết thúc. Những ám ảnh buồn bã bao trùm lên toàn bộ bài thơ Hương viết:

Tôi đến Côn Sơn một buổi chiều
Dừng chân chốn cũ gọi người yêu
Hoa sim nở tím màu thương nhớ
Nhạc rừng thông réo rắt than kêu

Đây chốn năm xưa khắc hình anh
Với bao kỷ niệm sáng lung linh
Anh dìu tôi qua đồi sim nở
Hái tặng tôi hoa tím chung tình

Tôi nhớ một buổi sáng anh đi
Anh nói một mai sẽ lại về
Dâng trọn riêng em tình sim tím
Em là của anh vị hôn thê

Nay vẫn mùa sim tím thủy chung
Vẫn cảnh năm xưa gọi ái tình
Nhưng anh đi mãi không trở lại
Để em buồn tan nát con tim!

Côn Sơn hôm nay cảnh u sầu
Suối tuôn dòng lệ chảy về đâu
Hoa sim tím ngắt buồn xót tủi
Còn ai mà hái để trao nhau

Côn Sơn năm xưa hát tình ca
Ca đôi duyên lứa mộng vô bờ
Hôm nay Côn Sơn buồn lạnh lẽo
Khóc cho tình ai sớm biệt ly

Tôi bước lang thang dạo một mình
Giữa đồi hoang vắng khuất người thương
Âm thầm tôi nghe lòng chết lặng
Sim tím tình sầu rụng vấn vương!

Côn Sơn ơi có nhớ lời thề
Của người con gái ấy năm xưa
Nguyện suốt đời giữ tình sim tím
Để yêu người giờ đã khuất xa.
Tháng 8/1978
Hương có đâu ngờ bài thơ của Hương như vận vào số phận của Chinh, lần lên Côn Sơn thăm Hương là lần cuối cùng hình ảnh của Chinh bằng xương, bằng thịt khắc ghi trong trái tim, trong trí não của Hương cho tới mãi hôm nay.
Huấn luyện ba tháng, vội vã theo đơn vị vào biên giới tây nam - Hà tiên bổ sung quân. Vợ tôi sau này kể lại có lần gặp Chinh ở bến xe, Chinh chạy tới chào vẫn ánh mắt buồn buồn như từ biệt, như trách móc “ Chào chị ở lại, em đi” mà mãi sau này nghe Hương kể về ánh mắt lạ lùng của Chinh vợ tôi mới “ân hận” nhận ra điều đó.
Sáu tháng sau Chinh hy sinh. Chinh bị thương do pháo kích của giặc, được cứu thương chuyển về phía sau trên đường đi lại vướng mìn. Những phút giây cuối cùng của Chinh được người cháu họ kể . Trước khi hy sinh trong ba lô của Chinh chỉ có một bộ quân phục lá thư và tấm hình của Hương thấm đẫm máu. Hôm truy điệu Chinh, Hương xin gia đình được giữ lại bộ quân phục của Chinh trước lúc hy sinh làm kỷ niệm. Bộ quân phục với những vệt máu đã khô xám lại bao năm qua nằm trang trọng trong vali của Hương, theo Hương đi khắp nơi, từ bắc vào nam, ám ảnh, giắn vặt Hương trong đời sống, trong giấc ngủ trong tiềm thức Hương bị chứng mất ngủ cũng từ dạo đó. Bộ quân phục nằm trong va ly của Hương duy nhất trong nhà chỉ có vợ tôi được Hương cho biết. Năm 1987 Hương lấy chồng, trước khi cưới, Hương lên chùa làm lễ cầu siêu và gửi những kỷ vật đó lại cho Chinh.
Từ ngày ấy Hương thanh thản hơn, nhưng lâu lâu trong hạnh phúc hiện hữu cùng chồng con vẫn có những giấc mơ về Chinh chợt ập về trong giấc ngủ chập chờn… Chiến tranh, nỗi đau, ly tán và những hệ lụy của nó vẫn còn đó, nó kéo dài từ thế hệ cha anh đến thế hệ chúng tôi và hiển hiện đây thế hệ của những người em tôi nữa. Trong cuốn sổ lưu bút của Hương chỉ có hai bài thơ. Hai bài viết cách nhau sáu tháng bài thứ nhất Hương viết khi Chinh tới Côn Sơn để tạm biệt Hương đi bộ đội. Bài thứ hai Hương viết khi nhận được tin Chinh hy sinh. Tôi chép ra đây bài thơ thứ hai nữa của Hương để bạn đọc chia sẻ, bài thơ buồn:
...Bỗng một hôm bất ngờ tin đưa đến
Anh đã hy sinh vĩnh biệt em rồi!
Đất dưới chân em quay cuồng đổi biến
Mắt lệ nhòa vị cay xót trên môi...

Em biết từ nay đâu còn gặp lại
Để đón anh trên một chuyến tàu xa
Con thuyền tình vẫn cắm sào đứng đợi
Giữa mênh mông sông nước ,đứng bơ vơ.

Bên tấm hình anh em ngồi cúi mặt
Để nhớ về những năm tháng xa xưa.
Anh vẫn nhìn em nụ cười rất đẹp
Mà sao anh không nói lặng như tờ.

Hai đứa chúng mình duyên trời đã định
Đứa mất đi, đứa còn lại u buồn.
Anh bên ấy yên cõi đời tĩnh mịch.
Em bên này bao gầm dữ đau thương.

Em sẽ đến nơi anh yên giấc ngủ
Quì bên anh đặt hoa huệ trắng trong
Qua hương khói có lời em nhắn gửi
Tới hồn anh, em nguyện sống chung tình.

Và đời em quãng đời này còn lại
Mảnh khăn tang em chít mái tóc thề
Trong tim em khắc tên anh mãi mãi
Hẹngặp hồn anh ,kiếp sống bên kia!
Tháng 2/1979
(Đăng lại từ Bạn Trỗi)

Chuyện đấu tranh vì quyền của nhà giáo

2008-04-24T17:06:00.004+07:00

Dịp đó là cuối năm 1980, học viên khóa 10 Đại học quân sự kết thúc những môn học cuối cùng, chuẩn bị làm đồ án tốt nghiệp. Lớp Vô tuyến k10 có khoảng 30 em. Nhiều đứa là con em cán bộ, dân HN. Thầy trò thân thiết, tôi hay chơi bóng đá với Đào Ngọc Thạch, Tuấn Leckow, Ngô Mê Giang…
Những năm đó, nhà trường khuyến khích ứng dụng KHKT vào các ngành trong và ngòai quân đội. Trung tá Trần Bình An (Trưởng bộ môn Xung-Số, Kỹ thuật truyền tin) chủ trì đề tài “Bảo mật thông tin áp dụng vào máy PRC-25”. Anh dùng sức ép của nhà trường lấy 5 học viên giỏi của tôi phục vụ đề tài. Tuổi tác thì bố lớn hơn (dân Chuyển tiếp Bách khoa 1967 rồi đi nghiên cứu sinh ở Hung về), kinh nghiệm dạy dỗ, kinh nghiệm cuộc đời thì bố già dơ hơn (nên bố khéo thuyết phục sếp). Vì vậy tôi mất vài trò thân thiết, trong đó có Thạch. Các em không làm đề tài của bộ môn mà phục vụ ông An.
Trước khi nhận đồ án, các em phải thi môn cuối “Xe công suất trung bình” do tôi phụ trách. Chả hiểu bố An cò cưa sếp thế nào, sáng hôm đó khi nhận thông báo: “Miễn thi môn “Xe công suất trung bình” cho 5 học viên có tên dưới đây được: Đào Ngọc Thạch, Ngô Mê Giang, Lâm Quang Đông… Đặc cách cho mỗi đồng chí nhận điểm 5”, tôi thấy bị xúc phạm ghê gớm.
Thông tin này lập tức được loang ra các khoa. Sang Khoa Cơ điện trao đổi với anh Ngân và Giang “mù” thì được trả lời: Anh em giáo viên Cơ điện phẫn nộ trước việc làm này. Qua Khoa Cơ bản hỏi cánh giáo viên Tóan, Lý, Hóa thì được trả lời: Thằng giáo viên ở trừơng chẳng có bất cứ quyền gì, trừ “quyền cho điểm”. Vậy mà nhà trường lại tước mất? Quá bậy!
Lúc đó trình độ lí luận cũng chỉ vớ vẩn, cũng chẳng thèm trao đổi với Ban chỉ huy Khoa (vì mấy bố này ngậm hột thị trước lệnh này), tôi lên thẳng ông Lê Phương Cảo, khi đó là Hiệu phó phụ trách Huấn luyện. Tôi trình bày sự việc và đuợc ông trả lời:
- Đúng, nhà trừơng có chủ trương này!
- Vâng, đó là chủ trương của nhà trường. – Tôi phản ứng – Báo cáo Thủ trưởng, ở trường này, là sĩ quan nhưng chúng tôi không khác gì 1 thằng lính. Mọi quyền đều bị tước hết, trừ “quyền cho điểm”. Nay nhà trường lại tước nốt cái quyền ấy…
- Ấy chết! Sao cậu lại nói thế?
- Thủ trưởng thử nghĩ có đúng vậy không?
- …?
- Cùng là đồng nghiệp nhưng tôi không tôn trọng anh An trước cách xử sự này. Anh không thèm bàn bạc với chúng tôi - những người chịu trách nhiệm trước mệnh lệnh giảng dạy của nhà trường, anh cậy quen biết thủ trưởng mà đi tắt, xin đặc cách cho các em không thi môn học này. Thủ trưởng thấy đó là đúng hay sai? Nếu Thủ trưởng thấy việc làm này đúng và ủng hộ anh An thì xin Thủ trưởng kí vào đây!
Tôi trình ra văn bản đã làm sẵn với nội dung: “Theo đề nghị của Trung tá Trần Bình An, nay nhà trường miễn thi cho 5 học viên có tên… Mỗi đồng chí được điểm 5 môn học này. Ký tên: Hiệu phó Đại tá Lê Phương Cảo”. Đọc xong ông Cảo lấy tay vắt mũi (1 thói quen cố hữu!) rồi nhăn trán:
- Các cậu không ủng hộ tớ gì cả! Làm thế này thì khó cho tớ quá?
- Chính nhà trường làm thế này mới là làm khó cho chúng tôi. Vậy cứ ai quen thủ trưởng là có quyền yêu cầu nhà truờng miễn thi môn học đó cho học viên? Còn tôi, tôi cương quyết không chấp hành lệnh này. Thủ trưởng kỷ luật cũng được. Tôi đề nghị: 5 học viên này phải thi môn do tôi phụ trách. Nếu không các em sẽ nhận điểm 2.
Nói rồi tôi xin phép ra về… Ngày hôm sau, bộ môn nhận được thông báo: 5 học viên phải thi môn học của tôi. Sự kiện này gây chấn động trong khối giáo viên tòan trường. Ai cũng hồ hởi.
Bộ môn tổ chức thi lại vào sáng thứ bảy. Cũng biết các em chỉ là nạn nhân nhưng làm sao được. Ngay cả khi tổ chức thi đâu phải em nào cũng được điểm 5. Riêng Đào Ngọc thạch, tôi nhớ, được 5 tuyệt đối!
Một kỷ niệm đấu tranh dân chủ ở nhà trường mà tôi gắn bó tới hai chục năm!

Một người hàng xóm Mỹ

2008-04-23T18:46:00.003+07:00

Không biết tại sao, tôi có cảm tưởng khi đi ra“ ngoài“, người Mỹ hay muốn tỏ ra mình là con Công , con Phượng (còn xung quanh là sẻ cả). Cho nên cứ mỗi khi nhìn thấy những người Mỹ này là tôi lại có ý nghĩ ,hồi trước ở VN mình họ phải chấp nhận làm con chim Chích , chim Sâu thì chắc là họ cay đắng lắm.
Nhưng có một hôm, có hai vợ chồng người Mỹ vào cửa hàng của tôi, thái độ rất khiêm tốn nhún nhường. Đôi vợ chồng ấy, tự giới thiệu họ đến từ Mỹ, đến đây học đại học và ở ngay bên cạnh. Thế là chúng tôi nhận nhau là hàng xóm.
Hồi ấy tôi còn có một cửa hàng ở cạnh một quán ăn VN. Chủ quán trước đây là nữ công nhân đội Quang Xèng, nhà ở thị xã Vĩnh Yên. Đôi vợ chồng người Mỹ này ở bên trên quán ăn. Tôi thỉnh thoảng tôi lại sang ăn cơm trưa. Vì đã ở VY đến 4 năm nên tôi được coi là „đồng hương“. Chủ quán thường dọn cho tôi cơm với cá kho gừng, rau muống luộc… Những bữa trưa như thế làm cho tôi thấy rất thoải mái.
Có một lần , đến ăn bữa trưa thi gặp anh chồng người Mỹ cũng đang ăn cơm ở đấy. Chúng tôi chào nhau như những người quen. Sau khi ăn cơm xong ,đang ngồi uống nước thì cậu ta mang bản đồ đến hỏi tôi về Leipzig. Phát hiện ra cậu ta chưa biết nhiều về LPz nên tôi chỉ mấy chỗ nên đi và nói thêm :- Ở Mỹ chỉ có đất đá mới đọ được tuổi với những vật có ở đây thôi, nên tranh thủ mà xem đi!.
Thấy cũng thân tình, tôi hỏi cậu ta đến đây học ở trường nào? Cậu trả lời ngay:_học ở đại học tổng hợp Leipzig (UNI) ,môn Hóa. Tôi quá sửng sốt :
_Tại sao lại phải đến tận đây học Hóa, học ở Mỹ không tốt hơn sao?
_ Vì „Ali Hóa học „ đã học ở đây!
Nhắc đến „Ali hóa học“, chắc một người lính bình thường nào cũng phải cảm thấy may mắn vì đã không phải làm một viên tướng ô nhục. Ông tướng này đã dùng chất đôc Hóa học với chính đồng bào của mình.
Thú thật cho đên tận bây giờ tôi cũng chưa tận mắt đọc một tài liệu nào nói về chyện này, mặc dù có nhiều người Đức xác nhận chuyện này. Cho nên lúc ây tôi đã tỏ ra rất ngạc nhiên.
Và sau đó chúng tôi nói rất nhiều về UNI. Nữ thủ tướng đầu tiên củ BRD, bà Merkel, lúc ấy còn là thủ lĩnh của đẩng đối lập CDU, đã học ở UNI Leipzig từ 1973-1978 môn Lý và bằng diplom „sehr gut“ (Ưu).Tuy nhiên tôi lại bảo cho cậu ấy biết UNI đã không nhận Anhxtanh vào làm việc. Tôi còn chỉ cho cách cậu ấy tìm ra bức thư của UNI gửi cho Anhxtanh để từ chối đơn xin việc của ông này .
Trước cửa UNI về phía nhà hát opera có một bức phù điêu miêu tả Marx cùng với các tầng lớp lao động. Tôi khuyên cậu ấy nên xem vì người ta sắp dỡ đi rồi (nay thì đã không còn ở đấy nữa). Và còn nói cho cậu ấy biết cách nhìn thấy điểm đặc biệt của bức phù điêu ấy. Sau đó chúng tôi nói sang chuyện Marx. Có lễ trong cùng 1 đơn vị thời gian cậu ấy chưa từng được nghe về Marx nhiều như thế nên khi chia tay cứ nhất định mời tôi 1 cốc bia. Tôi lịch sự từ chối lấy cớ là phải lái xe. Uống 1 cốc bia tươi 200ml, đối với 1 người nặng 70 kg như tôi, mà 5 tiếng nữa mới phải lái xe về nhà, thì đúng là hoàn toàn không vấn đề gì.
Tôi đã từ chối vì cái cách mà cậu ấy đến Leipzig để học môn Hóa cộng với những việc mà đất nước của cậu ấy đã làm, đang làm và muốn làm đã không thể đảm bảo chắc chắn với tôi rằng :cậu sinh viên Hóa rất hiền lành hôm nay, ngày mai không trở thành một „Ali hóa học?!“.

Lần "đụng độ" ở quán bia hơi Cổ Tân

2008-04-22T10:59:00.000+07:00

Năm 1980, anh giai chuyển về Vụ 1 (Bộ Đại học), cánh “giáo viên nhi nhô” trên Vĩnh Yên còn lại tôi và anh Trần Đình Ngân. Cứ mỗi thứ bảy không có giờ, trốn về HN sớm là tạt qua chơi với anh giai.

Những năm đó chưa thóat khỏi chế độ bao cấp. Cứ cuối năm về nghe bà già phổ biến tình hình năm nay còn xấu hơn năm trước mà thấy bế tắc. Cái gì cũng tem, cũng phiếu. May mà sĩ quan được hưởng 21 kí gạo/tháng nên cũng phụ được gia đình và có “của ăn của để”. Lần nào về HN, không đi mua nem chạo tai lợn rắc thính về nhà anh giai ở 19B Hàng Vôi nhậu thì cũng rủ anh giai ra bia hơi Cổ Tân uống dăm vại.

Quán bia hơi Cổ Tân chỉ cách Nhà hát Lớn vườn hoa nhỏ. Quán dựng bằng khung sắt, lợp mái tôn và tựa lưng vào hàng rào ngôi biệt thự cổ. (Đâu như nhà văn Đòan Giỏi từng sống ở đây). Mà lạ là đã cổ lại còn tân? Hồi đó, ai có người nhà bán bia hoặc có thẻ thương binh là “nhất” – miễn xếp hàng(!), còn lại muốn uống phải xếp hàng rồng rắn, chờ lấy tích-kê kèm đĩa lạc luộc hay đậu phụ. Mà cũng chỉ được 2 vại/lần. Thắng “ngớ” nhà gần đấy có dù quen biết cũng chỉ xếp hàng đủ bia uống cho cánh bạn bè.

Thời gian này, sau 1982, anh giai chuyển về Cục Liên lạc đối ngọai. Lần đó, anh Ngân và tôi về HN từ chiều thứ sáu. Trưa thứ bảy tới Cục ới anh giai. Khi xếp hàng mua được dăm vại và đã ngồi yên vị thì thấy anh giai đầu rẽ ngôi giữa, mình khoác blu-dông Nga, chân xỏ giày Cô-xư-ghin, cong đít đạp xe diamant ra. Khách quen thấy ông anh chào í ới. Ngửa cổ tu gần hết vại bia rồi “khà” một tiếng thật đã, anh lấy tay lau bọt bám trắng dính mép, cười sảng khóai: “Ở HN sướng thật! Cần là có bia uống”. Mấy con phe lượn lờ quanh, thấy bàn nào li đã cạn thì gạ gẫm: “Có bia không phải xếp hàng. Bác cần thì em phục vụ”. Nhìn theo hướng tay mụ chỉ thấy bên kia đường có mấy can nhựa chứa đầy bia. (Chắc chúng đã móc ngoặc với nhân viên nhà hàng?). Khi đã ngà ngà, để khỏi phải xếp hàng, anh em tôi bỏ quán sang vườn hoa nơi có can bia của mụ Bích. Mụ béo lấy mấy cái ghế gỗ trong làn ra, trải tờ báo cũ làm bàn ngay trên mặt cỏ rồi nhanh tay quạt con mực. Mùi mực nướng thơm lừng, quyến rũ! Đúng là “gần mực thì bia, gần đèn thì thuốc”! Bia đắt hơn có 5 hào mà tươi chẳng kém và không phải chờ. Khi nâng li mới, nghe anh giai nhắc: “Đơn vị tao vừa phổ biến: Thành phố đang lập lại trật tự hè phố. Phải cẩn thận!” thì bác Ngân đế ngay: “Sợ gì. Mình là lính!”. Con mẹ béo lùa được khách xộp, rót xong mấy vại là ngồi tranh thủ đan chiếc áo còn dở.

Đang ngồi khề khà chợt nghe mụ hốt hỏang: “Lão Tiến công an khu vực ra, em phải té. Các bác cứ ngồi, lão ngại bộ đội. Giữ hộ em can và cái làn này!”. Thấy mụ bỏ của chạy lấy người, anh giai cũng đứng dậy: “Tao là lính gần đây nên phải lánh, kẻo nó xức giấy về đơn vị”, rồi nhảy lên xe. Cậy là lính, tôi và anh Ngân vẫn ngồi lại. (Quả thật nhìn bác ngồi bên cái làn nhựa có cuộn len màu và cái áo đang đan dở chẳng khác gì chú bộ đội đi đón vợ đẻ(!) mà không dám cười). Tiến béo tới, giơ tay lên vành mũ chào và lên giọng:

- Thành phố đang lập lại trật tự hè phố. Các anh uống bia phe. Cho phép tôi tạm giữ cái can này.

- Xin lỗi ông! Chúng tôi là lính – anh Ngân vỗ ngực (nhìn ra thấy ông anh mặc đồ không quân với quân hàm đại úy) - mới từ đơn vị về, quanh năm xa HN không có bia, đuợc ngày nghỉ vì khát bia nên rủ nhau ra đây uống. Ngồi đây cho mát. Can này là chú em tôi, thuợng úy, mượn của bạn để mua bia từ cửa hàng ra. Ông không được phép giữ!

- Xin lỗi bác, can này là can của tụi phe. Mà thành phố đang dẹp bọn con phe. Là bộ đội, bác phải ủng hộ em!

(Nhìn cái can thì đúng là của dân phe, đuợc thổi nóng phồng lên, chứa được trên 10 lít). “Tùy ông, giữ thì cứ giữ. Tôi sẽ lấy lại!”, ông anh nói rồi xỏ giày, đứng lên. Chú Tiến thu thêm mấy can phe liền chở về đồn. Tiến vừa khuất, Bích béo chạy ra bù lu bù loa: “Mất cái can ấy là em mất nghiệp. Các bác giúp em lấy lại!”. Sẵn có tí men cộng với máu lính nổi lên, ông anh giật giọng: “Đuợc, tao sẽ đi!” rồi quay sang tôi “Đi với anh!”. Hai anh em cưỡi xe 67 phóng về đồn công an phường Hàng Bài, sau rạp Công nhân. Đến nơi thì “tang vật” đã được chuyển về UBND phường. Phóng xe đến nơi thì cửa UB, đối diện với Bách hóa Tổng hợp, vừa mở. Dựng xe rồi bước vào xin gặp Chủ tịch.

- Dạ… dạ… tôi là Chủ tịch, - ông ta lúng túng khi thấy có 2 vị khách mặc quân phục không hẹn mà đến. Lại thấy cái nhà ông đại úy giập gót giày đánh “bộp” và giơ tay lên vành mũ. (Có lẽ cả đời ông ta chưa bao giờ được ai chào như thế!).

- Báo cáo Chủ tịch, tôi đại úy Phan Thanh Ngân, Trung đoàn trửơng Trung đoàn 918 không quân, có việc cần bàn với Chủ tịch.

- Xin mời đại úy ngồi!

- Đây là Chứng minh thư quân nhân của tôi. (Liếc mắt nhìn thấy ghi “Trần Đình Ngân”, mà Trung đòan trưởng 918 hình như họ “Phạm Thanh”?!). Còn đây là thẻ thuơng binh. (Tên cũng như vậy và ghi “tình trạng thuơng tật: cột sống”). Chúng tôi đóng quân xa HN, chứ không hạnh phúc như các ông… (Ông anh giận giữ).

- Ấy ấy, bác nói quá. Có việc gì thế bác?

- Trưa nay, tôi và chú em thượng úy ngồi uống bia ở Cổ Tân. Thiếu úy Tiến đi qua đã tịch thu cái can mà em tôi mượn bạn nó để mua bia. (Ông anh tấn công liên tục). Nếu các ông thấy đúng là “có vấn đề” thì đề nghị cho đổ hết bia trước mặt chúng tôi và xin trả lại cái can!

- Ấy chết, Nhà nước vừa ban hành Luật Sở hữu tài sản cá nhân, không ai được xâm phạm tài sản của các bác. (Tay hắn mân mê giấy tờ của bác Ngân, chỉ lo nó đọc thì xong!)… Thôi, có gì sai sót thì rút kinh nghiệm; nhất là các bác là bộ đội, còn chúng tôi đại diện cho chính quyền cơ sở.

Nói rồi ông ta cầm 2 tay cung kính trả lại giấy tờ cho ông anh. Đứng cạnh chỉ lo ông ta lướt lại 1 lần tên tuổi trên giấy thì… toi nặng!

Chào ông, chúng tôi xách can bia ra xe trước sự ngơ ngác của nhân viên UB. Ngồi trên xe phóng dọc Tràng Tiền về Nhà hát Lớn mà lòng khấp khởi. Thật là may vì có ông anh liều! Vừa tới đầu vườn hoa đã thấy con mẹ Bích đứng chờ, mặt rạng rỡ: “Cảm ơn các bác! May quá, đồ nghề làm ăn của em không mất. Em xin biếu không các bác số bia còn lại”. Chả thèm ngồi ở Cổ Tân nữa, chúng tôi kéo nhau ra quán Nghệ sĩ của đòan Kịch nói TW, sau Nhà hát Lớn. Anh giai nghe tin phóng ra ăn mừng. Nghệ sĩ Đoàn Dũng biết anh em tôi thắng lớn cũng ra dự tiệc. Vui!

Mỗi người có ít nhất 1 cái tài, riêng anh Ngân của ta có tài ấy mới đáng sợ!

NHỚ CHU QUANG

2008-04-21T20:29:00.004+07:00

Đào Duy

Hưng Hóa - Phú Thọ đầu mùa hè 1970, chúng tôi chuẩn bị ôn thi hết lớp chín. Một buổi trưa chẳng hiểu sao không ngủ được, nằm bên cạnh tôi thằng bạn thân – Tiến Dũng, hắn cũng trằn trọc lăn qua lăn lại mắt thao láo nhìn qua cửa sổ giống tôi. Cành phượng vĩ với những chùm hoa như lửa đong đưa theo gió trước ô cửa sổ, ngoài trời nắng hoe hoe vàng và ngập tràn trong không gian là âm thanh của tiếng ve đầu hè như mời gọi thúc dục … Tôi huých đầu gối vào cái mông to sụ của Dũng: - Không ngủ à? Hắn giật thót mình quay lại -Ừ! Chẳng hiểu sao mình không thấy buồn ngủ - Bọn mình đi lang thang đi- Tôi khơi mào. Chỉ đợi có thế vì nhìn mắt hắn là tôi biết, mơ màng lắm. Hắn đồng ý ngay, đưa ngón tay lên miệng: Xuỵt! khẽ thôi không thầy Chương biết thì chết. Chúng tôi chuồn theo bức tường phía cổng phụ. Tường không cao lắm tôi thao tác ngon ơ, loáng cái tôi đã ở phía ngoài. Uỵch! tôi nghe như tiếng bao gì đó rất nặng rơi, nhìn lại phía sau thấy thằng bạn lồm cồm bò dưới đất. “Chỉ tại cái mông chết tiệt người qua hết rồi vướng mỗi cái mông đâm ra tao mới ngã”. Quả thật thằng bạn tôi “mẫu mã” cũng khá chỉ duy nhất có cặp mông hơi bị xệ nên tôi hay gọi hắn là Dũng “mộng năng”. Chúng tôi đi qua tiệm sửa xe Quý Long giữa phố vẫn thấy tay chủ quán cặm cụi tận thu, rồi ngược lên phía trên thị trấn đối diện với bách hóa tổng hợp phía bên kia đường tôi thấy sau tủ kính một thân hình béo phị trần trùng trục đang cúi đầu với cái kính lúp đeo bên mắt, chắc lại một pan khó đây! chiếc đồng hồ “Nikle vừa nghe vừa lắc” cũ rích từ thời thuộc pháp của tay khách nào chơi xỏ hay tiếc “đồ cổ” đem sửa đi để làm kỷ niệm chăng tôi nghĩ thế và tủm tỉm cười khi nhìn lên tấm biển quảng cáo với cái tên đầy ấn tượng “ Tiệm chữa đồng hồ vĩ đại”. Thị trấn vắng hoe, chúng tôi vòng trở lại, hai bên phố hình như mọi người cũng chìm trong giấc ngủ trưa, ngay cả hàng bàng và phượng vỹ bên đường cũng xõa lá xuống như mơ màng. Nhưng bỗng đâu một buổi trưa hè êm ả, thơ mộng bị phá hỏng bởi âm thanh lạc lõng của tiếng gõ chát chát, cạch cạch … của tay thợ gò cuối phố. Lạ thật chỉ có ba vị đại diện cho “giai cấp” công nhân của cái thị trấn này là còn hăm hở làm việc giữa một trưa hè lãng mạn thế này còn tuyệt nhiên mọi sinh vật đều lặng im, mơ màng thưởng thức khoảnh khắc giao mùa tuyệt vời chả trách ông Mác ông ấy khẳng định chỉ có giai cấp công nhân mới lãnh đạo cách mạng được cũng phải. Vòng theo lối cổng chính phía nhà thờ đổ có cái cửa hiệu may của tay bảo hoàng trọc đầu ngày xưa theo tây đánh ta tôi gợi ý : Mình lướt qua tiệm lão trọc thợ may ngắm con gái lão ta một tí cho thư thái rồi về học cho nó vào. -Sao ý mày giống tao thế, thằng bạn tôi hưởng ứng nhiệt liêt. Đi qua đi lại đến hai vòng mà không thấy con gái của lão thợ may đâu chỉ thấy thấp thoáng sau chiếc bàn may là cái đầu trọc chết tiệt nhấp nha, nhấp nhổm đang đo đo, vẽ vẽ, thế là hỏng toi mất một trưa hè tuyệt đẹp, không lẽ vòng lại đến ba lần, máu sỹ nổi lên cóc thèm nữa và theo cổng chính chúng tôi trở về lớp. Sau này mới biết chả riêng gì chúng tôi mấy bác khóa trên cũng “quần nát” cổng nhà lão trọc nghe nói có bác còn rủ rê được con gái lão ta đi chơi tối nhưng rồi sau này do ngại lý lịch nên ngãng ra, lập trường giai cấp ra “phết”, nhưng riêng tôi, tôi lại thấy bác nào đó xử sự như thế nó có vẻ cực đoan thế nào ấy. Giá là tôi mà có được cơ hội như thế thì tôi sẽ khác, tôi phải “đấu tranh” giai cấp đến cùng phải “triệt để” cách mạng.
Dũng lên phòng ngủ tiếp còn tôi lén ra sau nhà giải quyết nỗi buồn. Đang nép người vào bức tường dưới tầng trệt, phía trong là lớp học “xả hơi” tôi bỗng nghe thấy tiếng lạch cạch và tiếng xoẹt xoẹt như tiếng giũa sắt, nhìn vào trong tôi thấy Chu Quang đang ngồi chăm chú khi lại gần tôi mới biết thì ra ông bạn đang làm lưỡi câu cá. Quang học lớp khác, chúng tôi không chơi thân với nhau, Quang học khá ít tham gia các nhóm nghịch ngợm như tụi chúng tôi, ngay cả thể thao thể dục bạn cũng chẳng đoái hoài, nhưng đặc biệt bạn rất khéo tay. Quang không thật nổi trội trong khóa nhưng bạn là một học sinh khá và là một trò ngoan.
Tôi từ từ tiến lại phía sau Quang tay đập mạnh vào vai rồi quát:
“Trưa không ngủ xuống đây làm gì”, tôi giả giọng thày Ninh. Quang giật thót người quay lại định thần một lúc mặt Quang đỏ lên rồi nói như chửi: - Tao làm gì việc đ … gì đến mày, tôi hơi ngỡ ngàng trước phản ứng của Quang, và rồi hai đứa cãi nhau, sợ làm um lên không có lợi hai thằng tôi như hai hiệp sỹ thách đấu hẹn tối nay gặp nhau ở chuồng bò phía cổng trường để giải quyết chuyện “xúc phạm” danh dự của nhau rồi hai đứa chúng tôi giải tán về lớp của mình, vừa lúc kèn báo thức chiều vang lên.
Đúng hẹn tôi rủ thêm Tô Tâm, tôi rất quý Tâm vì Tâm hiền lành xuề xòa nhiều khi đến luộm thuộm. Tâm thông minh lười học nhưng học vẫn rất khá, Tâm chơi nhiều môn thể thao đặc biệt là bóng bàn và bóng đá rất hay nghe nói Tâm học ở trường học sinh miền nam từ nhỏ nên tôi nghĩ chắc võ nghệ cũng khá nên tôi rủ Tâm đi theo để hỗ trợ nếu có gì bất trắc xảy ra. Khi nghe tôi đặt vấn đề Tâm nhiệt tình nhận lời. Trời tối thui, mùi phân và nước đái bò thoang thoảng hai thằng tới “đấu trường” chờ một lúc mà không thấy đối phương đến. Hay Quang thay đổi ý định chuồn rồi? thật may cho mình, tôi nghĩ bụng. Vừa vặn đúng lúc đó thì Quang tới cùng đi với một ông bạn nữa tôi không nhớ là ai, sau này nghe Tâm nói lại là Hồng lồi, một hảo hán của khóa tôi, tôi bắt đấu chột dạ, hắn giao du với Hồng lồi thì cái khoản “kia” của hắn phải khá lắm kiểu này chắc tôi bị nốc ao quá, tôi bắt đầu mất hết tự tin và giao động. Sau khi giao hẹn phương thức thi đấu chúng tôi nhập cuộc ngay. Tôi thấy Quang lưng cúi xuống hình thước thợ, đầu gối hơi thấp, một tay vắt chéo đặt trên lưng còn một tay đưa ra phía trước bàn tay chụm lại hướng về phía tôi, nhìn từ xa các bạn sẽ thấy nó giống như con cò đang vươn cổ đứng “ị”. Rõ ràng đây là một kiểu đứng “thế” của bậc cao nghề. Kệ đối phương, tôi cũng hạ thấp người chân đảo chữ chi như Ronando làm động tác giả khi lừa bóng còn tay thì quay như “chong chóng”, múa may một hồi chả thấy đối phương lao vào chỉ thấy Quang di chuyển cái “cổ con cò” hướng theo sự dịch chuyển của tôi. Được một lúc mệt quá một phần cũng chóng mặt do tự mình nhìn hai tay múa trước mặt tôi ngã vật ra tuy nhiên tôi vẫn cẩn thận la to “giải lao”. Tâm lao vào tôi tay cầm tàu lá chuối vừa quạt cho tôi vừa nói: Ông phí sức quá đối phương nó chả mất đi đâu tí sức nào trong khi ông múa quá nhiều mồm thì thở hồng hộc như bò đẻ thế kia thì đánh đấm cái gì. Sau khi giải lao chúng tôi vào hiệp hai vẫn với chiến thuật cũ, bị thúc bởi hai võ sư đứng ngoài “vào đi, vào đi…” Thế là tôi nóng máu lao vào đối phương, đầu tiên tôi còn mở mắt nhưng thấy trời tối cũng chẳng nhìn rõ nên tôi nhắm tịt mắt lại vì mở cũng chả có tác dụng gì có khi đối phương nó lụi cho một quả vào mắt thì cứ gọi là toi. Cứ thế tôi lao vào loạn xạ, tay văng tứ tung trúng đâu thì trúng không cần biết. Tự nhiên tôi thấy tiếng ai chẳng biết có phải của Tâm không: đá đi! đá nữa chứ! sao không dùng chân à. Thế là tôi giật mình và vội vàng không dùng tay nữa, tôi chuyển sang dùng chân đá, cứ thế tôi đá, đá lung tung bỗng tôi thấy bẹt một cái người bỗng nhẹ bẫng đi và mùi cứt bò xộc lên, kệ tôi cứ đá. Bỗng tôi lại nghe thấy tiếng: Sao lại chỉ có đá, không đấm à. Mẹ nó chứ cái anh võ nghệ này phức tạp thật, mải chân thì quên bố nó tay, đến khi nhớ tới tay thì lại quên phắt mất chân. Được khoảng ba bốn phút gì đó hai thằng tôi ngã vật ra, tiếng Hồng lồi la lớn: xong! Hai thắng tôi nằm lăn dưới đất thở hồng hộc mất một lúc, ngồi dậy bắt tay nhau rất quân tử rồi theo hai hướng chúng tôi chuồn về doanh trại trên người bê bết cứt bò. Tôi lao ra giếng tắm và trở lên phòng như hề không có việc gì xảy ra. Đêm nằm tự dưng tôi thấy đau ê ẩm ở mu bàn tay phải. Sáng hôm sau tập trung lên lớp tôi len lén nhìn sang lớp của Quang, tôi thấy một mắt của Quang sưng to và đỏ trong lòng tôi trào nên niềm thương bạn cộng với lỗi lo “Không biết Quang có sao không?”Mấy ngày sau mắt bạn trở lại bình thường tôi mới yên tâm. Rồi mọi việc cho qua, chúng tôi cũng chả giận gì nhau, tuổi thơ dễ quên những chuyện vặt vãnh, rồi năm học cuối cùng ở trường Trỗi của chúng tôi kết thúc.
Trường giải tán mỗi đứa mỗi phương sống chết trong chiến tranh, mải miết mưu sinh trong thời bình chẳng còn đâu thời gian để dò hỏi tin nhau. Cho mãi tới khi cầm trên tay cuốn “Sinh ra trong khói lửa” – tập hai. Khi lần giở tới trang 142 bài “ Chu Tấn Quang rực sáng tên anh” của tác giả Trần Kiến Quốc và bài “Lá thư trước ngày ra trận” của ban biên tập. Đọc đi đọc lại ngắm nhìn mãi tấm hình bạn mà tôi không sao cầm nổi nước mắt. Quang đứng đó khuôn mặt măng tơ bình thản bộ quân phục màu ôliu chững chạc, khẩu AK đeo bên vai bàn tay nắm chặt thân súng. Quang gác bút nghiên vào chiến trường thì cũng vào thời điểm ấy chúng tôi lại ngược trở ra quay lại trường học tiếp, hai chúng tôi đi ngược chiều nhau, nhưng chỉ có điều Quang đi, đi mãi. Quang trở thành người anh hùng trong chúng tôi, Anh ngã xuống cho chúng tôi hôm nay, cho con cháu chúng tôi ngày mai … viết lại một kỷ niệm về Chu Quang, thắp nén nhang tạ ơn anh và các đồng đội trong cái nhớ cồn cào mùa hè cuối cùng ở trường Trỗi - Hưng Hóa năm 1970. Quang trẻ mãi trong tôi như tấm hình của anh ôm súng đứng kia, một người lính.

NHỚ HOÀNG XUÂN THẮNG

2008-04-21T15:35:00.004+07:00

Thật ra tôi gặp và chơi với Hoàng Xuân Thắng từ tháng 8-1987, hồi ở Đức. Nhưng Thắng đã chơi với Vũ Tòan Thắng, Tôn Gia Quý… từ hồi còn là học sinh phổ thống, rồi có họ hàng với Đòan Quốc Khánh.
Xuân Thắng vốn sinh ra trong gia đình gốc Thừa Thiên – Huế, cùng dòng họ trí thức với cụ Hoàng Xuân Hãn. Thời sinh viên, hắn học Kiến trúc ở Weimar (CHDC Đức) nhưng vì nghịch ngợm nên năm thứ tư bị Sứ cho về nước, cùng với hội Đoan Hùng, Phan Thái Minh… Vốn khá tiếng Đức, nên khi về Hà Nội, hắn xin học tiếng Anh. Ra trường với khả năng chuyên môn và nhờ ông già vốn là dân ngọai giao nên Thắng được xếp về Cục Phục vụ Ngoại giao đoàn. Hắn đã làm việc ở các sứ quán Palestine, Nhật, Tiệp rồi cả hãng hàng không Lufthansa…
Thời kì mới mở cửa, cuộc sống khó khăn, Thắng đăng ký sang Đức xuất khẩu lao động - làm thông ngôn. Hè năm 1987, vừa mới chân ướt chân ráo từ Naumburg về Viện Tự động hóa chỉ huy (Quân đội quốc gia Đức) ở Dresden, tôi mò xuống đội Thắng. Khi này hắn đang phiên dịch cho một đội đến cả trăm chị em làm may do Hùng (dân Nam Định) làm đội trưởng. Tôi còn nhớ ngày mới sang, đội của Thắng được xếp tạm về khu nhà mới xây dành cho các cụ già không nơi nương tựa ở ngoại ô Dresden. Dọc hành lang được gắn vào tường những ống inox sáng coóng, mới nhìn cứ nghĩ khu giảng đường cho nữ sinh học balet, sau mới biết tác dụng của nó để các cụ già khi đi trong nhà vịn theo khỏi bị ngã(!). Ở bên đó, Thắng chơi với Quang "xèng", Nguyễn Trọng Lượng...
Khi hồi hương, Thắng từng vài lần đi phiên dịch cho huấn luyện viên bóng đá người nước ngòai. Gần nhất là ông Wilfeld. Nhiều lần ra quán Shashlyk của Chí Hòa và Quắt ở Giảng Võ đã thấy hắn đang nhậu với ông ta. Giỗ mẹ tôi năm 2000, hắn đến dự và góp lọat quốc ca của nhiều nước trên thế giới. (Ảnh).
Tháng 8-2002, ra viếng cụ Trần Độ có tạt qua thăm Thắng và tặng cuốn “Thịt nướng” tập 1. Cổ Thắng được che bằng miếng khăn xô vì phải mở ống xông. Hắn không nói được mà chỉ phều phào và dùng bút đàm: “Cụ Độ đi rồi à?”. “Ừ!”. “Cảm ơn đã tặng sách! Đọc hết rồi. Hay!”. “Thế bao giờ nói lại được như cũ?”. “Hì!”… Cái miệng cười trông móm xều…

... Ngày mai, anh em ngòai Hà Nội tiễn Thắng đi. Không ra viếng được xin viết vài dòng thế này:
Ngày mai ngoài ấy bạn đi
Trong này nhớ bạn vội ghi vài dòng
Nhớ năm tháng sống tha hương
Chia nhau chén rượu ấm lòng xa quê...
Rồi những năm tháng trở về
Hội ngộ lại gọi Thắng “hề” đến vui
Hễ có rượu, cất cao lời
Không ai quên được tiếng cười Thắng "Xuân" (hay trêu hắn là Xuân Diệu!)
Từ nay bạn mãi không gần…

Sài Gòn, 16-10-2002

KỶ NIỆM VỀ XƯỞNG PHIM QUÂN ĐỘI

2008-04-21T07:40:00.003+07:00

Đạo diễn điện ảnh, đại tá Dương Minh Đẩu từng 20 năm làm giám đốc Xưởng phim Thời sự tài liệu quân đội (từ ngày mới thành lập) nhớ lại: Năm 1958, chuẩn bị kỷ niệm 15 năm Ngày thành lập Quân đội, các mảng báo chí, triển lãm, ca muá nhạc… đều đã lên kế hoạch dàn dựng, riêng phim thì chưa có. Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Nguyễn Chí Thanh quyết định: Nhân dịp này cho ra được một bộ phim tài liệu truyền thống của quân đội. Phó chủ nhiệm Lê Quang Đạo đã giao nhiệm vụ cho 2 đ/c Ngô Luân và Trần Việt đi gặp các nhà làm phim của Bộ Văn hoá bàn bạc. Cuối cùng đạo diễn Hoàng Thái nhận lời, còn Trần Việt là chủ nhiệm phim. Mệnh lệnh đơn giản: “Bộ đội lo mọi thứ, thiếu thì đi thuê và phim phải trình chiếu vào 22-12-1959!”.
Được Xưởng phim Thời sự - Tài liệu TW giúp đỡ, tới tháng 11-1959, bản dựng đầu tiên được thông qua. Vì có cảnh Bác Hồ đọc lời kêu gọi “Toàn quốc kháng chiến”, nhưng năm 1946 ta không ghi được, đoàn làm phim đề nghị xin phép cho ghi âm lại lời Bác. Ba ngày sau, Bác đồng ý và đoàn đã tổ chức ghi âm được giọng nói của Bác tại Phủ Chủ tịch. Một tư liệu lịch sử vô giá! Và bộ phim “Dưới cờ Quyết thắng” đã ra đời đúng dự kiến, kịp phục vụ bộ đội và nhân dân vào dịp 22-12-1959.
Tin tưởng vào cán bộ, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh quyết định cho thành lập Đoàn Điện ảnh quân đội. Tháng 8-1960, hơn ba chục anh em từ đơn vị trong toàn quân được gọi về. Đa số đều là cán bộ tuyên huấn hay văn công, hầu như chưa có khái niệm về điện ảnh, khoảng chục anh từng làm công tác chiếu bóng(!) ở đơn vị. Ông Phan Quang Định đang công tác ở Đoàn Văn công Quân khu Tây Bắc nhưng mê chụp ảnh mà xin về Đoàn. Chỉ duy nhất Trương Thành Hỷ đã học qua về quay phim với thầy Khương Mễ từ hồi ở chiến khu Đồng Tháp Mười. Các nhà văn Hoàng Văn Bổn, Phù Thăng, nhà thơ Lưu Trùng Dương được phân lo phần kịch bản. Sáu tháng đầu, anh em mời thầy Khương Mễ, Trịnh Thanh… về dạy cách quay phim, chụp ảnh. Bộ Văn hoá mở lớp học có chuyên gia Liên Xô giảng, anh em xin sang học. Sang năm 1961, ba bộ phim đầu tiên “Trên hải phận Tổ quốc”, “Khi tôi huấn luyện tiểu đội” và phóng sự “Mộc Châu vui đón bạn” được Xưởng phim Thời sự – Tài liệu TW thực hiện, cả đoàn sang “điếu đóm”, vừa làm vừa học.
Sau 2 năm 1962 và 1963 chuẩn bị, từ tháng 5 đến tháng 11-1964, tại Bắc Kinh, 140 diễn viên Đoàn Ca múa nhạc Quân đội cùng Đoàn làm phim (20 người) được Xưởng phim Bát Nhất giúp đỡ đã quay xong bộ phim mầu kịch múa đầu tiên “Ngọn lửa Nghệ - Tĩnh” (thời lượng 70 phút). Đây là bước trưởng thành vượt bậc của Điện ảnh quân đội.
Năm 1965, Xưởng phim Quân đội cho ra đời “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, năm 1970 phim đoạt giải Bông sen Vàng tại Liên hoan phim lần thứ nhất. Những năm chống Mỹ, những thước phim thời sự tài liệu quay được ở miền Nam theo giao liên vượt bom đạn ra Bắc, sau đó được Xưởng phim Quân đội sản xuất tại nơi sơ tán chỉ cách Hà Nội 30km để trở thành những bộ phim mang danh Xưởng phim Giải phóng như: “Chiến thắng Dương Liễu – Đèo Nhông”, “Vài hình ảnh Xuân 1968”, “Chiến thắng Côcava”, “Trận địa mặt đường”, “Chiến thắng Đường 9 – Nam Lào”, “Anh pháo binh giải phóng” v.v...
Đầu 1979, trong những ngày sang giúp bạn giải phóng đất nước Chùa Tháp, Xưởng phim quân đội cho ra đời bộ phim “Campuchia 3+4” vạch trần tội ác diệt chủng của bè lũ Pôn Pốt. Tại Liên hoan phim quốc tế Lai-xích 1979, phim được trao giải thưởng cao nhất – Bồ câu Vàng.
Từ “buổi đầu tay trắng” với “hơn 30 chiến sĩ”, sau 40 năm xây dựng và trưởng thành, Xưởng phim Quân đội có một quy trình sản xuất phim hiện đại; đội ngũ nghệ sĩ - chiến sĩ làm phim luôn có mặt trên khắp các chiến trường, góp phần cung cấp cho quân dân cả nước những thước phim tư liệu quý giá. Đến cuối thập niên 90, Điện ảnh Quân đội đã giành được 3 giải Bồ câu Vàng, 1 giải Bồ câu Bạc tại Liên hoan phim quốc tế ở Lai-xích và 24 giải Bông sen Vàng, 37 giải Bông sen Bạc tại các kì Liên hoan phim Việt Nam, 2 giải thưởng mang tên nhà đạo diễn điện ảnh nổi tiếng Joris Iven. Nhiều nhà điện ảnh quân đội được phong tặng danh hiệu cao quý NSƯT, NSND.
Anh em ta tự hào vì có những phụ huynh lính Trỗi là người đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng Xưởng phim Quân đội ngày ấy: Giám đốc Dương Minh Đẩu (bố Dương Minh Đức k3), Phó giám đốc Đoàn Phú Thực (bố Đoàn Phú Hòa k4, Đoàn Phú Hùng k8 nay vẫn theo nghề phụ huynh), nhà quay phim Phan Quang Định (ba Phan Hòai Thuận k4, Phan Hòai Lưu k5).
Bài viết này như nén tâm nhang tưởng nhớ tới cụ Phan Quang Định và cụ Đoàn Phú Thực! Cũng dịp này xin kính chúc NSƯT Dương Minh Đẩu dù đã qua tuổi “bát thập” nhưng sẽ chiến thắng bệnh tật để sống cùng con cháu và chứng kiến sự đổi thay từng ngày của đất nước!

Nhớ mãi kỷ niệm xưa

2008-04-20T06:38:00.003+07:00

Hậu Trường Trỗi, nhiều anh chị em lên Đại học Quân sự rèn luyện. Quãng thời gian 5 năm với bao kỷ niệm. Xin cùng hồi tưởng!

1.“Top ten” của Trường những năm 70 :
Võ Một (K2 – Cơ điện)
Ngô Hai (K3 - Vô tuyến)
Trần Tam (K2 - Khoa phó)
Anh Tứ (Tuyên huấn phụ trách “cờ-đèn-kèn-trống”)
Chị Năm (Nuôi quân)
Em Sáu (K4 – giáo viên Xây dựng)
Cô Bảy (Bệnh xá trưởng)
Ong Bát (Hậu cần)
Bác Chín (Đầu bếp)
Anh Thập (K1 - Điện Kỹ thuật)

2.“Chiefs của Trường “
- Vào những năm 70: Dựa vào “đặc điểm” của thủ trưởng nhà trường (cụ Bảo thì thích phát động phong trào thi đua, cụ Đặng Quang Thịnh thì có “tật” nói thêm vào cuối câu “có phải không cơ?”, cụ Chiểu thì hay nói “này kia kia nọ”, còn cụ Hà Hiệu phó thì không dám quyết gì cả, tòan mang ra bàn tập thể) mà anh em giáo viên (có lẽ là Khoa Cơ bản hay Cơ điện) đã có bài ca dao:
Một ông “đánh trống phất cờ”
Một ông “có phải không cơ” suốt ngày
Một ông “đấy nọ kia này”
Một ông “việc ấy đem đây ta bàn” (!)

- Thế hệ lãnh đạo những năm 80 thì:
Hay điện anh Quỳ
Lì xì anh Cảo
Láo nháo anh Chung
Lung tung anh Vọng
Lóng ngóng anh Thơi
Hay xơi anh Tẩy
Sướng hết sẩy là …
anh Nguyễn Bỉnh Chân
Nghệ sĩ nhân dân là …
anh Duy Bảo

- Có thời gian Ban giám đốc Học viện gồm 3 anh “Quỳ-Chân-Giữa” (“Giữa“ - biệt danh của anh Chung”(!) hay “Quỳ-Bằng-Chân” (“Trung” đồng nghĩa với Bằng!).

3. Kỷ niệm Ngày Phụ nữ quốc tế 8-3:
* Trích bài nói chuyện của Hoà thượng Thích Hoan hô: "Hôm nay là ngày 8-3, ngày Phụ nữ quốc tế (Hoan hô!), tôi xin thay mặt nhà trường chúc mừng chị em ! (Hoan hô!).
Điểm lại năm qua, các đ/c đã tích cực phấn đấu. (Hoan hô!). Về học văn hoá có chị em một năm lên hai lớp (Hoan hô!), nhưng cũng có chị em một năm không lên lớp nào (Hoan hô!).
Phát huy tinh thần con cháu Bà Trưng (Hoan hô!), Bà Triệu (Hoan hô!), các đ/c phải thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau như “con cóc (Hoan hô!) … cõng con nhái (Hoan hô!).”

* Thủ trưởng Trần Đan (K2) - một trong những chiến sĩ của Trung đoàn Thủ đô năm xưa - họp phụ nữ khoa chúc mừng ngày 8-3: “Cách mạng, nếu không có đàn ông... dứt khoát không thành công! Và... nếu không có đàn bà... thì... cũng... (ngập ngừng)... khó khăn (!)”.

4. Một vài nhân vật của K3 – K4:
Mông em Nhã
Má em Đông
Bình tông anh Thuận
Lí luận Chí Hoà
Ba hoa Bá Báu
Láu táu Khánh Lân
Thích phân anh Độ (Trưởng khoa - rất chăm tăng gia)
Hay trộ anh Trì (Chính trị viên, hay nhắc nhở anh em)
Hay đi anh Phụng (Khoa phó - hay “lặn Hà Nội”)
Béo bụng Sơn Tùng (Bộ môn Cơ sở 2)
Nổi khùng anh Quế (Bộ môn Cơ sở 2)
Phóng uế cũng anh
Lành chỏi lành chanh
Là anh Trần Thông Quế ...
(Ở khu vực đóng quân của K3 còn có “Đại lộ Trần Thông Quế” dẫn từ bộ môn Cơ sở 2 tới WC, nơi anh thường “duyệt binh” nhiều lần mỗi ngày vì căn bệnh đường ruột mãn tính của mình).
Nổi khùng anh Quế
Phóng uế cũng anh
Vẽ tranh Kiến Quốc
Hút thuốc Xuân Căn
Hay ăn anh Dũng
Làm nũng em Toàn
Lo toan anh Hợp
Đau khớp anh Cầu
Ấm đầu Bình dị

5. “Ca dao về anh Đỗ Khôi” do tập thể lớp Vô tuyến 153 sáng tác :
Một yêu anh có “Xế-lô” (anh chơi Violoncéllo)
Hai yêu anh có đồng hồ “Líp-man”
Ba yêu anh có 2 bàn (anh thửa riêng 2 bàn để ngồi học bài)
Bốn yêu anh có một đàn “Jit - Con” (cách đọc chữ “J” và “Constant”)
Năm yêu .....
Chín yêu anh thích phân tươi (anh rất chăm tăng gia)
Mười yêu anh có điệu cười nhăn răng(!)

Đề nghị anh em sưu tầm tiếp “bốn yêu” còn thiếu!

6. Một vài nhân vật khó quên :
* Ông Khai (Xưởng in) rất ghét ông Thơm (Tài vụ).
* Ông Trụ (Công nghệ) thì suốt ngày chạy, còn ông Chạy (Cơ khí) thì quanh năm trụ.
* Anh Chu Quang Đào tức Chao Quang Đù, Lưu Văn Bồng tức Lông Văn Biù.
* Đại đội trưởng học viên Đinh Quý Tạo tức Tao Quy định.
* Ba anh em họ “Bùi” (nếu chêm thêm chữ “ô” vào gữa thì nghe có vẻ hay hơn!): Bùi Côn, Bùi Tròn, Bùi Vuông(!)
* Tập thể C123 có các đ/c :”Sửa – Soạn – Bắc – Cầu – Tiêu”.

7. Những cơ sở cách mạng tại thị xã Vĩnh yên :
* Chị Bệt - cụt một chân, suốt ngày ngồi bán hàng nên anh em đã đặt cho chị cái tên thân yêu này. (Có lẽ không ai trong chúng ta biết tên thật của chị). Đây là quán nước nhiều anh em học viên thường ra “ăn chịu“, thậm chí còn “chôm chôm” vì không có tiền thanh toán.
* Bà Mèo - một bà cụ sống độc thân cùng chú mèo đen. Bà sẵn sàng mời các cháu học viên vào “ăn trả chậm”(!). Nay cụ đã mất.
* Chị Thiện - cơ sở cách mạng lâu dài, đặc biệt của đ/c C.V. Sống rất tình cảm, chị đã “nuôi dấu” nhiều cán bộ và vật tư của nhà trường. Đã có thời gian chị phải đi “chăn dê”(!) ở “trại” Thạch Thất cùng một số học viên của Trường. Khi về, chị kể lại: ”Chúng nó làm khổ chị.. phải xa chồng xa con. Nhưng hàng tháng, ở trại chị cũng được phát lạng đường và hai bao thuốc lá như chúng nó“.
* Anh Lữ - mệnh danh “Đại tá Lữ trưởng dù về hưu”. Gia đình anh là nơi qua lại của giáo viên, học viên K2, K3 và Phòng Cán bộ.
Đặc biệt, khi học viên khóa 4 tốt nghiệp, vì “tình quân dân”, Đại tá đã bán chiếc tủ đứng làm bằng gỗ cẩm lai của mình (mode thời đó) để lấy tiền chiêu đãi anh em. Sau đó, khi được nhận tháng lương đầu tiên, anh em góp lại nhưng không mua nổi chiếc tủ như vậy cho Đại tá (!).
Một lần, hai đ/c sĩ quan không quân và viết sử quân đội lên thăm ông. Quen sống ở chiến trường, đêm nghe tiếng thạch sùng kêu, nghĩ rằng có “mật lệnh hành động”, đ/c sĩ quan viết sử đã bật dậy ... và ...
* Quán “Em Ba Loe” ở bến xe Dốc Láp, quán “Chị em Ninh Khang”, quán “Chị em Thuận Hoà” ở cửa ga Vĩnh Yên... là tụ điểm của giáo viên, học viên sau những giờ học tập căng thẳng. Anh em hay ra nhâm nhi dăm chén trà Thaí cùng kẹo lạc và “đin rít” thuốc lào.
* Gia đình chị Mạc Thị Bưởi và anh Thành (Viện Quân y 109) (nhà nằm trên đường từ thị xã Vĩnh yên đi Việt trì) là cơ sở của học viên các khóa 3, 4, 5 và giáo viên K2, K3.

8.Những câu có cánh: Anh em cán bộ, giáo viên sống rât hài hước , luôn tìm ra những câu chữ vui:
* “Chân lý là chân bà Lý, chứ không phải chân ông Hậu” (Lý – Hậu, K3)
* ”Quân với dân như cá vơí nước. Cá không có nước thì cá chết, nước không có cá thì nước càng trong“(!), hay “.. . nước không có cá thì nuớc buồn “.
* “Dưới sức ép của bom = Dưới sức bóp của em “ (!)
* Làm hầm trú ẩn đã có câu: “Nhà che nắng che mưa, hầm che xương che thịt “.
* Quyết tâm phấn đấu để mang trong mình ba kim loại: “Trên đầu có bạc , trong túi có vàng , trong quần có sắt"(!). Hay "Tóc ánh kim , chim ánh thép"(!).
* Nhớ những ngày bao cấp gian khổ, cuộc sống của gia đình cán bộ được ví: "Ăn uống qua loa - Mặc toàn áo da - Đi xe cố vấn”. Còn cuộc sống của lính thì "Ăn như tu - Ở như tù - Nói thì như lãnh tụ”(!).
* “Kiên quyết theo ... đến còng"(!).
* SIDA = “Some interesting days abroad“ (“Dăm ba ngày vui vẻ ỡ nước ngoài”).
* “Tình xưa nghĩa cũ“ tức “Tình cu nghĩa sữa”, hay “Tình thầy trò” tức “Tình thò chầy”.
* Vì thấy quá mệt mỏi trong cuộc sống , nên anh em đã định nghĩa “đời” là “ĐỜY” (Đê .. ơ .. đơ.. y.. cờ rét .. đơi .. huyền .. đờy) (!)
* “Ngoan cố” = “Ngoan ngoãn - cố gắng” (!)
* Lính tráng chúc nhau: "Hạnh phúc đến đầu bạc răng long, hạnh phúc cho đến khi…sáng ra vừa đánh răng vừa thổi sáo”, (già rụng hết răng, sáng ra phải tháo răng giả ra đánh, còn mồm thì chu như thổi sáo, giống như anh Hoàng Phiều – K2).

9. Sắp xếp nhân sự trong nhà trường :
Một hôm, đ/c Trưởng bộ môn Thông tin Trần Bá Hợp nhận được quyết định của thủ trưởng nhà trường: “... điều động về khoa Cơ khí với lý do: khoa Cơ khí còn thiếu đ/c Hợp cho đủ “bộ sậu": “Cường - Dương - Giao - Hợp - Giang - Mai".
(Đ/c Vũ Tự Cường, đ/c Dương - Vũ khí; đ/c ĐMG - Khí tài quang học; đ/c Ngọc Giang (tự Giang mù) - Thủy lực và nữ đ/c Mai kèn - Tuyên huấn).

10. Đ/c Q. có tính hay quên, một lần gặp cán bộ dưới quyền đã hỏi thăm:
- Thế nào ông cụ cậu khỏe chứ ? Tớ là bạn bố cậu mà.
- Dạ , bố em mất cách đây 5 năm rồi.
- Tớ biết, tớ biết ... tớ hỏi bố vợ cậu cơ ?
- Dạ, em chưa xây dựng gia đình .
- !!!

11. Những “Vì sao đất nước ?” (Patchemu Stranư) :
Các chú về tuyển sinh cho năm học mới tại trường đã “ca hát”:
“Các cháu cứ mạnh dạn lên trường học tập, mỗi cháu được phát một màn tuyn, được uống nước đường mỗi ngày, ăn cơm đặc táo, quần áo quanh năm, mười cháu có một phích nước nóng, hai mươi cháu có một TV, hàng tuần có xe ca đưa về Hà nội thăm bố mẹ, sau một năm các cháu sẽ đi du học ... và sau ...
... Năm năm ăn học thành tài
Trở về đất nước cho vài hướng phương

12. Cho bộ đội xem phim :
- Báo cáo, Tuyên huấn đang định chiếu “Alibaba và 40 tên cướp”.
- Chết, sao lại cho bộ đội xem những phim cướp với bóc.
- Vậy, chúng tôi mượn phim khác “Alibaba và 40 chiến sĩ”.
- Tốt !

13. Nói nhịu: Thủ trưởng động viên: "Các đ/c trong năm qua đã... tức kịch.. à... cực tích... à cức tịch ... không... tức kịch ...vâng , tích cực ... phấn đấu rèn luyện để trở thành những sĩ quan, kỹ sư giỏi. Bố các đ/c, mẹ các đ/c... cả lò nhà các đ/c... đều mong các đ/c tiến bộ”.

14. Các gương mặt điển hình của Trường năm nào :
Bi-đông anh Thuận (nhân viên K3 đi đâu cũng mang theo bi-đông nước)
Má phấn chị Vân (công tác ở Thư viện, lúc nào cũng “make up” )
Chân anh Sắc (ở K3, chân vảy nến, có khả năng sờ điện không giật)
Nách chị Sơn (nách “hơi bị thiu”, chị công tác tại Phòng Hậu cần)
Đờn anh Lịch (nhân viên radar, thích măng-đô-lin nhưng chơi rất dở)
Bút tích anh Khoan (Trợ lý khoa, hay cho ra văn bản các loại)
Xe Balan anh Hiếm ... (Người duy nhất đi xe ngoại ngày đó)

15. Điểm qua Khoa công trình quân sự :
Đùi ông Chân
Quần ông Hợi
Lợi cô Cúc
Húc ông Thuận

16. “Mô hình phát triển khoa học của trường là mô hình quả mít” (!)
Đầu những năm 70, “hạt bí” về phương huớng phát triển mũi nhọn trong nghiên cứu khoa học, vì tự thấy ngành nào cũng cần, ngành nào cũng phải đi đầu, cũng phải tiên phong … Thôi thì, cứ “mô hình hoá” sự phát triển của các ngành khoa học trong trường ta theo mô hình quả mít cho dễ hiểu – (Trích lời một thủ trưởng ngày ấy).

17. Mẫu báo cáo tốt nghiệp của học viên khoa Cơ khí :
Kính thưa anh Hoàng, anh Bảo
Kính thưa anh Cảo, anh Đan
Kính thưa anh San, anh Tạo
Kính thưa Ban giám khảo
Kính thưa các thầy ...

Mời các bạn cùng đóng góp thêm những kỷ niệm ngày ấy!

Chuyện bây giờ mới kể: May mà có võ!

2008-04-19T09:07:00.004+07:00

(Viết nhân ngày 30/4) - Xuân Lăng k3

Một ngày cuối tháng 5/1975. Sáng hôm đó, đồng chí chỉ huy đoàn tiếp quản của Bộ Tư lệnh Thông tin liên lạc, bỗng nhiên gọi tôi lên. Vừa trông thấy tôi ngay cửa ra vào, ông đã nói to, giọng có vẻ vội vàng:
- Này! Cậu xuống ngay Đài viễn thông Phú Lâm đi. Ở đó máy móc, thiết bị thông tin còn nguyên vẹn cả. Duy chỉ có cái máy phát điện cung cấp nguồn cho đài là chưa ai kiểm tra cụ thể. Đây là 1 đài thông tin còn nguyên vẹn 100%, nên nó được chọn làm đài mẫu giúp chúng ta khôi phục lại các đài viễn thông khác. Có thể chúng ta sẽ vận hành nó đầu tiên trong hệ thống viễn thông đấy.
Tôi khựng người đang định hỏi thêm thủ trưởng vài câu thì ông xua tay tới tấp:
- Đi đi! Thời gian gấp lắm rồi! Tướng ngoài biên ải khỏi phải hỏi nhiều.
Tôi vội vàng quay ra vì biết rằng: Có hỏi cũng vô ích, tính ổng là thế chỉ giao 1 mệnh lệnh còn lại là độc lập - tự lo - tự túc.
Khoảng 9h sáng hôm đó, tôi xuống đến đài và bắt tay ngay vào việc. Sau khi xem xét và kiểm tra kỹ lưỡng hệ thống nguồn điện của đài thấy cái máy phát điện WHITE SUPERIO – 300KW còn tốt nguyên, có thể chạy thử để cung cấp nguồn địên cho các phòng máy. Tôi đi tìm đài trưởng để thống nhất công việc tiếp theo.
- Này cậu! Đài trưởng của cậu đâu? - Tôi hỏi một chiến sĩ đang xách lủng lẳng trên tay xâu cá mà tôi bắt gặp phía ngoài đài. Anh chàng này có vẻ hí hửng trước kết quả thu hoạch đạt được bất ngờ sau cơn mưa đêm hồi hôm, nghe tôi hỏi bổng đứng chựng lại:
- Báo cáo….Anh ấy ở ngoài kia ạ!
Theo hướng chỉ của anh lính, tôi ngó thấy ngoài khu vực ao đìa của căn cứ có một gã quần xắn "móng trâu" đang cắm cây sào chích điện, mải mê nhìn chăm chăm xuống mặt nước. Cậu chiến sĩ định gọi thủ trưởng của mình thì tôi ngăn lại vì trông thấy dáng người này quen lắm? Phải rồi! Không thể nhầm được, đích thị là Phi Hùng. Với cái tướng cao cao khòm khòm này cả khoá 3 chỉ có hắn là một. Tôi vội đi về phía hắn.
- E hèm! Ai bỏ việc đi xin cá đây? - Tôi gằn giọng nói to.
Đang cúi lom khom xuống mặt nước gã giật mình ngó lên:
- A Xuân Lăng! Lăng hả? Mày chui ở đâu ra thế? Chờ tao một tí!
Gã vứt mạnh cây sào, nhìn về phía sau tôi, vẫy tay một cái. Một chú lính đứng trong ngôi nhà cạnh đó thấy ám hiệu vội vàng làm động tác thu dây điện nguồn. Vừa vuốt lại ống quần vừa đi về phía tôi, Phi Hùng nói to:
- Lên nhà đi! Tao có trà "bố láo" (Blao). À, mà sao biết tao ở đây?
Đang định trả lời hắn thì phía sau lưng có tiếng nổ lốp bốp như pháo tết. Rồi tiếng Phi Hùng la to:
- Bỏ mẹ rồi! Tụi nó đốt, lửa cháy lan cả đến hàng rào bảo vệ đài rồi.
Tôi quay người lại nhìn thì đã thấy một đám khói to bốc lên từ phía khu vực đặt dàn ăng-ten cánh buồm. Phi Hùng phóng người lao về phía đám cháy. Gã cao giò nên chạy nhanh như gió. Vừa lúc đó tiếng kẻng báo cháy cũng vang lên. Tôi vội vàng co giò phóng theo. Lúc này anh em trong đài cũng chạy đến, nhanh chóng múc nước dập đám cháy. Thấy một chiến sĩ đang lóng ngóng với cái chậu đựng cơm, tôi vội vàng giật lấy và múc ngay một chậu nước phóng về phía đám cháy đang có chiều hướng lan rộng.
Một ánh chớp bỗng loé lên và như có ai xô tôi ngã dúi xuống đất. Theo quán tính và bản năng của người lính, tôi quay người lăn mấy vòng. Chậu nước văng ra xa. Chưa kịp định thần thì nghe có tiếng sắt thép va chạm mạnh vào nhau ngay trên đầu. Một mảng kim loại rơi xuống đất, xoay xoay trước mặt. Nhìn kĩ mới thấy một mảnh đạn cối to cỡ 3 ngón tay, có mấy rãnh nhỏ phía trên sắc lạnh. Sém toi!
Có ai đó đá vào chân, tôi vội vàng ngó lại thì thấy lấp ló phía sau hàng rào bằng ri sắt Mỹ là khuôn mặt đen nhẻm với mái tóc bị xoắn lại do lửa táp của thằng Phi Hùng và nụ cười nham nhở của hắn sau khi buông ra một câu xanh rờn:
- May mà tụi mình có võ?

Bài 4: Một cách hiểu theo thời kì “Đổi mới”

2008-04-18T07:38:00.002+07:00

Trước những năm 70, hành vi mua bán trao đổi những tài sản cá nhân trong tập thể bị coi là hành vi tư bản, gian thương. Năm 1969, một học viên đã bị buộc thôi học vì đã mang ra gửi quán nước bán ba bao thuốc lá Tam Đảo (loại được phân phối với giá 3 hào) để lấy một đồng.
Sau 1975, tình hình có thoáng hơn, tuy vậy vẫn còn nhiều e ngại. Trung uý Trần Đình có chiếc xe Honda, vì cần tiền để mua lại gian nhà lá cho vợ sắp đẻ, anh đã tính đến chuyện bán xe. Thấp thỏm, lo những dị nghị đánh giá bên ngoài, anh thập thò ở cửa phòng làm việc của trung tá Trưởng phòng Kỹ thuật xin giấy phép bán xe. Sau khi nghe qua trình bày, Trưởng phòng bảo: ” Được bán. Đưa giấy đây!”. Vậy là bằng tay trái, với những nét ký loằng ngoằng, trung tá vừa ký vừa lẩm bẩm: “Anh em chỉ được cái hiểu máy móc, rồi dị nghị trù úm nhau lúc bình bầu, họp hành”. Ông quay sang hỏi Trần Đình: “Đang mong con trai hả? Đúng là hy sinh đời bố củng cố đời con!”, rồi quả quyết giải thích từng câu chữ:
- Bán xe, mua nhà cho vợ con ở – Chính đáng! Duyệt!
- Mua rẻ, bán đắt; lại mua rẻ, lại bán đắt kiếm lời. Vậy là vừa bóc vừa lột lẫn nhau. Chống!
- Có dăm cái bày ra bán, mặc cả, cò kè, lậu thuế. Vậy là gian thương bất chính! Cấm!
Nói xong, ông đẩy cái giấy đã ký duyệt về phiá Trần Đình (đang đứng như trời trồng): “ Mang lên bảo mật, bảo nó đóng dấu "Trung tá Trần Đan" vào!”

Bài 3: Cứ nôm na hiểu như thế này...

2008-04-17T09:30:00.003+07:00

Những năm 69-70, chương trình thử nghiệm của đài Truyền hình Việt Nam thực sự là món ăn tinh thần lớn của cán bộ, giáo viên, học viên khoa Cơ điện. Trong Ban chỉ huy khoa có chủ trương, phá bỏ bức tường ngăn giữa hai phòng để tôn tạo “Hội trường Ti-vi”. Một tiểu đội học viên được điều đến “lao động chủ nhật”. Trong giờ giải lao, học viên M đang cắm cúi thu dọn nốt phần gạch vữa vương vãi, thì mảng tường phiá trên sập xuống đè vào người. M chết!
Sự cố gây chết người bị truy tố tại Toà án Binh. Một số cán bộ phụ trách có liên quan đã chịu kỷ luật. Nhưng vấn đề học viên M có “hy sinh trong khi làm nhiệm vụ” hay không, có được truy tặng danh hiệu liệt sĩ hay không, đã được dư luận cán bộ, giáo viên xôn xao bàn tán. Để dẹp yên dư luận, trong buổi họp toàn thể cán bộ, giáo viên khoa, chính trị viên Trần Đan sau một hồi đả thông đã dõng dạc :
- Giải thích chính sách của Nhà nưóc thì dài dòng, rắm rối lắm! Cứ nôm na hiểu như thế này: Một lớp học trong giờ thể thao được giáo viên hướng dẫn tập bơi ngoài Đầm Vạc. Thằng học viên lớ ngớ không khởi động, bị chuột rút, chết đuối – Thiệt thân! Thằng bạn tận tình nhảy xuống cứu, cứu không được, chết theo – Liệt sĩ! Giáo viên hưóng dẫn vô trách nhiệm, gây hậu quả nghiêm trọng – Vào tù!
Ông đột ngột kết thúc ví dụ hùng hồn của mình. Toàn thể cán bộ, giáo viên lặng im, ngơ ngác. Sau buổi họp, những xôn sao về M "liệt hay tử sĩ" tự nhiên lắng hẳn.

Bài 2: Tài chính công khai thời chiến

2008-04-17T07:34:00.005+07:00

Cuối 1968, Khoa Cơ điện (Đại học quân sự) sơ tán tại Nhân Mục (Hàm Yên, Tuyên Quang). Tối thứ 4, có lệnh họp toàn thể khối cơ quan (gồm Ban chỉ huy khoa, phân đội giaó viên, tổ Chính tri – Hậu cần khoa) tại sân trước nhà Ban chỉ huy, nấp dưới một rừng vầu. Sau thủ tục điểm danh và một vài thông báo nhỏ của giáo vụ, thượng uý Dương Ai Hiểu – chính trị viên – tiếp tục chủ trì cuộc họp. Cầm chiếc đèn dầu làm bằng chai đã vặn ngọn rất nhỏ theo lệnh phòng không, soi sát vào quyển vở học trò viết nguệch ngoạc (mà thường ngày, quyển vở này được cuộn tròn, đút ở túi quần sau), ông tuyên bố:
- Bây giờ đến phần tài chính công khai và xét kỷ luật tổ nuôi quân!
Phiá cán bộ khối cơ quan và hậu cần khoa thì yên lặng(!), còn phiá các giáo viên thì xôn xao chưa rõ chuyện gì(?). Riêng nhóm nữ hậu cần thì co rúm lại sụt sịt. Chính trị viên noí: “Mới có hai tháng mà tịnh kho thấy thiếu 12 kí gạo, bột mì thì dôi ra 2 kí, chum ca-la-thầu thì chỉ còn mấy miếng. Theo sổ thu chi tiền ăn thì hụt 11 đồng, 5 hào, 7 xu. Người có trách nhiệm là cô Nhung phải nghiêm khắc kiểm điểm cho ra tội tham ô, làm thâm hụt tài sản XHCN; đặc biệt phải báo cáo cho các anh cán bộ, giáo viên xem có vấn đề tư tưởng lệch lạc gì không?”.
Binh nhất Nguyễn Thị Nhung – cô gái xuất thân từ nông thôn, có tiếng là tháo vát, ngoan và chịu khó, đang được phân công là thủ kho của bếp – ngay từ đầu buổi họp đã mếu máo, nghe đến đây tự nhiên oà khóc rất to. Cô nức nở: “Các anh ơi, xin thề với các anh là em không ăn cắp, ca-la-thầu thì không biết ăn. Các thủ trưởng bảo rằng, kho mà còn thiếu thì không được xét cho đi học đợt này. Mà em thì muốn đuợc đi học lắm! Em thề với các anh là em nói thật, các anh cứu em với!”.
Không khí cuộc họp nặng nề. Trong sự yên lặng, thiếu uý giáo viên Đặng Văn Hoà giơ tay phát biểu. Với giọng Nam Bộ trầm trầm, anh nói:
- Cô Nhung chẳng có chuyện gì đâu, nó tốt với anh em giáo viên lắm. Anh em đi công tác 2-3 ngày đường đạp xe mới về đến Hà Nội, khi thanh toán thực phẩm mang theo, sợ anh em đói, cô cân tươi; sợ không biết nấu cơm độn mì bột thì cho nhiều gạo ít bột; lại còn xúc cho muôi ca-la-thầu ngoài tiêu chuẩn…
Hoà chưa dứt lời thì Ngô Quyết đủng đỉnh nói theo: “Vậy là của tập thể thì tập thể ăn, chả đi đâu mà mất”. Một cán bộ hậu cần vặn lại: ”Vậy là vô nguyên tắc. Thủ kho để thiếu hụt thì lấy đâu mà bù vào tiêu chuẩn cho bếp ăn tháng này?”.
Thiếu uý Nguyễn Trần Hảo, bộ môn Vũ khí, đề nghị: ”Gạo thiếu thì bộ phận giáo viên đồng ý mỗi ngày giảm đi một ít. Từ sáng mai, các bộ môn giáo viên sẽ tranh thủ giờ thể dục sáng và thể thao chiều vào rừng lấy củi bù tiền than, lấy măng bù tiền rau. Như vậy chì nửa tháng là đủ !”.
… Cuộc họp giải tán, từng bóng người dò dẫm theo ánh đèn chai tản về các lán ven đồi.
Tháng sau, binh nhất Nguyễn Thị Nhung có lệnh cử đi học Trung cấp Thông tin. Khoác ba-lô lên vai, cô đi chào hết lượt các bộ môn giáo viên. Giữa sân khoa, cô bô bô hể hả: “Các anh ơi, em chào các anh. Các anh giáo viên là tốt nhất trên đời! Em sướng các anh lắm!”.